Buzz
Tổng Quan Về Các Bài Học Lịch Sử Dưới Góc Nhìn Sinh Học
Lịch sử là một phần của sinh học: cuộc sống con người chỉ là một mảnh nhỏ trong chuỗi thăng trầm của hàng triệu sinh vật trên đất liền và biển cả. Đôi khi, lang thang một mình trong rừng vào một ngày hè, ta nghe thấy sự chuyển động của hàng trăm loài đang bay, nhảy, leo trèo, bò trườn. Khi thấy bóng người, muông thú hoảng hốt bỏ chạy: chim bay tán loạn, cá lẩn dưới khe sâu. Đột nhiên, ta nhận ra loài người là thiểu số nguy hiểm trên hành tinh này, và trong khoảnh khắc đó, với sự phản ứng đa dạng của các 'cư dân' nơi đây, ta cảm nhận rõ mình là kẻ xâm phạm. Nhìn lại, tất cả biên niên sử và thành tựu của nhân loại bỗng trở nên khiêm tốn khi đặt vào bề dày lịch sử của sự sống muôn hình vạn trạng. Tất cả sự cạnh tranh kinh tế, xung đột để chinh phục bạn tình, sự đói khát, yêu đương, sầu muộn và chiến tranh chẳng khác gì sự tìm kiếm, giao phối, vươn lên và chịu đựng của các loài động thực vật.
Vì thế, các quy luật sinh học cũng là những bài học căn bản của lịch sử. Chúng ta bị chi phối bởi tiến trình và thử thách tiến hóa, bởi quy luật đấu tranh sinh tồn và 'cá lớn nuốt cá bé'. Nếu ai đó trong chúng ta dường như thoát khỏi các quy luật này, đó là nhờ tập thể đã bảo vệ từng cá thể; nhưng chính tập thể ấy phải đối mặt và vượt qua những thử thách sinh tồn.
Bài Học Đầu Tiên: Cuộc Sống Là Sự Cạnh Tranh
Bài Học Sinh Học Đầu Tiên: Cuộc Sống Là Một Cuộc Cạnh Tranh. Cạnh tranh không chỉ cần thiết trong thương mại, mà còn là bản chất của sự sống: hòa bình khi lương thực dồi dào, nhưng khốc liệt khi nguồn thức ăn khan hiếm. Động vật săn mồi không do dự; con người thì triệt tiêu lẫn nhau theo luật pháp. Sự hợp tác thực chất chỉ là một dạng khác của cạnh tranh, gia tăng cùng với sự phát triển xã hội, để củng cố vị thế của nhóm mình so với đối thủ. Quốc gia là phiên bản phóng đại của mỗi chúng ta, tham lam, hiếu chiến và kiêu hãnh. Chiến tranh là cách quốc gia 'ăn uống', thúc đẩy sự hợp tác vì đó là hình thức cạnh tranh cao nhất. Cho đến khi quốc gia trở thành một phần của nhóm lợi ích lớn hơn, chúng vẫn sẽ hành động như các cá thể và gia đình thời tiền sử.
Bài Học Thứ Hai: Cuộc Sống Là Một Cuộc Chọn Lọc
Bài học sinh học thứ hai của lịch sử là: cuộc sống là một quá trình chọn lọc. Trong cuộc tranh giành thức ăn, bạn tình và quyền lực, một số loài thành công, số khác thất bại. Trong cuộc đấu tranh sinh tồn, vài cá thể được trang bị tốt hơn để vượt qua thử thách. Tạo hóa không quan tâm đến Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ hay Tuyên ngôn Nhân quyền của Cách mạng Pháp, sinh ra chúng ta không bình đẳng: di truyền, phong tục tập quán và truyền thống chi phối chúng ta. Mỗi người có sức khỏe, trí tuệ, cá tính, phẩm hạnh khác nhau. Tạo hóa yêu thích sự khác biệt, vì đó là nguyên liệu cho chọn lọc tự nhiên và tiến hóa. Ngay cả cặp song sinh cũng khác nhau trong nhiều khía cạnh. Không có hai hạt đậu nào giống nhau hoàn toàn.
