Buzz
Mọi bậc phụ huynh đều gặp phải sự ương ngạnh của con cái, nhưng việc hướng dẫn chúng cách kiểm soát là chìa khóa quan trọng. Sự ương ngạnh không chỉ là đặc điểm của thanh thiếu niên mà còn xuất hiện ở mọi độ tuổi. Có lúc, đó chỉ là cách trẻ thể hiện sự tự lập và khẳng định bản thân. Kỷ luật đúng đắn đòi hỏi sự bình tĩnh, lắng nghe, và thấu hiểu từ phía phụ huynh, cùng với việc thiết lập mô hình hành vi tích cực.
Các bước
Kỷ luật đúng cách cho trẻ nhỏ
Hiểu rõ về trẻ nhỏ và trẻ mới biết đi. Ba năm đầu tiên của trẻ là giai đoạn quan trọng, nơi bộ não phát triển nhanh chóng và học hỏi liên tục. Những hành vi ương ngạnh thường là cách tự nhiên mà trẻ học về nguyên nhân và hậu quả.
- Ví dụ, nếu bạn thường xuyên nói 'không' hoặc tỏ ra giận dữ khi con thể hiện hành vi không mong muốn, trẻ sẽ học cách thức chú ý từ bạn bằng cách lặp lại hành động đó. Điều này giúp chúng thấy rằng họ không luôn nhận được phản ứng mong muốn và khuyến khích họ thử nghiệm các hành vi khác.
Thiết lập môi trường an toàn. Nếu con bạn thường xuyên quậy phá, hãy thay đổi bố trí trong nhà để trở nên an toàn hơn. Thay vì trừng phạt, hãy tạo một không gian cho trẻ được sáng tạo và khám phá. Họ sẽ học hỏi tốt nhất khi có không gian riêng của mình.
- Trẻ nhỏ học từ việc khám phá, vì vậy hãy di chuyển những vật dụng dễ vỡ và tạo ra không gian an toàn. Điều này giúp trẻ thích việc khám phá mà không gặp rủi ro. Đọc thêm về cách tạo môi trường an toàn trong bài viết khác của chúng tôi.
- Khi trẻ lớn, điều chỉnh môi trường xung quanh để giữ an toàn và tăng cường khả năng học hỏi của chúng. Hãy bắt đầu sớm để ngôi nhà trở nên an toàn hơn trước khi trẻ trở nên quá hiếu động (thường là khoảng 9 hoặc 10 tháng tuổi).
Thay đổi lối giao tiếp. Hãy tạo cơ hội nói 'có' nhiều hơn là 'không'. Điều này giúp trẻ đảm nhận trách nhiệm và khám phá môi trường xung quanh một cách an toàn.
- Cho trẻ thời gian ngoài trời, thúc đẩy sáng tạo qua nghệ thuật và thủ công, hoặc tận hưởng thời gian chơi nước. Những hoạt động sáng tạo và thể chất sẽ giúp trẻ sử dụng năng lượng tích cực, giúp chúng ngủ sâu và trở nên ngoan hơn.
Chuyển hướng sự chú ý. Khi trẻ có hành vi không mong muốn, gọi tên chúng và chuyển hướng sự chú ý của chúng. Chuẩn bị trước chiến lược để đổi hướng sự tập trung.
- Có thể bạn cất giữ một số đồ chơi hoặc đồ nhỏ mà trẻ thích trong túi xách khi ra khỏi nhà. Khi cần thiết, bạn sử dụng chúng để chuyển hướng sự chú ý của trẻ. Việc này giúp trẻ dễ dàng tập trung hơn.
Áp dụng phương pháp 'đôi tay nhẹ nhàng'. Khi trẻ đánh, bạn nắm bàn tay chúng, nhìn thẳng vào mắt và nói rằng 'Chúng ta không nên đánh nhau. Hãy sử dụng đôi tay nhẹ nhàng'. Hướng dẫn trẻ cách tương tác an toàn hơn.
- Khi trẻ đánh, nắm lấy bàn tay mà chúng đã sử dụng, nhìn vào mắt chúng, và nói rằng 'Chúng ta không đánh nhau. Chúng ta sử dụng đôi tay nhẹ nhàng'. Hãy thực hiện nhẹ nhàng để trẻ cảm nhận sự khác biệt giữa việc đánh và chạm nhẹ. Bạn có thể dùng tay mình để làm điều này, giúp trẻ hiểu cách tương tác an toàn với người khác.
