'Bóng dáng con người thật' đằng sau những 'thần tượng ảo' ở Trung Quốc

Các 'YouTuber ảo' như Vox Akuma và nhóm nhạc nữ A-SOUL đã thu hút sự chú ý đông đảo ở Trung Quốc, mặc dù chúng không tồn tại trong thế giới thực.

Vào ngày 1/5/2022, Nijisanji, một công ty quản lý tài năng của Nhật Bản, đã tạo một tài khoản cho thần tượng ảo Vox Akuma trên trang web chia sẻ video nổi tiếng của Trung Quốc, Bilibili. Trước ngày ra mắt, Vox đã có 700.000 người đăng ký theo dõi, và buổi phát trực tiếp kéo dài 90 phút đã thu về hơn 1,1 triệu nhân dân tệ (khoảng 149.000 USD).

Vox là ví dụ mới nhất trong nhóm danh mục YouTuber ảo, hay VTuber, ngày càng trở nên phổ biến. Tương tự như những người phát trực tiếp là con người, các VTuber mang lại giây phút giải trí cho khán giả thông qua các buổi biểu diễn, phát trực tuyến trò chơi và tương tác thời gian thực, sau đó kiếm thu nhập từ sự kết hợp giữa tiền thưởng của người xem và tiền hoa hồng từ quảng cáo. Sự khác biệt duy nhất là các VTuber sử dụng hình ảnh số hóa thay vì khuôn mặt thật của họ. Đối tượng chính của họ bao gồm những người trẻ, từ thanh thiếu niên đến người trung niên. Đây là nhóm người lớn lên trong nền văn hóa “ACG”, thuật ngữ chỉ mối liên hệ giữa kinh tế và văn hóa dưới tác động của hoạt hình, truyện tranh và trò chơi.

Khi thế hệ đó trưởng thành, họ đang biến VTuber thành một hiện tượng văn hóa và một ngành công nghiệp sinh lợi cao.

Tất cả VTuber ngày nay đều có chung một 'tổ nghề', đó là ngôi sao nhạc pop ảo 16 tuổi, tóc xanh kinh điển, được biết đến với tên Hatsune Miku. “Ra đời” vào năm 2007, Hatsune Miku được công ty Crypton Future Media tạo ra bằng cách sử dụng phần mềm tổng hợp giọng nói Vocaloid. Các buổi biểu diễn trực tiếp của cô luôn thu hút những người hâm mộ với những chiếc gậy phát sáng, tạo nên một bức tranh giống như một màn trình diễn phép thuật thời hiện đại.

Tương tự như các ngôi sao nhạc pop khác, Hatsune Miku kiếm lời từ các sự kiện ảo và hợp tác thương hiệu, cũng như các trò chơi được phát hành trên PlayStation. Khác biệt quan trọng là Miku không bao giờ già đi, không vướng vào những vụ bê bối hay cần nghỉ ngơi. Điều quan trọng nhất, cô ấy không cần bị trả tiền. Việc này đã tạo động lực cho một làn sóng bắt chước mạnh mẽ. Ở thị trường Trung Quốc, những người như Luo Tianyi, Oriental Gardenia và Violet đã bắt chước Hatsune Miku, thường xuất hiện tại sự kiện và thậm chí các lễ hội cấp tỉnh hoặc thành phố.

Nhược điểm duy nhất của công nghệ đằng sau màn trình diễn của Hatsune Miku là chi phí vận hành rất cao. Một buổi hòa nhạc của Miku tiêu tốn hàng triệu USD và công nghệ hiển thị ảnh ba chiều thường gây ra các vấn đề kỹ thuật.

Đến năm 2017, xuất hiện một mô hình biểu diễn ảo mới, tiết kiệm chi phí, giúp ngành công nghiệp VTuber phát triển mạnh mẽ. Đó là Kizuna AI, được xem là VTuber thực sự đầu tiên. Không như Miku, Kizuna AI được tạo ra bằng công nghệ chụp chuyển động và ứng dụng theo dõi khuôn mặt, biến hóa mọi hành động của người biểu diễn thành nhân vật ảo.

Ở Trung Quốc, người hâm mộ gọi VTuber theo phong cách của Kizuna AI là 'pitao ren' hay 'người có vỏ'. Người biểu diễn đằng sau VTuber được gọi là 'zhongzhi ren' hoặc 'người trong vỏ'.

Một trong những VTuber 'pitao ren' nổi tiếng ở Trung Quốc là thành viên của A-SOUL, nhóm nhạc nữ ảo được công ty Yuehua Entertainment (với sự hỗ trợ của ByteDance) giới thiệu vào cuối năm 2020. Nhóm gồm 5 cô gái theo phong cách anime ở độ tuổi 20: Diana dễ thương và nhỏ nhắn, Carol cá tính, Ava quỷ quyệt, Bella dịu dàng và ấm áp, và Eileen kín đáo và uy nghiêm. Họ ra mắt với khẩu hiệu 'yongbu tafang', nghĩa là 'ngôi nhà không bao giờ sụp đổ'. Trong tiếng Trung, 'nhà sập' ám chỉ những vụ bê bối hay thông tin tiêu cực, thứ làm tan nát những ngôi đền mà người hâm mộ xây dựng cho thần tượng của họ. Và trên lý thuyết, VTuber sẽ không vướng vào những vấn đề này.

