Chia sẻ từ Bác sĩ Huỳnh Xuân Lộc - Khoa Dược, Bệnh viện Quốc tế Mytour Central Park.

Insulin thường được bào chế dưới dạng tiêm. Ở Mỹ, có một loại insulin có thể hít qua đường mũi, tuy nhiên ít được sử dụng do không đạt hiệu quả điều trị tốt.

Điều trị đái tháo đường hiệu quả là giữ cho đường huyết ổn định, giảm nguy cơ mắc các biến chứng. Biến chứng có thể là nhiễm toan ceton nguy hiểm hoặc ảnh hưởng lâu dài đến mắt, thận, dây thần kinh, dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như suy thận, viêm loét bàn chân, và bất lực ở nam giới.

Insulin là hormone giúp đường glucose vào tế bào. Trong đái tháo đường type 1, cơ thể không sản xuất đủ insulin, trong khi type 2, cơ thể không đáp ứng đúng cách hoặc tuyến tụy không sản xuất đủ insulin. Sự thiếu hụt insulin khiến việc kiểm soát đường huyết khó khăn, và người bệnh cần sử dụng các loại thuốc chứa insulin để bù đắp thiếu hụt này.

Insulin thường được tổng hợp dưới dạng thuốc tiêm, tuy nhiên ở Mỹ, có một loại insulin có thể hít qua mũi nhưng ít được sử dụng do hiệu quả điều trị không cao.

Các loại insulin tiêm được phân loại chủ yếu dựa vào thời gian bắt đầu và thời gian duy trì tác dụng, bao gồm:

• Bắt đầu nhanh:
  • Insulin lispro (Humalog)
  • Insulin aspart (NovoLog)
  • Insulin glulisine (Apidra)
• Bắt đầu trung bình: insulin thông thường (Humulin R)
• Bắt đầu trung gian:
  • Insulin NPH (Humulin N)
  • Insulin lispro protamine
• Bắt đầu lâu dài
  • Insulin glargine (Lantus)
  • Insulin detemir (Levemir)
  • Insulin degludec (Tresiba)

Ngoài ra, còn có insulin trộn (như Novomix, Mixtard, Ryzoderg...) là sự kết hợp giữa các loại insulin để đạt được kiểm soát đường huyết tốt khi nhập khẩu vào cơ thể.

Quyết định về loại insulin và liều lượng sử dụng sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng sức khỏe và mục tiêu kiểm soát đường huyết của bệnh nhân.

Bác sĩ điều trị sẽ hướng dẫn bệnh nhân về loại insulin cần sử dụng, thời gian sử dụng và liều lượng cụ thể từng lần. Bệnh nhân cũng có thể tham khảo ý kiến của dược sĩ để biết cách sử dụng insulin dựa trên đơn thuốc và hướng dẫn của bác sĩ. Có người chỉ cần tiêm 1-2 lần mỗi ngày, nhưng cũng có người cần tiêm 3 lần trở lên, thường là trước mỗi bữa ăn. Việc tiêm insulin nhiều lần mỗi ngày giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.

Để tiêm insulin, bệnh nhân cần sử dụng bút tiêm hoặc bơm tiêm kèm kim để rút insulin từ lọ. Sử dụng bút tiêm là cách tiện lợi và đảm bảo an toàn hơn cho bệnh nhân. Bút tiêm này có một núm xoay ở đầu giúp chọn liều insulin dễ dàng. Nếu không xoay được núm, đó là dấu hiệu insulin trong bút đã hết và cần thay bút mới.

Không kể việc sử dụng bút tiêm hay bơm tiêm, bệnh nhân cũng cần kiểm tra kỹ loại insulin đang sử dụng và đảm bảo đúng liều insulin từng đơn vị. Việc kiểm tra bút hoặc kim tiêm trước mỗi lần sử dụng là rất quan trọng để đảm bảo liều insulin đưa vào cơ thể đúng và an toàn.

Cách tiêm insulin như sau:

• Chọn vùng cần tiêm trên cơ thể, có thể là bụng dưới, mông, mặt trước đùi hoặc mặt sau tay. Bệnh nhân cần thay đổi vị trí để tránh tình trạng phình nổi mỡ tại vùng tiêm;
• Nhẹ nhàng kéo nếp da ở vùng tiêm và nhanh chóng đâm kim vào dưới da;
• Bấm tiêm toàn bộ insulin và đếm đến 10;
• Thả nếp da và rút kim ra;
• Loại bỏ kim và bơm tiêm (nếu có) sau mỗi lần sử dụng vào vật chứa phù hợp.

