Bu lông và đinh vít

Đinh vít còn được biết đến với tên gọi khác là bu lông, ốc vít hoặc đinh ốc. Từ vít có nguồn gốc từ tiếng Pháp, là vis. Vít và bu lông đều là các chi tiết cơ khí tương tự nhau, thường làm từ kim loại, với thiết kế đặc trưng là các rãnh xoắn gọi là ren ngoài. Chúng được dùng để cố định các vật liệu với nhau bằng cách gắn ren ngoài vào ren trong của một bộ nối. Chiều xoắn của ốc có thể được xác định bằng quy tắc bàn tay phải, tương tự như quy tắc xác định chiều của cảm ứng từ và dòng điện.

Khi bạn xoay vít (bu lông, đinh vít) vào trong vật liệu, các vòng xoắn của vít sẽ cắt vào vật liệu, tạo nên sự kết nối bên trong giúp giữ chặt các vật liệu và ngăn chặn việc tách rời. Có nhiều loại vít khác nhau phù hợp với các loại vật liệu khác nhau; các vật liệu thường được liên kết bằng vít bao gồm gỗ, kim loại tấm và nhựa.

Giới thiệu về vít

Vít có thể được coi là sự kết hợp giữa các cơ chế cơ bản như mặt phẳng nghiêng và nêm. Về cơ bản, vít là một mặt phẳng nghiêng quấn quanh trục, với các rãnh ren giống như mặt phẳng nghiêng có cạnh sắc hướng ra ngoài, giúp nó hoạt động như một nêm khi xuyên vào vật liệu.

Vít, cùng với vít cấy (stud), bu lông, và đai ốc, là các chi tiết dùng để lắp ghép (hay còn gọi là chi tiết kẹp chặt). Tất cả những chi tiết này đều có ren (răng) vít để kết nối với vật liệu hoặc đai ốc khi vặn. Chi tiết lắp ghép với ren vặn hoặc rãnh xoắn bên ngoài trục gọi là ren ngoài, phổ biến ở vít, vít cấy, hoặc bu lông. Phần có ren hoặc rãnh xoắn bên trong gọi là ren trong, thường thấy ở đai ốc hoặc lỗ ren.

Thông thường, vít bao gồm các phần như đầu vít, thân vít, và đầu mút. Thân vít có thể là dạng thân lắp ren một phần hoặc toàn bộ. Hình dạng của rãnh xoắn tạo thành ren gọi là 'dạng ren' hay 'profin ren'. Profin ren bao gồm ba phần chính: đỉnh ren (phần cao nhất), chân ren (đáy), và cạnh ren (kết nối giữa đỉnh và đáy ren).

Đường kính danh nghĩa của ren (ký hiệu: d) được xác định bằng đường kính vòng đỉnh của ren ngoài và đường kính vòng đáy của ren trong. Ngược lại, đường kính trong của ren là đường kính vòng đáy của ren ngoài và đường kính vòng đỉnh của ren trong. Bước ren (ký hiệu: P) là khoảng cách giữa hai đỉnh ren kế tiếp dọc theo trục. Bước xoắn (ký hiệu: Ph hoặc L) là khoảng cách mà một điểm trên đỉnh ren di chuyển dọc trục khi vít quay một vòng 360°. Đối với ren một bước xoắn, bước xoắn trùng với bước ren, tức là sau một vòng xoay, điểm trên đỉnh ren sẽ chuyển thành đỉnh ren kế tiếp.

Hướng xoắn của đường xoắn ốc tạo thành ren được gọi là hướng xoắn. Phần lớn vít được vặn theo chiều kim đồng hồ và được gọi là ren phải. Tuy nhiên, có những vít với ren trái được sử dụng trong những trường hợp đặc biệt khi lực tải có thể làm lỏng ren phải. Ví dụ về vít ren trái bao gồm bàn đạp bên trái của xe đạp, bóng đèn trên tàu hỏa (để tránh mất cắp), hoặc vít đóng nắp quan tài. Theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5907:1995 (ISO 6410-1-1993), trên các chi tiết lắp xiết như vít, ren phải không cần ghi hướng xoắn, còn ren trái thì ghi bằng 'LH' sau kích thước bước ren. Nếu một chi tiết có cả ren phải và ren trái, cần ghi rõ hướng xoắn cho từng loại ren với 'RH' cho ren phải và 'LH' cho ren trái.

