Cá mập làm thế nào để phát hiện mùi máu trong nước?

Khứu giác của cá mập rất tinh vi, cho phép chúng nhận diện mùi máu từ khoảng cách xa trong nước.

Cá mập từ lâu đã được biết đến như những thợ săn xuất sắc trong đại dương, và một trong những lý do khiến chúng thành công là khả năng đánh hơi tuyệt vời. Mặc dù khác với khứu giác của con người, nhưng mũi của cá mập được thiết kế đặc biệt để cảm nhận mùi hương trong nước. Vậy những 'tin đồn' về khả năng phát hiện máu từ xa hàng kilomet của cá mập có đúng không?

Cách cá mập phát hiện mùi trong nước

Giống như con người, cá mập cũng có hai lỗ mũi ở phía trước đầu. Tuy nhiên, thay vì dùng để thở như chúng ta, cá mập chỉ sử dụng để ngửi. Khi nước biển chảy qua lỗ mũi, các hạt mùi hòa tan sẽ vào khoang mũi cá mập, nơi có cấu trúc gọi là 'hoa hồng khứu giác'. Đây là những nếp gấp da chứa tế bào cảm giác, hay lamellae, giúp nhận biết mùi hương và truyền tín hiệu đến não. Tại đây, thông tin về mùi được giải mã, giúp cá mập xác định nguồn gốc của mùi trong nước.

Hệ thống này hoạt động giống như cách con người ngửi mùi trong không khí, nhưng cá mập ngửi thông qua nước biển. Điều này cho phép chúng truy tìm con mồi hiệu quả, ngay cả trong môi trường nước sâu và tối.

Cá mập có khả năng ngửi thấy mùi máu từ cách xa hàng km thật không?

Huyền thoại về khả năng phát hiện mùi máu từ xa hàng km của cá mập có phần cường điệu. Trên thực tế, cá mập không thể ngửi thấy mùi máu cho đến khi dòng nước mang mùi đó đến gần mũi chúng. Việc phát hiện mùi từ xa phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tốc độ và hướng của dòng chảy. Mặc dù không thể phát hiện máu ở khoảng cách xa đến hàng km, cá mập có khả năng ngửi mùi rất nhạy bén khi dòng nước dẫn mùi đến mũi.

Một trong những khả năng ấn tượng của cá mập là khả năng xác định mùi trong 'âm thanh nổi'. Giống như cách tai con người nhận biết nguồn âm thanh, cá mập sử dụng độ trễ giữa hai lỗ mũi để xác định nguồn gốc của mùi. Điều này giúp chúng truy tìm con mồi chính xác và nhanh chóng.

Các loài cá mập khác nhau có mức độ nhạy cảm với mùi khác nhau. Một số loài có thể phát hiện một giọt máu hòa tan trong một triệu phần nước biển, cho thấy độ nhạy mùi vượt trội của chúng.

Loài cá mập nào có khứu giác xuất sắc nhất?

Mũi dài của cá mập đầu búa khiến nhiều người tin rằng chúng có khứu giác nhạy bén hơn so với các loài cá mập khác. Tuy nhiên, một nghiên cứu vào năm 2014 về khứu giác của 58 loài cá mập và cá đuối sụn chỉ ra rằng các loài cá mập lớn như cá mập trắng, cá mập hổ và cá mập xám lại sở hữu khứu giác phát triển mạnh nhất. Những loài này có cơ quan khứu giác lớn, cho phép chúng phát hiện mùi từ khoảng cách xa trong nước biển.

Trái lại, các loài cá mập như cá mập chanh răng nhọn hay cá mập đuôi dài mắt to có khứu giác kém phát triển hơn. Sự khác biệt này có thể liên quan đến chế độ ăn uống. Những loài cá mập có khứu giác nhạy bén hơn thường săn các loài động vật có mùi mạnh như hải cẩu hoặc nhặt rác từ xác cá voi phân hủy, trong khi những loài có khứu giác kém hơn lại săn mồi nhỏ và ít mùi hơn.

Cá mập và mối quan hệ với con người

Dù cá mập có khả năng ngửi rất nhạy bén, chúng lại không tỏ ra hứng thú với mùi của con người. Phần lớn các loài cá mập chủ yếu sử dụng khứu giác sắc bén của mình để săn mồi như cá xương hoặc các động vật biển khác, thay vì con người. Điều này giải thích tại sao các vụ tấn công cá mập vào con người là rất hiếm.

Tóm lại, khứu giác của cá mập là một công cụ cực kỳ quan trọng giúp chúng sinh tồn và săn mồi trong đại dương. Mặc dù có những huyền thoại phóng đại về khả năng đánh hơi của chúng, không thể phủ nhận rằng cá mập là những kẻ săn mồi với khứu giác nhạy bén và hiệu quả nhất dưới lòng đại dương.