Sự bất bình đẳng không chỉ tự nhiên và bẩm sinh mà còn tăng trưởng cùng sự phát triển của nền văn minh. Bất bình đẳng di truyền tạo ra bất bình đẳng xã hội. Những phát minh, khám phá mới do vài cá nhân kiệt xuất tạo ra, khiến kẻ mạnh càng mạnh, kẻ yếu càng yếu. Phát triển kinh tế chú trọng vào chuyên môn hóa cao, tập trung vào khả năng khác biệt và đa dạng, vì vậy giá trị của mỗi người không đồng nhất. Nếu hiểu rõ đồng loại, ta có thể chọn ra 30% trong số họ, và nhóm này khi kết hợp lại sẽ sở hữu tất cả kỹ năng, khả năng của toàn bộ nhóm còn lại. Cuộc sống và lịch sử chịu sự chi phối của một nỗi bất công khủng khiếp như Thiên Chúa của Calvin.
Tạo hóa cười nhạo trước mối lương duyên giữa tự do và bình đẳng, vốn chỉ có thể tồn tại trong thế giới lý tưởng của loài người. Bởi vì tự do và bình đẳng mãi mãi là hai kẻ thù truyền kiếp; khi một bên mạnh lên, bên kia ắt phải suy yếu. Khi con người có quyền tự do thì sự bất bình đẳng tự nhiên giữa họ cũng gia tăng, như Đế Quốc Anh và Hoa Kỳ trong thời kỳ tự do mậu dịch vào thế kỷ XIX. Muốn kiểm soát sự bất bình đẳng, ta phải hy sinh tự do, như Nga từ sau năm 1917. Ngay cả khi bị kìm nén, tình trạng bất bình đẳng vẫn gia tăng; chỉ những ai có khả năng kinh tế kém mới mong muốn bình đẳng, còn những người nhận thức được khả năng vượt trội của mình thì chỉ mong muốn tự do; cuối cùng, nhóm có tài năng sẽ thắng thế. Những thế giới bình đẳng về mặt sinh học là một thế giới ắt sẽ diệt vong, và điều tốt nhất mà các nhà triết học hảo tâm có thể ước ao là quyền bình đẳng gần như đầy đủ về pháp luật và cơ hội giáo dục. Một xã hội mà mọi khả năng tiềm tàng được phép phát triển và hoạt động đúng chức năng sẽ có ưu thế sinh tồn hơn các nhóm cạnh tranh khác. Và khi khoảng cách giữa các quốc gia không còn, sự cạnh tranh sẽ càng gay go hơn.
Bài Học Thứ Ba: Sống Là Phải Để Lại Di Sản Cho Đời
Bài học sinh học thứ ba của lịch sử là sự sống phải sinh sản. Tạo hóa không dành chỗ cho những sinh vật, biến thể hay quần thể không có khả năng sinh sôi. Tạo hóa tập trung vào số lượng như yếu tố tiền đề để chọn lọc phẩm chất. Tạo hóa ưa thích con đàn cháu đống và sự hăng hái với cuộc đấu tranh sinh tồn nhằm chọn ra những cá thể tồn tại; và không nghi ngờ gì, tạo hóa hài lòng khi chứng kiến cuộc đua của hàng ngàn tinh trùng bơi đến thụ tinh cho một trứng. Tạo hóa quan tâm đến chủng loài hơn là cá thể và không phân biệt giữa văn minh hay mọi rợ. Tạo hóa không quan tâm nếu tỷ lệ sinh sản cao đi đôi với một nền văn minh thấp, hay tỷ lệ sinh sản thấp đi đôi với một nền văn minh cao cấp. Tạo hóa, bao gồm tất cả tiến trình sinh sản, biến thể, cạnh tranh, chọn lọc và sinh tồn, cho rằng một quốc gia với tỷ lệ sinh sản thấp sẽ thường bị chinh phục bởi những quốc gia hùng mạnh với dân số đông hơn. Giống như người Gaule chống chọi lại quân Đức với sự trợ giúp của binh đoàn La Mã dưới thời Caesar. Khi La Mã suy tàn, dân Frank ở Đức ùa vào và biến Gaule thành nước Pháp. Giả sử Anh hay Mỹ sụp đổ, thì Pháp - với dân số gần như không đổi trong suốt thế kỷ XIX, rất có thể bị lật đổ.
