Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng nghe hiểu ngôn ngữ thứ 2: Phần 1 - Từ vựng

Khó khăn trong khả năng nghe hiểu

Nghe hiểu là gì?

Có nhiều yếu tố ảnh hướng đển khả năng nghe hiểu của người học, trong đó từ vựng là một yếu tố khá đang chú ý. Có nhiều người học khi được hỏi yếu tố nào quan trọng nhất trong khả năng nghe hiểu của mình, nhiều người đã cho rằng đó là từ vựng [1].

Trong thực tế cũng đã có nhiều nghiên cứu tìm hiểu về mối tương quan giữa khả năng nghe hiểu và lượng từ vựng của người học. Tiêu biểu có thể kể đến như bài nghiên cứu của Mecartty [2] khi cô đã chứng minh được rằng kiến thức từ vựng đóng vai trò là một yếu tố có thể dự báo quan trọng cho cả khả năng đọc và nghe, với tỉ lệ khoảng 25% khả năng đọc L2 và 14% khả năng nghe L2. Bài nghiên cứu của Bonk [3] về các học sinh người Nhật học tiếng Anh đã kết luận rằng điểm nghe hiểu cao hơn có liên quan đến lượng từ vựng lớn hơn.

Do đó có thể thấy rằng các bài nghiên cứu đã chứng minh từ vựng có thể được xem là một phần không thể thiếu trong quá trình cải thiện khả năng nghe hiểu ngôn ngữ thứ 2 (L2) của người học.

Một số gợi ý để cải thiện vốn từ vựng

Sử dụng phụ đề khi theo dõi các video có ngôn ngữ Tiếng Anh là ngôn ngữ chính

Người học có thể chọn chức năng bật phụ đề thông thường có biểu tưởng CC khi xem các video có Tiếng Anh. Trong quá trình xem, người học có thể vừa nghe và vừa xem phụ đề, nơi mà lời thoại được thể hiện dưới dạng chữ. Trong quá trình này, khi gặp phải từ hoặc cụm từ mới, người học có thể sử dụng chức năng tạm dừng và tiến hành ghi chú từ vựng vào sổ tay từ vựng. Sau đó, tra nghĩa của từ và ghi chú lại. Ngoài ra, việc này cũng giúp người học ghi nhớ từ vựng tốt hơn khi từ vựng đã được đặt vào một ngữ cảnh nhất định.

Từ vựng được trình bày trong một ngữ cảnh nhất định, có thể giúp tăng khả năng ghi nhớ lâu và gợi nhớ nhanh hơn.

Cách thức này đòi hỏi người học phải xem các videos bằng tiếng Anh hoàn toàn do đó cần chọn videos có độ khó phù hợp với trình độ hiện tại.

Nắm bắt từ vựng theo các chủ đề

Người học có thể học từ vựng theo các chủ đề khác nhau trong cuộc sống. Tuy nhiên, tùy vào mục đích học tập mà người học cần học các chủ đề cho phù hợp. Ví dụ như nếu chỉ muốn nghe hiểu tốt cho mục đích giao tiếp thì người học nên ưu tiên tập trung học các từ vựng theo nhóm chủ đề thường ngày, thông dụng trong giao tiếp. Việc này sẽ giúp khả năng nghe hiểu tốt hơn vì các đoạn hội thoại trong giao tiếp thông thường sẽ xoay quanh các chủ đề gần gũi, thường ngày như cuộc sống hằng ngày, món ăn, sở thích, v.v.

Tuy nhiên, người học cần lưu ý rằng khi học từ vựng, ngoài tìm hiểu ý nghĩa của từ cần phải nghe cách từ đó được phát âm như thế nào. Trong một số trường hợp, người học nên chủ động tham khảo thêm cách phát âm “rút gọn” mà người bản xứ hay nói.

Khai thác các tài nguyên học tập

Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với người học IELTS. Sau khi làm bài tập nghe, người học nên tận dụng phần lời thoại thông thường được đính kèm phía sau sách. Phần lời thoại này có thể sẽ cung cấp cho người học nhiều từ vựng hữu ích. Cẩn thận ghi chú lại các từ vựng này có thể không những giúp người học làm giàu vốn từ vựng của mình để cải thiện kỹ năng nghe mà còn hữu ích cho các kỹ năng còn lại. Với người học đang học và ôn thi các chứng chỉ khác, người học có thể tìm các lời thoại tương tự sau khi hoàn thành bài nghe.

Học từ vựng thông qua các đoạn hội thoại thực tế

Hướng tiếp cận này có thể hữu ích cho người đang sống ở nước có tiếng Anh là ngôn ngữ chính hoặc người học thường xuyên sinh sống và học tập trong môi trường tiếng Anh. Người học có thể chuẩn bị một quyển sổ và một cây bút trước khi tham gia vào các cuộc hội thoại với người bản xứ. Trong trường hợp nghe phải một từ vựng nào không rõ nghĩa, người học nên chủ động hỏi và ghi chú lại vào sổ. Cách làm giàu từ vựng này có một lợi thế khá lớn đó là các từ vựng học được đều có thể gần như đảm bảo là các từ vựng khá tự nhiên vì đã được sử dụng bởi người bản ngữ.

Một vài điểm cần chú ý khi học từ vựng

• Ngay sau khi ghi chú từ vựng mới, người học cần thực hành và sử dụng từ này từ 6 đến 16 lần [4]. Điều này giúp cải thiện khả năng ghi nhớ từ vựng. Đặc biệt, đối với những người học IELTS, sau khi hoàn thành bài tập nghe, họ có thể ghi chú từ vựng mới từ cuộc hội thoại. Sau đó, thực hiện các bài thi IELTS Speaking hoặc viết các bài IELTS Writing với những từ vựng đã học.

• Người học nên ôn tập từ vựng theo các khoảng thời gian ngắt quãng. Họ nên luyện tập từ vựng đã học theo một khoảng thời gian cụ thể, một cách khoa học theo lý thuyết Spaced Repetition để tránh việc nhanh chóng quên từ.

• Như đã đề cập trước đó, khi học từ vựng, bên cạnh việc nhớ cấu tạo từ (chính tả), người học cũng cần chú ý đến cách phát âm. Bởi vì phần lớn người học sẽ chỉ nghe mà không nhìn thấy từ khi làm các bài kiểm tra nghe hoặc trong giao tiếp hàng ngày.

Tóm tắt

Đối với những người học giao tiếp, họ có thể tìm hiểu trước các từ vựng liên quan đến chủ đề có thể xuất hiện trong các cuộc hội thoại sắp tới. Ví dụ, nếu họ chuẩn bị tham gia một cuộc họp về tài chính với người nước ngoài, họ có thể học những từ vựng liên quan đến tiền tệ hoặc kinh tế. Điều này sẽ giúp họ nghe hiểu tốt hơn trong cuộc hội thoại đó.

Đối với người học IELTS, cần chú ý rằng tài liệu luyện tập, đặc biệt là các cuốn sách Cambridge IELTS, không chỉ dừng lại ở các câu hỏi. Người học nên tránh tình trạng chỉ giải đề khi luyện tập nghe; thay vào đó, sau khi luyện các đề nghe, họ nên tận dụng hiệu quả phần lời thoại. Phần này có thể cung cấp cho người học nhiều từ vựng hữu ích cho bài nghe IELTS.