Các mảng kiến tạo

Mảng kiến tạo, dựa trên lý thuyết kiến tạo mảng, là một phần của lớp vỏ Trái Đất (hay thạch quyển). Bề mặt Trái Đất được chia thành 7 mảng chính và nhiều mảng nhỏ hơn. Thuật ngữ mảng kiến tạo (tectonic plate) thường bị nhầm lẫn với đĩa kiến tạo hay địa tầng kiến tạo. Địa tầng (strata) chỉ các lớp đất đá hình thành trên vỏ Trái Đất, được phân chia theo các thang phân vị địa tầng: liên giới, giới, hệ, thống, bậc và đới, và thường chứa hóa thạch. Mảng kiến tạo có độ dày lớn hơn nhiều so với địa tầng.

Các mảng kiến tạo có độ dày khoảng 100 km (60 dặm) và bao gồm hai loại vật liệu chính: lớp vỏ đại dương (hay quyển sima, từ viết tắt của silic và magnesi) và lớp vỏ lục địa (quyển sial, từ viết tắt của silic và nhôm). Dưới chúng là lớp phủ tương đối mềm gọi là quyển mềm (asthenosphere), luôn di chuyển. Lớp này có một lớp phủ rắn chắc hơn nằm dưới nó.

Thành phần của hai loại lớp vỏ này khác biệt rõ rệt. Lớp vỏ đại dương chủ yếu là đá bazan, trong khi lớp vỏ lục địa chủ yếu là đá granit với tỷ trọng thấp, chứa nhiều nhôm và silic dioxide (SiO₂). Lớp vỏ lục địa cũng dày hơn đáng kể so với lớp vỏ đại dương.

Chuyển động của quyển mềm khiến các mảng kiến tạo di chuyển theo một quá trình được gọi là sự trôi dạt lục địa, được lý giải bởi thuyết kiến tạo mảng. Sự tương tác giữa các mảng tạo nên các dãy núi, núi lửa, động đất và các hiện tượng địa chất khác.

Ranh giới các mảng kiến tạo không khớp với biên giới các châu lục. Ví dụ, mảng kiến tạo Bắc Mỹ không chỉ bao gồm Bắc Mỹ mà còn cả Greenland, phần viễn đông của Siberia và phía bắc Nhật Bản.

Hiện tại, chúng ta biết rằng Trái Đất là hành tinh duy nhất trong hệ Mặt Trời có hiện tượng kiến tạo mảng, dù có giả thuyết cho rằng Sao Hỏa có thể đã có các mảng kiến tạo trong quá khứ trước khi lớp vỏ của nó đông cứng.

Các mảng kiến tạo

7 mảng chính cấu thành lớp vỏ Trái Đất

1. Mảng Thái Bình Dương
2. Mảng Á-Âu
3. Mảng Ấn-Úc
4. Mảng châu Phi
5. Mảng Bắc Mỹ
6. Mảng Nam Mỹ
7. Mảng Nam Cực

Những mảng kiến tạo nhỏ

1. Mảng Ả Rập (bán đảo Ả Rập)
2. Mảng Ấn Độ (toàn bộ tiểu lục địa Ấn Độ và một phần lòng chảo Ấn Độ Dương)
3. Mảng Caribe (Trung Mỹ và biển Caribe)
4. Mảng Cocos (phía tây México)
5. Mảng Úc
6. Mảng Juan de Fuca (ngoài khơi California)
7. Mảng Nazca (phía tây châu Nam Mỹ)
8. Mảng Philippin
9. Mảng Scotia (phía đông nam mũi Horn)

Nhà nghiên cứu

Alfred Wegener, nhà vật lý và địa chấn học người Đức, đã đưa ra 'thuyết trôi lục địa' mà sau này được gọi là 'thuyết kiến tạo mảng'. Ông nhận thấy rằng mảng bờ đông của Nam Mỹ khớp với mảng bờ tây của châu Phi, cũng như lục địa Á-Âu với lục địa Phi. Qua việc quan sát hình thái, di tích hóa thạch của các châu lục và sự ăn khớp của chúng, ông đã đưa ra giả thuyết. Tuy nhiên, các căn cứ này chưa đủ để giải thích đầy đủ. Sau này, các nhà khoa học đã mở rộng và bổ sung cho giả thuyết của Wegener, phát triển thành 'thuyết kiến tạo mảng'

• Kiến tạo mảng
• Danh sách các mảng kiến tạo
• Học thuyết địa máng, một học thuyết lỗi thời dùng để giải thích sự hình thành núi non.

Liên kết ngoài

• Bird, P. (2003) Cập nhật mô hình số hóa về các ranh giới mảng kiến tạo Lưu trữ ngày 13-12-2007 tại Wayback Machine và cũng có sẵn dưới dạng tập tin PDF dung lượng lớn (13 MB) Lưu trữ ngày 06-08-2003 tại Wayback Machine
• Bản đồ các mảng kiến tạo Lưu trữ ngày 12-01-2017 tại Wayback Machine