Các nhà nghiên cứu đã phải dựa vào trí tuệ nhân tạo để giải đáp câu hỏi: Con người sơ khai bắt đầu sử dụng lửa khi nào?

Nhờ phân tích các công cụ bằng đá lửa, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy chứng cứ mới về ngọn lửa có tuổi đời 800.000 năm ở miền bắc Israel.

Mặc dù các nhà khoa học từ lâu đã đề xuất giả thuyết về việc con người sơ khai bắt đầu sử dụng lửa khoảng một triệu năm trước, nhưng đó vẫn chỉ là giả thuyết và ước đoán, vì bằng chứng khảo cổ để chứng minh điều này vẫn hiếm và khó tìm.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, khi chúng ta đã có những tiến bộ khoa học công nghệ nhất định, trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi điều đó. Trong một nghiên cứu được công bố vào tháng này trên Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu từ Viện Khoa học Weizmann có thể đã tìm thấy tàn tích của đám cháy 800.000 năm tuổi ở Israel.

Trước đây, để xác định xem một đám cháy đã từng xảy ra hay không, các nhà nghiên cứu thường dựa vào việc tìm kiếm các bằng chứng đơn giản (như tàn tích của than củi) và phân tích xương để phát hiện thay đổi của nguyên tử, Michael Price viết trên Science. Và thực tế đã chứng minh phương pháp này có tính khoa học và mức độ tin cậy cao, tuy nhiên bằng chứng về loại mẫu vật này hiếm khi được tìm thấy ở các di chỉ cổ đại. Thay vào đó, những hiện vật thường được phát hiện chủ yếu là các công cụ bằng đá, thường được làm từ đá lửa.

Để tìm ra câu trả lời, các nhà nghiên cứu đã nung các mẫu đá lửa ở nhiều nhiệt độ khác nhau và sau đó phân tích chúng bằng phương pháp quang phổ - một kỹ thuật đo sự hấp thụ ánh sáng - nhằm xác định xem những mẫu đá lửa đó đã từng bị đốt cháy hay không. Tuy nhiên, dữ liệu kết quả rất phức tạp nên không được sử dụng nhiều.

Filipe Natalio, một chuyên gia hóa học khảo cổ tại Viện Weizmann, chia sẻ với tạp chí Science: “Sự biến đổi của các mẫu vật này rất phức tạp và tinh tế đến mức chúng tôi không thể phân tích được”. 'Đây là lúc chúng tôi cần sự trợ giúp từ trí tuệ nhân tạo”.

Nhận thấy rằng dữ liệu có thể chứa những mẫu vật quá phức tạp để con người có thể phân tích, nhóm nghiên cứu đã phát triển một chương trình trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ. Chắc chắn, chương trình đã có khả năng phân biệt thành công giữa đá lửa đã được nung và chưa được nung, thậm chí còn có thể báo cáo về mức độ nhiệt của vật liệu trong quá khứ.

Để kiểm tra chương trình của mình, các nhà nghiên cứu tại Viện Weizmann, kết hợp với các nhà khoa học từ Đại học Hebrew ở Jerusalem và Đại học Toronto, đã thực hiện thí nghiệm tại Mỏ đá Evron, một địa điểm khảo cổ ngoài trời ở phía bắc Israel.

Natalio chia sẻ trong một báo cáo từ Viện Weizmann: “Khi bắt đầu dự án này, các nhà khảo cổ đang phân tích những phát hiện từ Mỏ đá Evron nói với chúng tôi rằng chúng tôi sẽ không tìm thấy bất kỳ điều gì ở đó. Tuy nhiên, chúng tôi đã tin vào khả năng của chúng tôi”.

Địa điểm này được phát hiện lần đầu tiên vào những năm 1970; Lúc đó, các nhà khảo cổ đã khám phá ra hóa thạch của động vật và các công cụ đồ đá cổ có niên đại từ 800.000 đến 1 triệu năm trước, theo báo Times of Israel. Tuy nhiên, qua các phân tích ban đầu, không có mẫu vật nào có dấu hiệu rõ ràng của tiếp xúc với lửa.

Nhưng khi Natalio và nhóm của ông thử nghiệm chương trình trí tuệ nhân tạo trên 26 công cụ đá lửa đã được khám phá trước đó tại địa điểm này, họ đã phát hiện ra rằng chúng đã tiếp xúc với nhiệt độ cao trong quá khứ, một số lên đến 600 độ C. Họ cũng phân tích ngà của một con voi đã tuyệt chủng từ địa điểm này, và chương trình trí tuệ nhân tạo cũng cho kết quả tương tự.

Khám phá của nhóm nghiên cứu về 'giả thuyết về nấu ăn' đã khiến niềm tin vào việc con người cổ đại sử dụng lửa trở nên phổ biến hơn, coi đó là một bước tiến quan trọng trong quá trình tiến hóa của loài người. Mặc dù vậy, cho đến gần đây, vẫn chưa có nhiều bằng chứng đủ sáng tỏ lý thuyết đó. Hầu hết các bằng chứng về việc sử dụng lửa chỉ được niên đại về khoảng 200.000 năm trước, và chỉ có năm địa điểm khảo cổ được phát hiện với bằng chứng cổ đại hơn 500.000 năm. Tuy nhiên, như Natalio đã chia sẻ, 'Chúng tôi vừa phát hiện thêm một địa điểm thứ sáu'.