Buzz
Tiến sĩ Katalin Kariko, nhà khoa học, tác giả công nghệ mRNA đứng sau vaccine Covid-19, là người nhận giải thưởng VinFuture lần đầu tiên (cùng với 2 nhà khoa học khác). Ngày đầu tiên bà Katalin đặt chân đến Việt Nam để tham dự Tuần lễ khoa học VinFuture tại Hà Nội cũng là ngày sinh nhật của nhà khoa học này.
Tiến sĩ Katalin Kariko, nhà khoa học, tác giả công nghệ mRNA đứng sau vaccine Covid-19, là người nhận giải thưởng VinFuture lần đầu tiên (cùng với 2 nhà khoa học khác).
Tại buổi lễ trao giải, Tiến sĩ Katalin Kariko cảm động không thốt nên lời. Bà tỏ lòng biết ơn đến các nhà sáng lập và hội đồng giải thưởng. 'Giải thưởng này là điểm sáng của khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế', bà nói và cho biết rất vui mừng có mặt tại Việt Nam.
Ngày đầu tiên bà Katalin đặt chân đến Việt Nam để tham dự Tuần lễ khoa học VinFuture tại Hà Nội cũng là sinh nhật của nhà khoa học này. Khi chúng tôi chúc mừng sinh nhật của bà, bà cười và nói: 'Đừng gọi tôi là Tiến sĩ Katalin hoặc Bà Kariko, hãy gọi tôi là Kate!'. Cuộc trò chuyện với Trí thức trẻ đã bắt đầu như thế.
Báo chí liên tục đưa tin rằng bà là 'người hùng khoa học', đã đóng góp to lớn cho cuộc chiến chống Covid-19. Bà có cảm nghĩ gì về điều này?
Tôi luôn tin rằng, những người hùng thực sự là những nhân viên y tế ở tuyến đầu, là những người đã làm việc ngay cả khi không có vaccine, những người đã liều mạng hàng ngày để cứu bệnh nhân.
Các đồng nghiệp của tôi mới là những người anh hùng thực sự. Còn tôi, không. Tôi chỉ làm việc trong phòng thí nghiệm, chưa bao giờ mạo hiểm mạng sống của mình. Thậm chí, tôi không cảm thấy mình đang đương đầu với sự nguy hiểm khi phát triển vaccine.
Những người anh hùng khác với tôi là những người đồng nghiệp. Có những người đã hy sinh cuộc đời cho khoa học, những người không còn trên cõi đời nữa, nhưng đã có đóng góp lớn cho tiến bộ khoa học.
Tôi có thể chỉ là đại diện cho họ ở đây. Tôi cảm thấy hạnh phúc khi vaccine có hiệu quả. Nhưng thực ra, tôi chưa bao giờ có ý định phát triển vaccine. Ý định của tôi là tạo ra các loại thuốc điều trị.
Bà không từng dự định phát triển vaccine? Vậy ý định của bà khi nghiên cứu công nghệ mRNA là gì?
Tôi không tập trung vào việc phát triển vaccine. Thực sự, tôi tập trung vào ARN thông tin (mRNA), một loại vật liệu di truyền mang thông điệp AND cho quá trình tạo ra protein trong mỗi tế bào. Và tôi tin rằng mRNA có thể được sử dụng để hướng dẫn tế bào tự sản xuất thuốc, bao gồm cả vaccine. Vì vậy, mRNA có thể điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh đông máu sau ca phẫu thuật não, thường dẫn đến đột quỵ.
Đó là mục tiêu của tôi. Tôi đã đến Đức 8 năm trước để nghiên cứu về công nghệ sinh học, và nhiệm vụ của tôi là phát triển cho phương pháp điều trị này. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã làm cho mọi người chú ý nhiều hơn đến công nghệ này, vì nó liên quan đến vaccine. Còn các ứng dụng khác có thể kể đến như chúng tôi đã thử nghiệm lâm sàng cho bệnh nhân mắc bệnh xơ gan, và 3/6 bệnh nhân đã ghi nhận kết quả rất tích cực.
Hoặc trong điều trị tim cũng vậy. Khi thực hiện phẫu thuật nối động mạch tim, họ sử dụng công nghệ mRNA để kích thích mạch máu, còn được gọi là VEGFA. Sau đó, chúng tôi đã thấy cải thiện hoạt động của tim. Thử nghiệm này hiện đang ở giai đoạn 3.