- Bạn cũng có thể đọc truyện tranh như 'Bàn tay Không nên Đánh người' để giảng dạy trẻ về cách tương tác an toàn với người và động vật nhỏ.
Kỷ luật trẻ từ 8 đến 12 tuổi
Hiểu kỷ luật như là quá trình dạy bảo. Thay vì tập trung vào hậu quả tiêu cực (trừng phạt), hãy xem kỷ luật như cơ hội để hướng dẫn trẻ. Khi con từ chối hợp tác hoặc lặp lại hành vi không tốt, mục tiêu của bạn là hướng dẫn chúng cách cải thiện, không chỉ trừng phạt.
- Chọn hậu quả mà liên quan đến hành vi và mang tính giáo dục. Trừng phạt không nên làm chúng cảm thấy bất công hoặc không liên quan. Ví dụ, nếu con chơi game quá giờ, hậu quả có thể là mất quyền chơi với bạn bè trong buổi tối.
Theo dõi hậu quả bạn đề ra. Hãy giữ lời nói của bạn. Nếu bạn nói một hành vi sẽ có hậu quả, hãy duy trì điều đó. Kiên định giúp trẻ cảm thấy an tâm và không thử thách quy tắc.
- Ví dụ, nếu bạn muốn trẻ dọn dẹp phòng trước khi chơi, đừng uỷ khuất nếu chúng không tuân thủ. Kiên nhẫn và nhất quán trong quyết định giúp trẻ hiểu rõ hậu quả của hành vi của mình.
Xây dựng thói quen. Tạo sự cấu trúc và dự đoán quan trọng cho trẻ em và tween, giúp họ hiểu rõ về kế hoạch và tránh xa rắc rối. Thiết lập thói quen hàng ngày và hàng tuần để tạo ổn định và cải thiện hành vi của trẻ.
- Đặt thời gian ngủ và thức giấc cố định. Bảo đảm rằng trẻ đủ giấc ngủ, vì thiếu ngủ có thể làm ảnh hưởng đến hành vi của chúng. Thói quen hàng ngày giúp trẻ tự định hình và dự đoán sự kiện trong ngày của mình.
Quan sát cách bạn phản ứng. Trẻ em và tween thường nhạy cảm với cách bạn phản ứng khi kỷ luật. Họ sẽ mô phỏng cách bạn, vì vậy hãy kiểm soát cảm xúc và giữ bình tĩnh khi đối diện với hành vi cứng đầu.
- Khi đối mặt với trẻ, giữ được sự kiểm soát và không để cảm xúc làm bạn quá mức phản ứng. Chú ý đến những yếu tố có thể khiến bạn tức giận và xử lý vấn đề của riêng bạn, giúp tăng cường khả năng tương tác tích cực với trẻ.
Phát triển kỹ năng đàm phán. Không còn áp dụng tư duy cấm kịch, hiện đại cha mẹ hiểu rằng để trẻ phát triển, họ cần cảm giác kiểm soát trong cuộc sống. Hãy để trẻ tự quyết định trong những vấn đề không liên quan đến sức khỏe hay an toàn. Ví dụ, dù bạn muốn trẻ mặc gọn gàng, nhưng hãy nhường bước trong việc chọn trang phục để chúng có cảm giác tự do.
- Chú ý đến những quyết định nhỏ giúp trẻ phát triển ý thức quản lý cuộc sống và biết cân nhắc hơn trong quyết định cá nhân.
Thấu hiểu giai đoạn dậy thì. Khi trẻ bắt đầu trải nghiệm giai đoạn dậy thì vào độ tuổi 10-11, hãy cho họ cơ hội kiểm tra giới hạn độc lập. Điều này giúp chúng phát triển sự tự chủ mà không làm bạn cảm thấy mất quyền kiểm soát. Hãy cho phép trẻ đưa ra ý kiến và tự quyết định trong những vấn đề nhỏ như thực đơn hàng tuần hay kiểu tóc mới.
- Đối mặt với sự thay đổi nội tiết tố, trẻ cần không gian để tỏ ra độc lập và bạn cũng cần hiểu rằng đây là phần quan trọng của quá trình phát triển.
Kỷ luật trẻ vị thành niên
Hiểu rõ giai đoạn dậy thì. Trong giai đoạn dậy thì, trẻ vị thành niên đối mặt với sự biến động nội tiết tố, tăng cường cảm xúc và thách thức trong tình bạn. Bạn cần thấu hiểu và tạo điều kiện cho họ tự lập. Hãy giúp họ đưa ra những quyết định có ảnh hưởng và nhấn mạnh tầm quan trọng của tính độc lập.
