Buzz
Đối với những người mắc bệnh tâm thần phân liệt, việc tạo ra một cuộc sống bình thường và hạnh phúc không phải là điều dễ dàng. Nhưng điều này không có nghĩa là không thể. Để làm được điều này, bạn cần tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả, kiểm soát cuộc sống của mình bằng cách tránh những nguyên nhân gây căng thẳng và xây dựng một hệ thống hỗ trợ cho bản thân. Dù bị chẩn đoán mắc bệnh tâm thần phân liệt, bạn không nên bất kỳ dẫu lòng nào. Thay vào đó, hãy khám phá sức mạnh bên trong và đối mặt với thách thức. Trong bài viết này, bạn sẽ tìm thấy những thông tin hữu ích để biết cách sống chung với người mắc bệnh tâm thần phân liệt.
Các bước
Tìm kiếm phương pháp điều trị
Bắt đầu sớm. Đừng chần chừ trong việc điều trị bệnh tâm thần phân liệt. Nếu bạn không chắc chắn về việc mình có mắc bệnh hay không, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế càng sớm càng tốt để bắt đầu điều trị ngay khi nhận biết các triệu chứng. Bắt đầu điều trị sớm sẽ mang lại kết quả tích cực. Ở nam giới, các triệu chứng thường xuất hiện từ khi còn rất trẻ đến giữa độ tuổi hai mươi, trong khi ở nữ giới, các triệu chứng thường bắt đầu ở cuối độ tuổi hai mươi. Triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt có thể bao gồm:
- Cảm giác nghi ngờ.
- Các suy nghĩ kỳ lạ hoặc lạc lõng, như tin rằng có người muốn hại bạn.
- Trải nghiệm ảo giác hoặc thay đổi trong các giác quan; ví dụ như thấy, nếm, ngửi, nghe hoặc cảm nhận những điều mà người khác không thấy trong cùng một tình huống.
- Suy nghĩ hoặc lời nói rối rắm.
- Triệu chứng 'âm tính' (sụt giảm trong hành vi hoặc chức năng cụ thể) như thiếu cảm xúc, không có sự giao tiếp bằng ánh mắt, không biểu lộ trên khuôn mặt, không giữ vệ sinh và/hoặc rút lui.
- Hành vi vận động kỳ quặc và không đúng, như cử động vô nghĩa hoặc thái độ quá lên cao.
Hiểu rõ về yếu tố nguy cơ. Có nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phát triển bệnh tâm thần phân liệt::
- Có tiền sử gia đình mắc bệnh tâm thần phân liệt.
- Sử dụng chất kích thích ở tuổi trẻ hoặc dậy thì.
- Trải qua những tình huống đặc biệt khi còn trong bụng mẹ như tiếp xúc với virus hoặc chất độc.
- Hoạt động miễn dịch tăng cao do các tình trạng viêm sưng.
Hỏi ý kiến bác sĩ về việc điều trị. Rất tiếc là bệnh tâm thần phân liệt không tự khỏi được. Việc điều trị là cực kỳ quan trọng trong cuộc sống của bạn, và việc lên kế hoạch điều trị sẽ giúp bạn tích hợp việc điều trị vào cuộc sống hàng ngày của mình. Để lên kế hoạch điều trị, hãy thảo luận với bác sĩ về các loại thuốc và phương pháp điều trị phù hợp nhất cho trường hợp của bạn.
- Hãy nhớ mỗi người là một trường hợp riêng biệt. Không phải thuốc và phương pháp điều trị nào cũng hiệu quả đối với tất cả mọi người, vì vậy bạn cần phải tiếp tục tìm kiếm phương pháp điều trị phù hợp nhất cho bản thân.
Thảo luận với bác sĩ về lựa chọn thuốc. Đừng tự ý tìm kiếm thuốc trên internet. Có quá nhiều thông tin trên mạng, và không phải thông tin nào cũng chính xác. Hãy tìm hiểu ý kiến của bác sĩ, vì chỉ bác sĩ mới có thể đưa ra quyết định về loại thuốc nào phù hợp nhất cho bạn. Triệu chứng, tuổi tác và lịch sử bệnh của bạn là những yếu tố quan trọng giúp đưa ra quyết định điều trị đúng đắn.
- Nếu bạn cảm thấy không thoải mái với thuốc bạn đang dùng, hãy thông báo cho bác sĩ biết. Bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi thuốc khác cho bạn sử dụng.