Và có nhiều ứng dụng khác nữa. Đồng nghiệp của tôi, ông Drew Weissman, đã công bố nghiên cứu về điều trị xơ cơ tim tuần trước.
Điều gì đã dẫn bà đến hướng nghiên cứu này ban đầu?
Chính xác. Thực tế, điều này là điều bình thường với tất cả các nhà khoa học. Công trình nghiên cứu của họ thường trở thành cơ sở cho các mục tiêu mà họ thậm chí cũng không ngờ đến từ trước.
Quan trọng là hiểu được vấn đề cốt lõi và tìm ra cách giải quyết. Đó là công việc hàng ngày của nhà khoa học. Hơn nữa, không ai biết liệu những nghiên cứu của bạn có thể trở thành cứu cánh cho ai vào ngày mai không?
Nhưng trước đây, công nghệ mRNA đã từng bị xem nhẹ. Bà đã từng suy nghĩ đến việc từ bỏ không?
Không bao giờ! Không, không, không và không (cười).
Tôi học được một điều rằng bạn không cần phải theo đuổi một dự án nếu nó không mang lại kết quả hoặc không có sự cải thiện. Nhưng trong quá trình nghiên cứu, tôi đã phát hiện ra các protein mới do tế bào tự tạo ra. Điều này chứng tỏ mRNA có thể được sử dụng để hướng dẫn tế bào tạo ra protein theo ý muốn.
Vậy là chúng tôi đã chứng kiến được những tiến bộ trong nghiên cứu. Quan trọng là kiên trì và cam kết với quá trình nghiên cứu, cũng như sự nhẫn nại khi thấy kết quả.
Như một trò ô chữ vậy. Chúng tôi đặt ra câu hỏi và tìm lời giải cho chúng, giống như khi giải ô chữ. Khoa học là việc đặt ra thử nghiệm và tìm kiếm câu trả lời. Thỉnh thoảng, một câu hỏi có thể dẫn tới nhiều câu hỏi khác, và quá trình này không có điểm dừng.
Chúng tôi luôn suy nghĩ về nghiên cứu. Đó là lý do tại sao chúng tôi đặt câu hỏi về mọi thứ và tìm kiếm lời giải từ các kết quả mới. Từ những thí nghiệm trước, chúng tôi có thể nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện hơn.
Một số người có thể cho rằng chúng tôi đang tìm hiểu những vấn đề không ai quan tâm. Nhưng tôi thấy được những tiến triển ban đầu, và đó mới là quan trọng. Vì vậy, tôi luôn nhấn mạnh rằng, sự kiên quyết và nhẫn nại là chìa khóa.
Đôi khi, một kết quả nhỏ cũng có thể là động lực lớn để tiếp tục bước đi.
Tôi cảm thấy cuộc sống cá nhân và quá trình nghiên cứu của một nhà khoa học có điểm gì tương đồng?
Với tôi, cuộc sống hàng ngày và công việc nghiên cứu là một, vì chúng nằm trong tầm kiểm soát của bản thân. Ví dụ, tôi có thể kiểm soát mọi thứ khi ở trong phòng thí nghiệm. Từ việc tạo ra mRNA, gieo mầm tế bào đến thực hiện các thí nghiệm...
Dù không có vị trí trong giới khoa học, nhưng tôi vẫn cảm thấy mọi thứ trong tầm kiểm soát của mình, chịu trách nhiệm trong phòng thí nghiệm và cuộc sống của mình.
Bà có vẻ rất tích cực. Liệu một nhà khoa học có cần có khiếu hài hước không?
Chắc chắn rồi! Bạn biết không? Bạn sẽ gặp nhiều thất bại! Nhưng nếu mỗi lần thất bại, bạn lại buồn chán và từ bỏ, thì không thể tiến xa được!
Bạn phải chấp nhận thất bại. Tôi nghĩ, bất kỳ ai cũng nên làm việc với niềm vui. Nếu bạn yêu công việc, bạn sẽ làm được mọi thứ một cách vui vẻ.
Về sự kiện hôm nay, điều gì đã khiến bà đồng ý tham gia Tuần lễ trao giải VinFuture tại Việt Nam?
Trước đó, tôi đã làm việc 24 năm tại Đại học Pennsylvania và Vingroup đã có thoả thuận hợp tác chiến lược với Đại học Pennsylvania. Tôi đã nghe nhiều về VinUniversity và Việt Nam.