- Giai đoạn dậy thì kéo dài từ 10-14 tuổi đối với bé gái và 12-16 tuổi đối với bé trai. Trong thời kỳ này, sự biến động trong hành vi là điều bình thường.
Xây dựng ranh giới và hậu quả rõ ràng. Trong khi trẻ vị thành niên kiểm tra giới hạn, họ cũng cần một môi trường có quy tắc rõ ràng. Thiết lập luật lệ và hậu quả cung cấp sự ổn định, giúp trẻ hiểu rõ về trách nhiệm và đồng thời tăng cường sự độc lập.
- Cho phép trẻ thảo luận và đề xuất ý kiến về quy tắc và hậu quả. Điều này tạo cơ hội cho họ thể hiện quan điểm và đồng thời có trách nhiệm hơn trong quá trình quyết định.
- Mặc dù cần kiên định, nhưng hãy linh hoạt và sẵn sàng điều chỉnh quy tắc nếu cần. Hãy thảo luận và thay đổi khi thấy cần thiết để duy trì sự hài hòa trong gia đình.
Thời gian nghỉ ngơi quan trọng. Giai đoạn vị thành niên có thể là thách thức về mặt cảm xúc đối với cha mẹ. Trẻ thường biểu hiện cảm xúc một cách không ổn định, và để họ thấy được sự quan tâm, phản ứng của cha mẹ cần phải thông minh và nhạy bén.
- Chuẩn bị trước cho phản hồi. Khi con bạn thường nói những điều khiến bạn tổn thương trong cuộc cãi lộn, hãy sẵn sàng phản ứng một cách tinh tế. Ví dụ, hãy nói: 'Tôi cảm thấy đau lòng. Hãy dừng lại và chúng ta sẽ thảo luận khi bình tĩnh hơn'.
- Đôi khi, dừng cuộc trò chuyện là cần thiết. Nếu bạn cảm thấy mình mất kiểm soát, hãy thông báo cho con biết bạn cần thời gian để suy nghĩ và sẽ quay lại sau. Luôn giữ lời hứa và thảo luận khi tâm trạng của bạn đã ổn định hơn để con biết rằng vấn đề vẫn được quan tâm.
Tìm giúp đỡ cho hành vi tiêu cực. Nếu hành vi của con không chỉ là thách thức, mà còn có dấu hiệu tự tổn thương hoặc đe dọa người khác, đừng ngần ngại tìm sự hỗ trợ chuyên nghiệp.
- Nhà tâm lý học có thể giúp định rõ hành động để xử lý tình huống đặc biệt, đặc biệt là khi có triệu chứng về tâm thần hoặc trầm cảm.
Hiểu rõ về kỷ luật
Phân biệt trừng phạt và kỷ luật. Vai trò của cha mẹ không chỉ là kiểm soát hành vi ngày càng lớn của con, mà còn là hướng dẫn chúng cách tự quản lý hành vi. Kỷ luật là cách giúp trẻ học cách tự điều chỉnh để sau này, họ có thể tự quản lý mình một cách tự tin.
- Trừng phạt thường sử dụng từ ngữ hay trải nghiệm đau đớn để ngăn chặn hành vi không mong muốn. Điều này bao gồm cả hình phạt về thể chất hoặc thể chất như đánh đòn, cũng như hình phạt về tinh thần hay ngôn ngữ, như nói xấu con hoặc áp đặt hình phạt và/hoặc tịch thu quyền lợi. Trừng phạt như vậy chỉ tạo ra sự đau khổ và học chúng cách không tin tưởng hoặc cảm thấy không có giá trị.
- Phạt con khi chúng không tuân theo luật lệ không giúp chúng học được bài học của cuộc sống. Ngược lại, nó chỉ tạo ra sự đau khổ và khiến cha mẹ trở thành người bắt chúng phải theo đuổi, thậm chí có thể khiến trẻ trở nên nổi loạn hơn.
- Ngược lại, kỷ luật giúp trẻ học từ trải nghiệm. Chúng học cách giải quyết vấn đề, hợp tác và đạt được mục tiêu của mình bằng cách tìm kiếm những giải pháp đúng đắn.
Hiểu rõ vai trò của môi trường gia đình. Cuộc sống gia đình căng thẳng và không ổn định có thể tạo ra vấn đề trong hành vi của trẻ, khi chúng thường bắt chước hành vi của gia đình mình.