Bệnh nhân nhớ không nên sử dụng bút tiêm của người khác để đảm bảo vệ sinh và tránh nguy cơ lây nhiễm. Các loại bút tiêm insulin khác nhau có thể có hướng dẫn sử dụng và bảo quản khác nhau, do đó, bệnh nhân cần đọc kỹ hướng dẫn hoặc thảo luận với dược sĩ để đảm bảo sử dụng và bảo quản đúng cách.

Một trong những biến chứng nghiêm trọng khi sử dụng insulin là hạ đường huyết. Bệnh nhân cần chú ý đến các triệu chứng như đổ mồ hôi, tay chân run, cảm giác mệt mỏi, hoặc thậm chí khó di chuyển, yếu đuối và mắt mờ. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, bệnh nhân cần nhanh chóng tiêu thụ đường qua kẹo, nước trái cây, nước ngọt (nhưng không chọn đồ ăn không đường), mật ong hoặc sirô... Nếu tình trạng không cải thiện hoặc bệnh nhân bất tỉnh, cần đưa người bệnh đến cấp cứu ngay tại bệnh viện gần nhất.

Để tránh hạ đường huyết do insulin, bệnh nhân cũng cần tuân thủ các điều sau:

• Luôn đảm bảo liều insulin tiêm vào cơ thể là chính xác. Liều insulin được đo bằng đơn vị, hoặc gọi tắt là UI. Luôn xác nhận với bác sĩ liều insulin khi bất kỳ sự không chắc chắn nào xuất hiện, đặc biệt là với các đơn thuốc viết tay. Đã có trường hợp nhìn nhầm chữ UI thành số "0", dẫn đến việc sử dụng gấp 10 lần liều, gây hậu quả nghiêm trọng cho bệnh nhân;
• Luôn thay đổi và xoay vị trí tiêm, tránh tiêm vào cùng một vị trí nhiều lần để tránh kích thích và tổn thương. Lưu ý insulin hấp thụ khác nhau tại các vùng cơ thể khác nhau, hấp thụ nhanh nhất ở bụng, chậm nhất ở mông hoặc đùi và trung bình ở cánh tay. Do đó, tuy thay đổi vị trí tiêm, nhưng nên giữ một vùng cơ thể trong một khoảng thời gian sử dụng trong ngày; ví dụ, chọn vùng bụng vào ban ngày cho các bữa ăn để kiểm soát đường huyết nhanh sau khi ăn, và chọn vùng đùi và mông vào buổi tối để insulin hấp thụ chậm qua đêm.
• Kiểm tra và theo dõi đường huyết đều đặn. Bác sĩ sẽ hướng dẫn bệnh nhân cách kiểm tra đường huyết và tần suất thực hiện cũng như mục tiêu đường huyết của mỗi người;

• Hút thuốc lá và hoạt động thể chất đều có tác động đến sự hấp thu insulin. Hút thuốc lá giảm lưu lượng máu, từ đó giảm khả năng hấp thu insulin. Ngược lại, hoạt động thể chất như tập thể dục, chơi thể thao tăng cường lưu lượng máu, làm tăng hiệu suất hấp thu insulin, có thể gây ra hiện tượng hạ đường huyết quá mức. Vì vậy, tránh tiêm insulin trước hoặc sau hoạt động thể lực, và thông báo với bác sĩ về tình huống này để có phương pháp xử lý thích hợp.

Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour cung cấp Gói khám sàng lọc tiểu đường để bệnh nhân có thể phát hiện bệnh sớm và tối ưu hóa điều trị.

Tài liệu tham khảo:

1. UptoDate, Giáo dục bệnh nhân: Điều trị insulin cho tiểu đường type 2 – Vượt ra khỏi những kiến thức cơ bản
2. UptoDate, Giáo dục bệnh nhân: Đường huyết thấp ở người tiểu đường - Những kiến thức cơ bản
3. UptoDate, Nguyên tắc chung của liệu pháp insulin trong tiểu đường