Năm 1972, khi tôi học đại học ở Hungary, có rất nhiều sinh viên Việt Nam ở đó. Một trong số bạn bè ấy, tên là Hương, cũng sẽ đến đây tối nay.
Khi đó, cô ấy đã mời chúng tôi đến nhà và nấu rất nhiều món ngon. Tôi nhớ có nem và nhiều món khác. Chúng tôi ở trong một ký túc xá, nơi nhiều sinh viên Việt Nam đã ở.
Bạn có biết không? Sinh viên Việt Nam sang Hungary chỉ được học một năm tiếng. Họ phải học cả tiếng và chuyên ngành trong cùng một thời gian. Tôi không ngờ rằng tôi sẽ học tiếng Hungary chỉ trong một năm mà đạt được trình độ như vậy.
Vì vậy, tôi cũng hiểu được khó khăn của những người làm khoa học, đặc biệt là những người có nền tảng tương tự. Nhìn thấy khó khăn mà đồng nghiệp phải đối mặt cũng là động lực giúp tôi làm việc chăm chỉ hơn và trân trọng những gì mình đạt được.
Tôi tham gia sự kiện VinFuture này vì đây là một sự kiện khoa học. Chúng tôi muốn tôn vinh khoa học và chia sẻ câu chuyện của chúng tôi.
Bà mong đợi điều gì từ sự kiện khoa học này?
Tôi hy vọng sự kiện sẽ truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Trong lĩnh vực khoa học, hợp tác quốc tế là vô cùng quan trọng.
Thông điệp của tôi dành cho những bạn trẻ theo đuổi khoa học là không có công thức nào. Nghiên cứu của tôi không bao giờ nhằm mục đích phát minh vaccine.
Như ngày xưa, có một thời gian nhiều nhà nghiên cứu sinh học phân tử chỉ tập trung vào vitamin. Rồi sau đó, nghiên cứu của họ lại đi theo một hướng hoàn toàn mới. Bởi vậy, bạn có thể bắt đầu với một mục tiêu, nhưng cuối cùng bạn sẽ tìm ra một kết quả khác trên con đường làm khoa học.
Khoa học cần phải giải quyết các vấn đề trong cuộc sống và tự nhiên. Bạn sẽ không bao giờ biết nghiên cứu của mình sẽ dẫn bạn tới đâu.
Bà nói rằng điều bà kỳ vọng nhất là được truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Được biết, bà phát hiện đam mê khoa học từ khi mới 5 tuổi. Câu chuyện nào bà muốn chia sẻ với thế hệ trẻ Việt Nam trong chuyến đi lần này?
Tôi sinh ra và lớn lên trong một ngôi nhà nhỏ, chỉ có một căn phòng. Gia đình tôi hồi ấy thậm chí còn không có nước máy, không có TV, không có tủ lạnh. Nói chung là không có gì cả.
Tôi kể điều này không phải để than phiền đâu (cười). Ý tôi là, không quan trọng bạn sinh ra ở điều kiện gia đình như thế nào, xuất phát điểm của bạn ở đâu, bạn có thể trở thành bất cứ điều gì bạn mong muốn, miễn là bạn đặt tâm trí của mình vào đó. Bạn không cần phải là con của một giáo sư mới có thể trở thành một giáo sư.
Tôi may mắn có cha mẹ khích lệ tôi học, và tôi cũng có những người thầy tuyệt vời. Chứ tôi chẳng có kỹ năng đặc biệt, cũng không thông minh. Tôi không thể nhớ tất cả những gì giáo viên dạy. Tôi học không giỏi. Bạn biết khái niệm 'học sinh xuất sắc' không? Là các bạn luôn đạt điểm cao trong các kỳ thi ấy! Tôi không thuộc loại đó. Thậm chí tôi còn không ở trong nhóm điểm cao trong lớp.
Tôi nghe đâu rằng, trong quá khứ, việc tìm kiếm tài trợ cho các dự án của bà liên tục gặp thất bại.
Mình thật sự thích viết đơn xin tài trợ nghiên cứu, nhưng mình không dám nói cho ai biết (cười).
Bạn thực sự thích viết đơn xin tài trợ nghiên cứu à?
Mình rất thích! Mình dành hàng giờ để nghiên cứu, suy luận về các kết quả có thể đạt được. Nhưng mình không bao giờ tiết lộ cho người khác, vì họ có thể nghĩ mình quá lạ (cười).