- Các loại thuốc phổ biến được sử dụng để điều trị bệnh tâm thần phân liệt bao gồm thuốc chống rối loạn tâm thần, tác động lên hệ thống truyền dẫn dopamine và serotonin trong não.
Trải nghiệm tâm lý trị liệu. Liệu pháp tâm lý có thể giúp bạn thích nghi với liệu trình điều trị, từ đó bạn có thể hiểu rõ hơn về bản thân và tình trạng của mình. Hãy thảo luận với bác sĩ để biết liệu pháp tâm lý nào phù hợp nhất với bạn. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng liệu pháp tâm lý một mình không đủ để chữa khỏi bệnh tâm thần phân liệt. Một số hình thức phổ biến của tâm lý trị liệu bao gồm::
- Trị liệu cá nhân: Với phương pháp này, bạn sẽ gặp riêng với chuyên gia tâm lý để thảo luận về cảm xúc, vấn đề mà bạn đang phải đối mặt, mối quan hệ và các vấn đề khác. Chuyên gia sẽ hướng dẫn bạn cách giải quyết các vấn đề hàng ngày và hiểu rõ hơn về tình hình của mình.
- Trị liệu gia đình: Trong phương pháp này, bạn và gia đình sẽ tham gia cùng nhau trong quá trình điều trị, giúp mọi người hiểu rõ hơn về tình trạng của bạn để có thể tương tác và giao tiếp hiệu quả hơn.
- Liệu pháp nhận thức là một phương pháp hiệu quả trong điều trị bệnh tâm thần phân liệt. Tuy nhiên, kết hợp liệu pháp tâm lý với thuốc phác đồ là biện pháp hiệu quả nhất trong điều trị bệnh tâm thần phân liệt.
Đánh giá liệu pháp cộng đồng. Nếu bạn cần nhập viện để điều trị bệnh, hãy xem xét liệu pháp cộng đồng. Phương pháp này sẽ giúp bạn hòa nhập vào cộng đồng, nhận được sự hỗ trợ cần thiết và phát triển các thói quen hàng ngày cùng với giao tiếp xã hội.
- Liệu pháp cộng đồng bao gồm một nhóm các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực khác nhau, cung cấp các phương pháp đánh giá và can thiệp đa dạng. Nhóm này có thể bao gồm các chuyên gia về lạm dụng chất, chuyên gia phục hồi chức năng và các điều dưỡng viên.
- Bạn có thể tìm kiếm thông tin trên internet hoặc hỏi ý kiến từ bác sĩ để tìm cơ hội điều trị bằng phương pháp cộng đồng gần nơi bạn sống.
Quản lý cuộc sống
Giữ vững việc sử dụng thuốc. Bệnh nhân tâm thần phân liệt thường có xu hướng ngừng sử dụng thuốc. Hãy áp dụng những chiến lược sau để duy trì việc sử dụng thuốc mỗi khi muốn dừng:
- Tự nhắc rằng thuốc không phải là biện pháp chữa trị, mà là phương tiện điều trị bệnh. Vì vậy, nếu muốn cảm thấy tốt hơn, bạn cần tiếp tục sử dụng thuốc.
- Tận dụng sự hỗ trợ từ cộng đồng xã hội của bạn. Khi cảm thấy tốt, hãy chia sẻ với bạn bè và gia đình để họ khuyến khích bạn tiếp tục sử dụng thuốc khi bạn muốn dừng lại.
- Bạn cũng có thể ghi âm lời nhắc cho bản thân trong tương lai, nhắc nhở rằng bạn đang tiếp tục sử dụng thuốc và lý do (thuốc chỉ giúp kiểm soát bệnh, không chữa trị). Sau đó, yêu cầu người thân chạy đoạn ghi âm này mỗi khi bạn muốn dừng sử dụng thuốc.
Chấp nhận tình trạng bệnh của mình. Việc chấp nhận bệnh tình có thể giúp quá trình phục hồi dễ chịu hơn. Ngược lại, nếu bạn từ chối và cho rằng mọi thứ vẫn ổn, hoặc nghĩ rằng bệnh của bạn sẽ tự khỏi, bạn có thể làm trầm trọng thêm tình hình của mình. Vì vậy, việc chấp nhận và nhận biết hai vấn đề sau đây là rất quan trọng:
- Bạn mắc bệnh tâm thần phân liệt, và việc điều trị là một thách thức.
- Bạn có thể sống một cuộc sống bình thường, hạnh phúc.
- Chấp nhận bệnh tình của mình là bước quan trọng để tìm kiếm phương pháp điều trị, và việc sẵn sàng chiến đấu để có cuộc sống bình thường sẽ giúp bạn đạt được mục tiêu.
