Glucocorticoid, một hormone quan trọng được tổng hợp tại tuyến thượng thận, đóng vai trò quan trọng trong sự duy trì chức năng sống của cơ thể. Tuy nhiên, sử dụng không đúng cách có thể dẫn đến tình trạng ngộ độc. Hãy cùng tìm hiểu những điều cần lưu ý khi sử dụng Glucocorticoid.

Glucocorticoid, hay corticosteroid, là một hormone đóng vai trò quan trọng trong cơ thể. Nó tham gia vào quá trình chuyển hóa lipid, glucid, lipid, calci và phospho, đồng thời hỗ trợ chuyển hóa nước và điện giải. Nó cũng giúp tăng tiết dịch vị, giảm tiết chất nhờn, kích thích sự thèm ăn.

Glucocorticoid chủ yếu được sử dụng để kháng viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch.

Có nhiều dạng bào chế của Glucocorticoid:

• Dạng viên uống.
• Dạng tiêm tĩnh mạch, tiêm vào cơ hoặc khớp.
• Thuốc bôi ngoài da: gel, cream, mỡ hoặc dung dịch.
• Thuốc khí dung chứa glucocorticoid dạng dung dịch.
• Glucocorticoid dạng xịt mũi.

Glucocorticoid được chỉ định trong các trường hợp:

• Bệnh nhân mắc các bệnh tự miễn như: bệnh lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp...
• Bệnh về đường hô hấp: COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính), hen phế quản.
• Sử dụng thuốc trong các trường hợp có phản ứng dị ứng nặng để giảm triệu chứng nhanh chóng.
• Liệu pháp thay thế hormone tuyến thượng thận khi sản xuất không đủ các hormone cần thiết.
• Ức chế miễn dịch, dự phòng trong các trường hợp ghép tạng. Đối với cơ thể, tạng mới được cấy ghép được coi là kháng nguyên lạ. Để bảo vệ bản thân, hệ miễn dịch sẽ tăng cường hoạt động để loại bỏ các kháng nguyên lạ. Điều này làm ảnh hưởng đến quá trình cấy ghép để cơ thể thích nghi với tạng mới. Việc sử dụng corticoid để ức chế miễn dịch giai đoạn đầu là rất cần thiết để bảo vệ các cơ quan nội tạng mới.
• Ngoài ra, corticoid cũng được chỉ định cho những người mắc bệnh gout, hoặc mắc một số bệnh lý ngoài da như vảy nến, dị ứng, eczema...

Corticoid có thể gây ra nhiều tác dụng phụ đối với nhiều cơ quan khác nhau như làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, ức chế miễn dịch làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng, gây tăng huyết áp, bệnh Cushing, phù, loãng xương...

Glucocorticoid có thể coi là một loại thuốc chứa độc tố mạnh. Sử dụng GC ở liều lượng cao trong thời gian dài có thể dẫn đến tình trạng ngộ độc corticoid, mang theo những hậu quả nghiêm trọng. Việc giải độc Glucocorticoid đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt, và quyết định này càng được ưa chuộng nếu được thực hiện sớm trên lâm sàng.

Ứng phó với triệu chứng ngộ độc có thể bao gồm các biện pháp ngăn chặn hoặc khắc phục sớm khi triệu chứng xuất hiện do độc tính của thuốc. Một số điều cụ thể như:

• Đối với trẻ em, sử dụng liều lượng GC cao và kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển xương, làm chậm sự phát triển so với bạn đồng trang lứa. Điều trị cần phải linh hoạt, hạn chế sử dụng GC cho trẻ, và nếu cần thiết, kèm theo bổ sung calci và chất đạm.
• Độc tính ngắn hạn của GC ở trẻ em có thể dẫn đến rối loạn giấc ngủ, buồn nôn hoặc rối loạn hành vi. Những biểu hiện này cần được theo dõi và báo cáo để bác sĩ có thể đưa ra biện pháp phù hợp.
• Glucocorticoid làm giảm sự hấp thụ canxi ở ruột non, tạo ra mất cân bằng tạo xương và phá hủy xương, gây ra tình trạng loãng xương sớm. Do đó, việc giảm liều GC đến mức thấp nhất có thể là quan trọng, cùng với việc bổ sung vitamin D và calci.
• Nếu bệnh nhân phát triển hội chứng Cushing do sử dụng Glucocorticoid kéo dài, quá trình giảm liều cần phải được thực hiện từ từ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người có nguy cơ suy tuyến thượng thận, nên ưu tiên các loại thuốc có thời gian bán thải ngắn và trung bình.
• Đối với thuốc dùng tại chỗ, Glucocorticoid có thể gây teo da, mụn trứng cá, viêm da do tổn thương hàng rào bảo vệ... Cách thải độc GC từ da có thể bao gồm việc uống thuốc theo triệu chứng, hoặc xử lý tại nhà bằng cách uống nước rau diếp cá, xông hay đắp mặt nạ thải độc, mang lại hiệu quả nhanh chóng.

Để giảm nguy cơ xuất hiện triệu chứng ngộ độc Glucocorticoid do sử dụng quá liều trong thời gian dài, cần lưu ý một số điều như sau:

• Sử dụng thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, tuân thủ mọi chỉ dẫn.
• Bắt đầu sử dụng từ liều thấp, không tự ý tăng liều.
• Ở bệnh nhân sử dụng corticoid điều trị lâu dài, không nên ngừng thuốc đột ngột, mà cần giảm liều từ từ. Tham khảo ý kiến bác sĩ để biết cách giảm liều phù hợp, vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị mà không gây tác dụng phụ khi ngừng sử dụng thuốc.
• Kết hợp với chế độ ăn uống dinh dưỡng khoa học và lành mạnh.
• Thực hiện thể dục thể thao để tăng cường sức khỏe.
• Bổ sung canxi, vitamin D vì việc sử dụng thuốc corticoid kéo dài có thể gây loãng xương.

Việc sử dụng corticoid điều trị bệnh giống như một con dao hai lưỡi. Mặc dù có hiệu quả nhanh chóng đối với nhiều bệnh lý, nhưng cũng mang theo nhiều tác dụng phụ. Do đó, trước khi quyết định sử dụng, bệnh nhân nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo điều trị đạt hiệu quả tốt nhất.