- Môi trường ồn ào, lộn xộn và không có tổ chức thường dẫn đến hành vi tiêu cực, không kiểm soát và thiếu sự chú ý.
- Ngược lại, trẻ thường khó khăn hơn trong việc học và kiểm soát hành vi của mình khi phải đối mặt với những tình huống căng thẳng như chuyển nhà, sự xuất hiện của người em mới, hay thậm chí là sự ly thân hoặc li dị của cha mẹ. Những tình huống này thường khiến chúng thể hiện hành vi quấy rối và bất ổn.
- Đối mặt với những thách thức này từ môi trường gia đình giúp cha mẹ áp dụng phương pháp kỷ luật hiệu quả hơn. Dù có thành công trong việc kỷ luật con cái trong ngày hôm nay, nhưng nếu tình huống xung quanh vẫn gây khó khăn, vấn đề vẫn sẽ tồn tại.
Phân biệt tính cách và hành vi xấu. Một số trẻ tỏ ra mạnh mẽ hơn, có tính cách muốn kiểm soát cuộc sống của mình nhiều hơn. Ngược lại, có những trẻ vâng lời nhưng thường gây rối để thu hút sự chú ý hoặc vì đang đối mặt với khó khăn. Tìm hiểu nguyên nhân giúp cha mẹ hiệu quả đối mặt với tình huống này.
- Trẻ có tính cách cứng đầu thường phản ứng tốt với sự nhất quán, ít hiệu quả hơn là giải thích dài dòng về hành vi của chúng. Họ thường phá phách để thu hút sự chú ý, vì vậy, cha mẹ nên giữ bình tĩnh và không cho phản ứng mà chúng muốn.
- Nếu trẻ có tình trạng nặng về bướng bỉnh, tức giận hoặc thay đổi tâm trạng thường xuyên, có thể là dấu hiệu của vấn đề tâm thần như Rối loạn Cư xử (ODD). Điều trị ODD bao gồm trị liệu và sử dụng thuốc để đối phó với thay đổi hóa học gây ra bệnh lý.
Học cách đặt câu hỏi 'Tại sao?.' Ở bất kỳ độ tuổi nào, hành vi cứng đầu có thể xuất hiện khi trẻ đối mặt với vấn đề thể chất, tình cảm hoặc khó khăn bên ngoài. Con bạn có thể đang cảm thấy bất lực, đau khổ, kiệt sức, đói bụng hoặc thất vọng. Khi trẻ trở nên ương ngạnh, hãy hỏi: 'Có chuyện gì vậy con?' và lắng nghe chúng kể. Một số yếu tố cần xem xét:
- Sự phát triển thể chất có thể là trải nghiệm khó chịu. Trẻ đang tập đi có thể gặp đau do mọc răng. Trẻ lớn hơn có thể đau chân, đầu hoặc bụng.
- Thiếu ngủ là vấn đề phổ biến. Nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ là những “xác sống di động”, và thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của chúng.
- Nhu cầu về thể chất, như đói hoặc khát, có thể khiến trẻ trở nên cứng đầu vì cơ thể và tâm trí cần năng lượng để đối mặt với tình huống.
- Đôi khi, trẻ có vẻ cứng đầu khi không được đáp ứng nhu cầu tình cảm. Chúng có thể ương ngạnh nếu cảm thấy thất vọng về cách thể hiện cảm xúc của mình.
Gợi ý
- Hiểu rõ khi nào cần rút lui. Nếu trẻ từ chối mặc áo khi ngoài trời 4°C, hãy để chúng trải nghiệm. Chúng sẽ tự cảm nhận lạnh và học bài học rằng việc mặc áo là cần thiết trong thời tiết lạnh. Đừng quên mang theo áo để con học bài từ trải nghiệm của mình.
- Nếu thái độ cứng đầu của trẻ là khác thường, hãy trò chuyện để tìm hiểu liệu chúng có đang gặp vấn đề nào ở trường hoặc nhà không, làm chúng hành động như vậy.
Cảnh báo
- Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ khi đứa trẻ của bạn thể hiện hành vi vượt quá biên độ thông thường và có những dấu hiệu của vấn đề tâm thần, như khả năng kiểm soát cảm xúc kém, hoặc hành vi có chiều hướng nguy hiểm hoặc đe dọa. Nếu con bạn gặp khó khăn với cơn giận dữ hoặc thể hiện cảm xúc một cách nguy hiểm, hãy tìm kiếm ý kiến của chuyên gia tâm lý hoặc trò chuyện với bác sĩ nhi khoa ngay lập tức.