Tự nhủ rằng có nhiều cách để sống cuộc sống bình thường. Khi nhận được chẩn đoán, bạn có thể gặp khó khăn ban đầu. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể sống như bình thường, dù mất một thời gian để thích nghi với tình trạng của mình và tìm ra phương pháp điều trị phù hợp.
- Bệnh nhân tâm thần phân liệt có thể duy trì các mối quan hệ xã hội, giữ công việc, thành công trong cuộc sống thường ngày, thậm chí còn vượt qua mọi thách thức.
Tránh các yếu tố gây kích thích. Các cơn bệnh thường xuất phát từ căng thẳng. Vì thế, nếu bạn mắc bệnh tâm thần phân liệt, việc tránh các yếu tố gây căng thẳng là rất quan trọng để ngăn chặn cơn bệnh tái phát. Có nhiều cách để đối phó với căng thẳng như:
- Các yếu tố gây căng thẳng khác nhau đối với mỗi người. Việc tiếp nhận liệu pháp có thể giúp bạn xác định các yếu tố này, bất kể đó là người, tình huống hoặc nơi cụ thể nào đó. Khi bạn đã nhận biết được các yếu tố gây căng thẳng, hãy cố gắng tránh xa chúng.
- Ví dụ, bạn có thể thực hiện các kỹ thuật thư giãn như thiền hoặc hít thở sâu.
Tập thể dục đều đặn. Việc tập thể dục không chỉ giúp giảm căng thẳng mà còn kích thích sản sinh endorphin, nâng cao tâm trạng hạnh phúc.
- Thử nghe nhạc sôi động khi tập thể dục để tạo động lực cho bản thân.
Giữ gìn giấc ngủ. Một đêm không ngủ đủ có thể gây ra căng thẳng và lo lắng. Hãy đảm bảo bạn có đủ giấc ngủ mỗi đêm; xác định số giờ ngủ cần thiết và cố gắng tuân thủ.
- Nếu gặp khó khăn với giấc ngủ, hãy chuẩn bị một môi trường ngủ yên tĩnh và tối tăm, ngăn chặn âm thanh xâm nhập, thay đổi không gian xung quanh, sử dụng băng che mắt hoặc nút tai. Thực hiện các thói quen này mỗi đêm.
Chế độ ăn lành mạnh. Ăn uống không lành mạnh có thể tăng cảm giác tiêu cực và gây căng thẳng. Vì vậy, việc ăn uống đúng cách là quan trọng để chống lại căng thẳng.
- Bao gồm thịt non, hạt giống, hoa quả và rau cải vào chế độ ăn hàng ngày.
- Chế độ ăn cân đối cũng rất quan trọng. Tránh thức ăn quá nhiều loại.
Thử áp dụng phương pháp nhận thức. Mặc dù không thay thế được liệu pháp hoặc tư vấn chuyên môn, nhưng bạn có thể thử sử dụng phương pháp nhận thức để giảm nhẹ các triệu chứng.
- Ví dụ, bạn có thể áp dụng phương pháp bình thường hóa. Đây là cách nhìn nhận trạng thái loạn thần của mình như một phần của cuộc sống, cùng với những trải nghiệm bình thường khác. Điều này giúp bạn cảm thấy không cô đơn và tạo điều kiện cho sức khỏe tốt hơn.
- Đối mặt với các ảo giác âm thanh, bạn có thể tìm kiếm bằng chứng để phủ nhận sự thật của chúng. Ví dụ, nếu bạn nghe thấy một giọng nói khuyến khích bạn làm điều gì đó xấu, bạn có thể liệt kê lý do cho thấy điều đó không phải là quyết định tốt (ví dụ: gây ra vấn đề, trái với đạo đức xã hội, gây tổn hại cho người khác), từ đó bạn có thể bỏ qua tiếng nói tiêu cực này.
Thử làm trầm trồ. Nếu gặp ảo giác, hãy thử tạo ra một tâm trạng mới bằng cách như nghe nhạc hoặc thực hành nghệ thuật. Tập trung hoàn toàn vào trải nghiệm mới để ngăn chặn những trải nghiệm không mong muốn.
Đối phó với suy nghĩ bất lợi. Để đối phó với lo âu xã hội kèm theo tâm thần phân liệt, hãy cố gắng nhận biết và chống lại những ý nghĩ không đúng. Ví dụ, khi nghĩ rằng “mọi người đang chú ý đến mình”, hãy thử đặt câu hỏi cho bản thân. Quan sát xem liệu có ai thực sự quan tâm đến bạn không? Hãy nhận ra rằng một phòng đông người sẽ không ai chỉ chú ý riêng bạn.