Bu lông

Bu lông, hay còn gọi là bù loong (tiếng Pháp: boulon), là một linh kiện cơ khí dùng để lắp ráp và nối các chi tiết thành một khối. Bu lông có dạng thanh trụ, với một đầu thường có mũ 6 cạnh và đầu còn lại có ren để vặn vào đai ốc. Mối ghép bằng bu lông có khả năng chịu tải trọng kéo và uốn rất tốt, đồng thời có độ bền và ổn định cao. Việc tháo lắp và hiệu chỉnh mối ghép bu lông rất dễ dàng và nhanh chóng, không cần công nghệ phức tạp như các phương pháp ghép khác. Với nhiều ưu điểm, bu lông được sử dụng rộng rãi trong máy móc, thiết bị công nghiệp, công trình xây dựng, giao thông và cầu cống trên toàn thế giới.

So sánh giữa bu lông và vít

Cuốn sách Machinery's Handbook (Sổ tay Cơ khí) đưa ra sự khác biệt giữa bu lông và vít như sau:

Bu lông là một linh kiện lắp ráp có ren ngoài, được thiết kế để xuyên qua các lỗ trên các bộ phận và thường được siết chặt hoặc tháo ra bằng cách vặn đai ốc. Vít là một linh kiện lắp ráp có ren ngoài, có thể xuyên qua các lỗ và kết hợp với ren trong đã được định hình sẵn hoặc tạo thành rãnh ren của chính nó, và có thể được siết chặt hoặc tháo ra bằng cách xoay đầu vít. Một chi tiết lắp ráp có ren ngoài không xoay trong quá trình lắp ráp và có thể được siết chặt hoặc tháo ra chỉ bằng cách vặn đai ốc được gọi là bu lông. (Ví dụ: bu lông đầu tròn, bu lông đầu có rãnh, bu lông đầu bằng thân trụ vuông.) Ngược lại, một chi tiết lắp ráp với ren ngoài có profin ren không thể lắp ráp với đai ốc có ren thẳng nhiều bước ren được gọi là vít. (Ví dụ: vít gỗ, vít tự cắt ren.)

• Đinh
• Bu lông
• Đai ốc

Ghi chú

Tham khảo thêm

• Bickford, John H.; Nassar, Sayed (1998), Sổ tay Bu lông và Các Khớp Bu lông, CRC Press, ISBN 9780824799779.
• Colvin, Fred Herbert; Stanley, Frank Arthur (1914), Sổ tay và Từ điển Các Thuật ngữ Cơ khí (ấn bản 2), McGraw-Hill.
• Huth, Mark W. (2003), Các Nguyên tắc Cơ bản trong Xây dựng, Cengage Learning, ISBN 1401838375.
• Oberg, Erik; Jones, Franklin D.; Horton, Holbrook L.; Ryffel, Henry H. (2000), Sổ tay Cơ khí (ấn bản 26), New York: Industrial Press Inc., ISBN 0-8311-2635-3.
• Rybczynski, Witold (2000). Chuyển Đổi Tốt: Lịch sử Tự nhiên của Tuốc-nơ-vít và Đinh vít. Toronto, ON, Canada: Harper Collins. ISBN 978-0-00-638603-2.
• Ryffel, Henry H., và cộng sự (eds) (1988), Sổ tay Cơ khí (ấn bản 23), New York: Industrial Press, ISBN 978-0-8311-1200-4Quản lý CS1: văn bản dư: danh sách tác giả (liên kết).
• Smith, Carroll (1990), Sổ tay Bu lông, Đinh vít, Đinh và Ốc, MotorBooks/MBI Publishing Company, ISBN 0879384069.

Liên kết tham khảo

• Vít tại Từ điển Bách khoa Việt Nam
• Screw (thành phần máy móc) tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
• Thông tin và thông số kỹ thuật về vít
• Kích thước ren thô mét
• Kích thước ren tinh mét
• Kích thước ren chi tiết mét Lưu trữ 2008-10-14 tại Wayback Machine
• So sánh hữu ích các ren Anh đã lỗi thời từ nhà cung cấp chuyên biệt Lưu trữ 2009-08-25 tại Wayback Machine
• Phân tích các khớp bu lông và các thiết bị có ren
• Cơ học của vít
• Phân tích vít truyền động Lưu trữ 2008-09-17 tại Wayback Machine
• Sổ tay Thiết kế Vít của NASA-RP-1228