Bạn có lời khuyên gì cho thế hệ trẻ, đặc biệt là giới trẻ Việt Nam muốn theo đuổi khoa học và cần kêu gọi tài trợ cho các dự án của mình không?
Mình nghĩ là các bạn chỉ cần tiếp tục nỗ lực thôi. Tất cả những người bạn mình biết đều rất chăm chỉ. Đó là phẩm chất quan trọng nhất khi làm nhà khoa học.
Hơn nữa, trong thời đại công nghệ như hiện nay, mọi người có vô số cơ hội. Ngày xưa, khi mình học ở Mỹ, trường mình thường mời giáo sư đến thuyết trình hàng tuần. Có rất nhiều giáo sư giỏi, từ Ivy League, đến M.I.T... Mình thường xem lịch và đến nghe họ giảng.
Nhưng bây giờ khác rồi. Bạn có thể tìm kiếm mọi thứ trên internet. Bạn có thể học ngoại ngữ, học khoa học, học bất cứ điều gì... Mọi thứ đều dễ dàng hơn nhiều.
Vậy trước khi có internet, học hành của bạn như thế nào?
Ngày xưa, mình học tiếng Nga ở Hungary. Khi 18 tuổi, mình sang Mỹ học và lúc đó, mỗi từ tiếng Anh đều là một ẩn số với mình.
Ừ, từ duy nhất mà mình biết trong tiếng Anh là 'The End', vì thường xuyên thấy dòng chữ này ở cuối mỗi bộ phim. Vậy nên mình chỉ biết một từ tiếng Anh thôi ấy. Và dĩ nhiên là mình phải cố gắng học để không bị tụt lại so với mọi người.
Mình nghĩ đó cũng là điều đã định hình tính cách của mình ngày nay. Mình luôn cảm thấy phải 'bắt kịp'. Vì xung quanh mình, mọi người đều nói tiếng Anh và có nhiều tài năng đặc biệt khác. Còn mình thì không có gì. Vậy nên mình phải học và làm việc chăm chỉ hơn.
Điều đáng sợ nhất chắc chắn là sự tự mãn. Nhiều người khi đạt được thành công, họ dễ dàng tự mãn và tự nhủ rằng: 'Đủ rồi đấy'. Nhưng khi nhìn xung quanh, cuộc sống vẫn tiếp tục trôi qua. Vậy nên bạn cần phải chăm chỉ. Thế giới này không đủ chỗ cho sự tự mãn.
Bạn là nguồn cảm hứng lớn trong lĩnh vực học thuật. Vậy điều gì mang lại cảm hứng cho bạn mỗi ngày?
Mục tiêu lớn nhất của mình là có thể đưa mRNA vào tế bào và kích thích chúng sản xuất protein mới. Đó cũng là lý do tại sao mình đến Đức, bởi mình muốn chứng kiến người đầu tiên được điều trị bằng mRNA.
Tôi mong muốn công nghệ này có thể chữa khỏi bệnh cho nhiều người hơn, đặc biệt là những bệnh mà chúng ta chưa tìm ra phương pháp điều trị. Tôi muốn tạo ra sự khác biệt đó.
Điều này là nguồn động viên giúp tôi thức dậy mỗi ngày và truyền cảm hứng cho nhiều người khác, bởi vì tôi đang nhận được sự chú ý mà trước đây tôi chưa từng nghĩ đến. Tôi không thèm muốn trở thành ngôi sao sân khấu, nhưng khi có cơ hội và được tin tưởng, tôi muốn chứng tỏ bản thân mình.
Nếu gặp tôi 10 năm trước, tôi chẳng là gì cả. Tôi từng bị đuổi học, chẩn đoán mắc ung thư, và tôi không có gì. Nhưng tôi vẫn tiếp tục bước đi.
Đối với thế hệ sau, tôi muốn thấy nhiều cô gái, chàng trai theo đuổi lĩnh vực khoa học hơn, bởi đó là niềm vui vô tận. Tôi sống rất hạnh phúc. Người khác nghĩ rằng những nhà khoa học như chúng tôi chỉ biết lặng lẽ làm việc trong phòng thí nghiệm, nhưng không, chúng tôi thực sự hạnh phúc khi làm điều đó.
Có những ngày, tôi mong chờ đến ngày mai để quay lại phòng thí nghiệm. Tôi đã nói câu này với đồng nghiệp của mình bao nhiêu lần rồi, rằng tôi chỉ cần một điều - đó là được quay lại phòng thí nghiệm để tiếp tục thí nghiệm.