Giữ bản thân luôn bận rộn. Sau khi kiểm soát triệu chứng bằng thuốc và liệu pháp, hãy bắt đầu cuộc sống bình thường và duy trì lịch trình bận rộn. Thời gian rảnh rỗi có thể dẫn đến cảm giác căng thẳng và kích thích cơn bệnh. Cách để giữ mình luôn bận rộn bao gồm tập trung vào công việc, dành thời gian cho gia đình và bạn bè, khám phá sở thích mới, và tham gia các hoạt động thiện nguyện.
Hạn chế uống caffeine. Lượng caffeine tăng đột ngột có thể làm tăng triệu chứng tiêu cực của tâm thần phân liệt (như ảo tưởng hoặc ảo giác). Điều quan trọng là tránh sự thay đổi đột ngột trong thói quen uống caffeine. Khuyến nghị là không nên uống quá 400 mg caffeine mỗi ngày. Tuy nhiên, mức độ dung nạp caffeine có thể khác nhau cho mỗi người.
Tránh uống rượu. Việc uống rượu sẽ làm giảm hiệu quả điều trị, làm tăng triệu chứng và cơ hội phải nhập viện lại. Bạn sẽ cảm thấy tốt hơn nếu kiêng uống rượu.
Xây dựng hệ thống hỗ trợ
Đồng hành cùng những người thấu hiểu. Hãy ở bên cạnh những người có thể đồng cảm với bạn để bạn không phải mệt mỏi vì phải giải thích về căn bệnh của mình với những người không hiểu. Hãy dành thời gian cho những người biết lắng nghe, trung thực và chân thành.
- Tránh xa những người không đủ nhạy cảm với hoàn cảnh của bạn hoặc có thể gây thêm áp lực cho bạn.
Không tránh né giao tiếp xã hội. Có thể bạn gặp khó khăn khi tập trung và giữ bình tĩnh trong các tình huống giao tiếp xã hội, nhưng đó là điều không thể tránh khỏi. Con người cần sự giao tiếp xã hội, và khi đó não bộ sẽ tiết ra hóa chất giúp chúng ta cảm thấy an toàn và hạnh phúc.
- Biểu hiện sự quan tâm đến những hoạt động bạn yêu thích cùng với những người bạn quan trọng trong cuộc sống của bạn.
Chia sẻ cảm xúc và nỗi sợ với người tin cậy. Cảm giác cô đơn có thể giảm bớt khi bạn chia sẻ cảm xúc và nỗi sợ với người bạn tin cậy về những điều bạn đang trải qua. Việc chia sẻ cảm xúc và trải nghiệm có thể giúp bạn giảm stress và cảm thấy nhẹ nhàng hơn.
- Bạn cần chia sẻ, dù người nghe có lời khuyên hay không. Việc nói ra cảm xúc của mình có thể giúp bạn cảm thấy bớt căng thẳng và có kiểm soát hơn về tâm trạng của mình.
Tham gia nhóm hỗ trợ. Gia nhập nhóm hỗ trợ mang lại nhiều lợi ích trong việc chấp nhận và đối phó với căn bệnh tâm thần phân liệt. Bạn sẽ hiểu rõ hơn về bản thân và tìm ra cách để đối phó khi chia sẻ và học hỏi từ những người khác cũng đang trải qua tình huống tương tự.
- Tham gia nhóm hỗ trợ có thể tăng cường lòng tự tin của bạn và giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh của mình, giảm bớt nỗi sợ hãi và ảnh hưởng của nó đối với cuộc sống hàng ngày.
Lời khuyên
- Đối mặt với bệnh tâm thần phân liệt không phải là một thảm kịch như nhiều người nghĩ. Mặc dù đây là một căn bệnh gây khó khăn cho người bệnh và gia đình, nhưng cuộc sống của họ không cần phải thay đổi quá nhiều vì bệnh này.
- Bạn có thể có một cuộc sống hạnh phúc và trọn vẹn, miễn là bạn chấp nhận tình trạng hiện tại và tuân thủ theo phương pháp điều trị.
Cảnh báo
- Lưu ý rằng tỷ lệ tự tử của những người mắc bệnh tâm thần phân liệt cao hơn so với người bình thường. Nếu bạn có suy nghĩ hoặc ý định tự tử, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ ngay lập tức để đảm bảo an toàn.