Sự Cân Bằng Của Tạo Hóa
Khi dân số nhân loại vượt quá nguồn cung lương thực, tạo hóa sẽ sử dụng ba tác nhân để lập lại cân bằng: nạn đói, dịch bệnh và chiến tranh. Trong tác phẩm nổi tiếng Essay on Population (Luật Về Dân Số, xuất bản năm 1788), Thomas Malthus lý giải rằng nếu không có những cách kiểm soát định kỳ này, tỷ lệ sinh sẽ vượt xa tỷ lệ tử, đến mức chỉ cần dân số gia tăng thêm thì chuỗi thức ăn sẽ hoàn toàn bị vô hiệu hóa. Malthus, mặc dù là một tu sĩ và là người đầy hảo ý, cũng chỉ ra rằng các hình thức bảo trợ cho người nghèo chỉ khuyến khích họ kết hôn sớm và sinh con thiếu kiểm soát, rốt cuộc chỉ làm vấn đề thêm trầm trọng. Trong lần xuất bản thứ hai năm 1803, Malthus khuyên mọi người nên kiêng quan hệ tình dục trừ khi thật sự muốn có con, nhưng ông không chấp nhận các phương pháp phòng tránh thai khác. Lời khuyên này chỉ có thánh nhân mới thực hiện được, và Malthus dự đoán rằng sự cân bằng giữa số miệng ăn và nguồn thức ăn trong tương lai sẽ được kiểm soát qua nạn đói, bệnh dịch và chiến tranh, giống như thời xưa.
Lịch Sử - Kẻ Pha Trò Xuất Chúng
Ở Mỹ, tỷ lệ sinh thấp của dân Anglo-Saxon đã làm giảm sức mạnh kinh tế và chính trị của nhóm này. Đến năm 2000, nhờ tỷ lệ sinh cao hơn của các gia đình Công Giáo, Giáo Hội Công Giáo Roma sẽ chiếm ưu thế trong chính phủ liên bang, các cấp chính quyền tiểu bang và thành phố. Tương tự, Công Giáo đang dần mạnh lên ở Pháp, Thụy Sĩ và Đức. Đất của Voltaire, Calvin và Luther có thể sẽ thuộc về Đức Giáo Hoàng. Tỷ lệ sinh, như chiến tranh, có thể quyết định số phận của các hệ thống thần học. Sự thất bại của Hồi Giáo ở Trận Tours năm 732 giữ cho dân Pháp và Tây Ban Nha không chuyển sang dùng kinh Coran; dân Công Giáo, với tổ chức, kỷ luật, đạo đức, lòng trung thành và sinh sản cao, đã đẩy lui phong trào Cải Cách Tin Lành và Khai Sáng Pháp. Lịch sử thật là một kẻ pha trò đặc biệt.
