Các yếu tố vô sinh

Trong sinh thái học, yếu tố vô sinh hay nhân tố vô sinh bao gồm các yếu tố vật lý (như nhiệt độ, ánh sáng,...) và hóa học (như khí, hóa chất,...) của môi trường mà không chứa sự sống. Đây là sinh cảnh (biotope) của quần thể hoặc quần xã trong hệ sinh thái.

Yếu tố vô sinh và các hiện tượng liên quan tạo thành nền tảng cho các yếu tố hữu sinh.

Yếu tố vô sinh bao gồm các điều kiện môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh sản của sinh vật. Tài nguyên trong môi trường được phân loại thành các chất hoặc vật thể theo yêu cầu của sinh vật và có thể bị tiêu thụ hoặc không được sử dụng bởi các sinh vật khác.

Sự phân hủy thành phần của một chất xảy ra qua các quá trình hóa học hoặc vật lý, chẳng hạn như thủy phân. Tất cả các yếu tố không sống trong một hệ sinh thái, như điều kiện khí quyển và tài nguyên nước, được gọi là các yếu tố vô sinh.

Ví dụ

Trong sinh học, các yếu tố vô sinh có thể bao gồm nước, ánh sáng, bức xạ, nhiệt độ, độ ẩm, khí quyển và đất. Khí hậu vĩ mô thường ảnh hưởng đến các yếu tố này. Áp lực và sóng âm cũng được xem xét trong môi trường biển hoặc dưới đất. Trong môi trường đại dương, yếu tố vô sinh còn bao gồm không khí bề mặt, chất nền, độ trong của nước, năng lượng mặt trời và thủy triều. Các loài thực vật C3, C4 và CAM có các cơ chế khác nhau để điều chỉnh dòng khí carbon dioxide vào chu trình Calvin, phản ánh sự tương tác với các yếu tố vô sinh. C3 không kiểm soát sự hô hấp sáng, trong khi C4 và CAM sử dụng enzyme PEP Carboxylase để hạn chế sự hô hấp sáng, tăng năng suất quang hợp trong môi trường năng lượng cao.

Nhiều vi khuẩn cổ yêu cầu nhiệt độ rất cao, áp suất lớn hoặc nồng độ hóa chất bất thường như lưu huỳnh vì chúng thích nghi với điều kiện khắc nghiệt. Nấm cũng đã tiến hóa để sống sót trong các điều kiện nhiệt độ, độ ẩm và sự ổn định môi trường đặc thù của chúng.

Chẳng hạn, có sự khác biệt rõ rệt trong cách tiếp cận nước và độ ẩm giữa rừng mưa ôn đới và hoang mạc. Những khác biệt về nguồn nước này dẫn đến sự đa dạng của các sinh vật sống trong từng khu vực. Sự khác biệt về các yếu tố vô sinh cũng tạo ra sự thay đổi trong sự tồn tại của loài, ảnh hưởng đến sự cạnh tranh giữa các loài. Các yếu tố vô sinh như độ mặn có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh cho một loài, dẫn đến áp lực hình thành loài và ảnh hưởng đến sự chuyển giao loài giữa các đối thủ cạnh tranh.

• Thành phần hữu sinh, là phần 'sống' trong một hệ sinh thái.
• Tiến hóa hóa học, quá trình biến đổi dần dần từ vật chất vô sống thành vật chất sống.
• Chu trình nitơ
• Chu trình phosphor