Trong sự trớ trêu, khi A-SOUL ra mắt, ngôi nhà của họ không chắc chắn như kỳ vọng. Dưới áp lực từ các nhà đầu tư để nhanh chóng mở rộng nguồn thu nhập, nhóm đã thuê thêm bốn 'zhongzhi ren' mới, đồng thời loại bỏ các nghệ sĩ biểu diễn ban đầu. Khi sự thật được tiết lộ, người hâm mộ đã tỏ ra rất tức giận.

Sự phẫn nộ của cộng đồng chỉ làm nổi bật mâu thuẫn cơ bản trong ngành công nghiệp VTuber. Đối với các doanh nghiệp, ngôi sao là 'pitao ren', nhưng đối với người hâm mộ, nghệ sĩ mới chính là linh hồn của thần tượng. Họ là người đáng giữ trái tim của người hâm mộ.

Ngay sau khi A-SOUL ra mắt, cộng đồng bắt đầu phân tích buổi phát sóng để tìm hiểu tính cách của từng nhân vật. Họ nhanh chóng phát hiện nghệ sĩ của nhân vật Diana thường không chú ý và đã ngủ gật trong phát sóng, trong khi Eileen vụng trộm hơn so với hình tượng 'thanh lịch' được xây dựng ban đầu. Những khoảnh khắc tự nhiên này làm tăng sự hấp dẫn của mỗi nhân vật ảo.

Quay lại với Vox Akuma, Nijisanji là một trong những đơn vị vận hành VTuber thành công nhất thế giới. Họ giải quyết mâu thuẫn bằng cách quản lý nhân vật và nghệ sĩ một cách thoải mái hơn. Sau khi ký hợp đồng với 'zhongzhi ren', họ cung cấp quyền truy cập vào nền tảng IP, thiết kế hình đại diện và phần mềm của mình. Người phát sóng chỉ cần thực hiện một số sự kiện được chỉ định. Những nghệ sĩ nổi tiếng hơn nhận được hỗ trợ từ công ty, bao gồm cả xuất hiện trong trò chơi, phim và thậm chí hoạt hình toàn thân cho các sự kiện ngoại tuyến như hòa nhạc. Nhưng nội dung và hoạt động trực tuyến của họ hoàn toàn do họ quyết định.

Phương pháp này tiết kiệm chi phí và mang lại không gian lớn hơn cho người biểu diễn đằng sau Vox Akuma để sáng tạo và kết nối với người hâm mộ theo cách riêng của họ. Vox, với hình ảnh là một vị thần 400 tuổi, đã chứng minh thành công với hơn 800.000 người đăng ký trên YouTube và hơn 1 triệu trên Bilibili, xây dựng một cộng đồng fandom đồ sộ.

Người biểu diễn của Vox thường xuyên phát sóng bảy ngày một tuần, đôi khi tới bốn buổi mỗi ngày, không ngần ngại thể hiện tính cách thực tế trong giao tiếp với người hâm mộ. Trong một buổi phát sóng đầu tháng 2, anh ta đã dành nửa giờ để bày tỏ lòng biết ơn sau khi nhận được lời chúc Tết Nguyên đán từ người hâm mộ Trung Quốc. Vào ngày 25/4, anh ta rơi nước mắt trong một buổi tiệc sinh nhật do người hâm mộ tổ chức. Thậm chí, với tư cách là một vị thần 400 tuổi, Vox thừa nhận sự không thành thạo trong việc phát sóng so với VTuber khác, giải thích rằng mọi vấn đề kỹ thuật là điều tất yếu của một người đã 400 tuổi trong thời đại internet.

Tuy nhiên, dù Vox và Nijisanji đang thành công, cuộc thảo luận về tương lai của ngành công nghiệp VTuber ít khi tập trung vào các 'zhongzhi ren'. Các nhà đầu tư và quản lý luôn tập trung vào công nghệ, nhưng sự hấp dẫn của ngôi sao ảo không chỉ là về công nghệ mô phỏng và thiết bị quay hình chuyển động.

Điều này có thể tạo ra những hậu quả đáng kể. Vào ngày 10/5 gần đây, chỉ vài ngày sau khi xuất hiện trên nền tảng Bilibili, Vox Akuma, Yuehua đã chấm dứt hợp đồng với 'zhongzhi ren' đứng sau nhân vật Carol của A-SOUL. Ngay sau đó, những lời cáo buộc về bắt nạt và khai thác lao động của người biểu diễn lan truyền trên các mạng xã hội. Người biểu diễn tiết lộ rằng cô ấy đã làm việc 7 ngày mỗi tuần nhưng chỉ nhận mức lương 7.000 nhân dân tệ (khoảng 24 triệu đồng) mỗi tháng, mặc dù là thành viên của một nhóm nhạc đem về hàng triệu USD hàng năm. Phản đối, hàng trăm nghìn fan A-SOUL đã hủy đăng ký kênh của nhóm. Rõ ràng, không một 'ngôi nhà' nào, dù có xây dựng cẩn thận đến đâu, cũng có thể đứng vững mãi mãi.

Xem thêm trên Sixthtone