Phản Biện Về Các Bài Học Của Lịch Sử Xét Theo Phương Diện Sinh Học
“Bại trận là cay đắng. Đối với người lính thường đã cay đắng, với vị tướng của anh ta còn cay đắng gấp ba. Người lính có thể tự an ủi rằng, dù thế nào anh ta đã làm tròn bổn phận. Nhưng vị chỉ huy nếu không chiến thắng, ông ta đã thất bại trong bổn phận của mình. Ông ta không có ai để so sánh. Ông ta sẽ ôn lại mọi sự kiện của chiến dịch. Ông ta nghĩ: “Ở đây, ta đã sai; ở đây ta đã sợ khi lẽ ra cần táo bạo; ở đó ta nên chờ đợi tập trung sức mạnh, không nên tấn công từng phần; ở thời điểm kia ta không nắm được cơ hội”. Ông ta nhớ đến những lính mà ông ra lệnh tấn công đã không quay về. Ông ta nhớ ánh mắt những người tin cậy vào mình. Ông ta tự nhủ: “Ta đã làm họ bại trận, làm đất nước bại trận”. Ông ta thấy mình là một tướng bại trận. Trong giờ đen tối, ông ta tự vấn, nghi ngờ nền tảng lãnh đạo và nhân cách của mình. Rồi ông phải dừng lại! Vì nếu tiếp tục chỉ huy, ông ta phải rũ bỏ mọi hối tiếc, giẫm chân lên chúng khi chúng cào cấu ý chí và tự tin của mình. Ông ta phải đập tan những tấn công tự gây ra, gạt bỏ mọi ngờ vực từ thất bại. Quên chúng đi, nhớ bài học từ thất bại – chúng nhiều hơn từ chiến thắng (Chuyển Bại Thành Thắng, William Slim)”; “Trong thế giới này, nơi trò chơi đã được định đoạt, con người cần tính cách sắt thép, với áo giáp chống lại cú đấm định mệnh, và vũ khí để đấu tranh. Cuộc đời là trận chiến lâu dài; chúng ta phải chiến đấu từng bước; Voltaire nói rất đúng, nếu thành công, đó là nhờ mũi kiếm, và chúng ta chết với vũ khí trong tay. (Chỉ Dẫn Và Châm Ngôn, Arthur Schopenhauer)”; “Tự nhiên định sẵn, loài nào không tự vệ được, loài đó sẽ không được bảo vệ. (William Lauluz); “Đất nước hòa bình rồi lại loạn lạc nhưng người đàn ông chân chính không ngừng tranh đấu. (Franksic Menternich)
“Tranh đấu là điều kiện để thành công, kẻ nghịch ta chính là kẻ giúp ta. (Eward Ruyterk).
Về bài học lịch sử thứ hai theo quan điểm sinh học: Cuộc sống là một quá trình chọn lọc. Đúng vậy, nhưng giống như bài học đầu tiên – quan điểm này chỉ phản ánh một phần sự thật. Nếu ta bỏ qua phần còn lại, ta đã bỏ đi một phần lớn ý nghĩa cuộc đời. Theo quan điểm này, cuộc đời là mạnh được yếu thua, thứ được giữ lại sau quá trình chọn lọc là tốt, thứ bị loại bỏ là kém. Muốn không bị loại bỏ, ta phải cạnh tranh, nhưng tranh đấu không vị tha là đi ngược lại nhẫn. Nhiều lúc, vì chữ nhẫn mà ta cần giúp đỡ những người yếu kém, nếu hương vị chiến thắng không bị giảm khi được chia sẻ, ta nên chia sẻ nó. Sẽ tốt hơn nếu người chiến thắng không chỉ là bạn mà còn là những người bạn giúp đỡ. Khi ta gieo hạt giống ân nghĩa thay vì cứng nhắc theo bài học này, giống như gieo hạt giống nỗ lực, chúng sẽ lớn mạnh và mỗi sáng thức dậy, chúng ta sẽ cười trước hào quang chiến thắng ngọt ngào. Kẻ mạnh nhất không phải là kẻ tàn bạo mà là kẻ huy động được nhiều chiến binh quả cảm nhất đứng sau lưng mình, kể cả khi họ là nông dân hay khất thực. Nếu ta muốn tập hợp trăm người, ta chỉ cần thắng vài trận quyết định, nhưng nếu khiến ngàn người dũng cảm đứng sau lưng, ta sẽ có cả thiên hạ. Muốn vậy, ta phải vừa tranh đấu vừa vị tha, hỗ trợ những người yếu kém hơn. Làm được vậy, không lo không hoàn thành sứ mệnh đời.
Tác Giả: Thần Ánh Sáng
Bạn đam mê viết lách, muốn nhận giải thưởng (tổng giá trị hơn 22,000,000 VNĐ/tháng, sách, chứng nhận Social Impact Awards) và xây dựng thương hiệu cá nhân tới hàng triệu người trong cộng đồng của MyBook? Chi tiết tại: http://bit.ly/TrietHocTuoiTre-Info
