Trẻ tăng động giảm chú ý có nguy cơ cao hơn đáng kể khi gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp và những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến kết quả giáo dục, xã hội và thậm chí cả nghề nghiệp của trẻ. Do đó, cha mẹ khi phát hiện trẻ tăng động giảm chú ý chậm nói thì cần sớm đến gặp các nhà nghiên cứu bệnh học về ngôn ngữ để có thể giúp xác định những khó khăn và hỗ trợ trẻ phát triển tương đối hoàn thiện hơn.

Rối loạn tăng động giảm chú ý là 1 tình trạng phổ biến khi các vùng não chịu trách nhiệm về sự chú ý và chức năng điều hành của trẻ bị gián đoạn - dẫn đến mất chú ý, tăng động và bốc đồng.

Khoảng 10% trẻ em trong độ tuổi đi học trên toàn thế giới bị rối loạn tăng động giảm chú ý và ảnh hưởng đến số trẻ em trai nhiều gấp đôi trẻ em gái. Tình trạng này có thể xảy ra trong gia đình và KHÔNG phải là kết quả của việc nuôi dạy con cái kém. Đó là 1 tình trạng sinh học thần kinh hợp lệ thường tồn tại cùng với các rối loạn khác như:

• Rối loạn phản đối chống đối: Tái diễn hành vi tiêu cực, thách thức, thù địch và không vâng lời.
• Rối loạn hành vi/ Hung dữ: Vi phạm nhiều lần các quyền cơ bản của người khác hoặc các chuẩn mực xã hội phù hợp với lứa tuổi, gây hấn nhiều lần, nói dối, ăn cắp và trốn học.
• Khiếm khuyết trong học tập: Suy giảm khả năng phối hợp vận động-cảm giác, chữ viết tay kém và các vấn đề về trí nhớ ngắn hạn.
• Trầm cảm: Khó chịu, khó ngủ, tâm trạng tiêu cực nhất quán và không có khả năng tận hưởng những trải nghiệm thú vị.
• Lo lắng: Lòng tự trọng thấp, thường xuyên lo lắng và ám ảnh.
• Rối loạn phối hợp phát triển: Vụng về, kém thành tích thể thao và chậm trễ rõ rệt trong việc đạt được các mốc vận động theo tuổi.
• Rối loạn giọng nói và ngôn ngữ: Các mốc phát triển ngôn ngữ rất chậm, ngôn ngữ diễn đạt đơn giản quá mức, lỗi phát âm và khả năng đọc chậm.

Các triệu chứng của rối loạn tăng động giảm chú ý khác nhau khi trẻ phát triển nhưng có 3 triệu chứng cốt lõi của tình trạng này:

2.1. Không chú ý

• Gây ra những sai lầm bất cẩn;
• Không chú ý đến chi tiết;
• Dường như không làm theo hướng dẫn;
• Không hoàn thành bài tập ở trường và việc nhà;
• Dễ mất vật dụng cá nhân;
• Dễ bị phân tâm;
• Hay quên trong các hoạt động hàng ngày.

2.2. Tăng động

• Liên tục sử dụng tay và chân một cách vô thức;
• Rời khỏi chỗ ngồi khi ở trong lớp học;
• Chạy nhảy và leo trèo trong các tình huống không thích hợp;
• Gặp khó khăn khi chơi các trò chơi cần yên lặng;
• Nói chuyện nhiều quá mức.

2.3. Tính bốc đồng

• Đổi ý đột ngột trước khi câu nói được hoàn thành;
• Gặp khó khăn khi chờ đến lượt;
• Làm gián đoạn hoặc xâm nhập vào quyền riêng tư của người khác.

Trẻ em và thanh thiếu niên mắc rối loạn tăng động giảm chú ý có thể gặp khó khăn trong việc giao tiếp, ảnh hưởng đến học tập, trở nên dễ bị bắt nạt và gặp vấn đề hành vi. Các trẻ này, đặc biệt là trẻ trai, thường có ít bạn bè và gặp khó khăn trong xã hội so với trẻ không mắc bệnh. Những thách thức xã hội và học tập có thể ảnh hưởng lâu dài, với bằng chứng cho thấy nguy cơ về sức khỏe tâm thần cao hơn và khả năng khó khăn trong việc có công việc ổn định sau này.

Làm cha mẹ, cải thiện tình hình trẻ tăng động giảm chú ý chậm nói có thể là một thách thức. Nếu trẻ được đưa đến các trường học chuyên sâu, chúng cần được hỗ trợ về kỹ năng giao tiếp cơ bản để vượt qua những thách thức khi sử dụng lời nói, từ đó tạo ra các mối quan hệ ý nghĩa và đạt được thành công trong học tập và xã hội sau này. Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia trị liệu ngôn ngữ cho trẻ tự kỷ có thể cung cấp kỹ năng và hỗ trợ giảm bớt tác động của những khó khăn này đối với khả năng ngôn ngữ.

Điều quan trọng nhất cha mẹ có thể làm để giúp con nếu nghi ngờ về rối loạn tăng động giảm chú ý là đảm bảo trẻ được chẩn đoán đúng đắn. Không có bài kiểm tra nào có thể chẩn đoán rối loạn tăng động giảm chú ý, vì đó đòi hỏi một quá trình phức tạp. Để chẩn đoán, cần có bằng chứng rõ ràng về sự suy giảm đáng kể trong hành vi xã hội, học tập và/hoặc nghề nghiệp.

Nếu bác sĩ đã xác định trẻ tăng động giảm chú ý chậm nói, cha mẹ cần áp dụng các phương pháp trị liệu ngôn ngữ và lời nói sớm hơn sẽ hiệu quả hơn khi bắt đầu sớm. Đồng thời, cha mẹ có thể điều chỉnh cách giao tiếp để khuyến khích trẻ tham gia hơn và làm cho quá trình này trở nên dễ dàng hơn cho trẻ.

Ngoài ra, để hỗ trợ trẻ mắc rối loạn tăng động giảm chú ý và gia đình, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giúp kiểm soát hành vi và tâm trạng của trẻ. Các loại thuốc này thường được kê như một phần của kế hoạch điều trị để đáp ứng nhu cầu tâm lý, hành vi và giáo dục của trẻ. Phương pháp tiếp cận theo nhóm thường cần thiết để đảm bảo trẻ nhận được toàn bộ sự hỗ trợ mà chúng cần.

• 1. Phương pháp can thiệp sớm: Một kế hoạch toàn diện cho rối loạn tăng động giảm chú ý có thể bao gồm thuốc, liệu pháp hành vi và các hỗ trợ khác - sẽ giúp giải quyết các vấn đề về giao tiếp ở mức độ cơ bản.
• 2. Tạo điều kiện cho trẻ tham gia các buổi trị liệu ngôn ngữ ở trường hoặc trung tâm chuyên nghiệp, tùy thuộc vào nhu cầu cụ thể của trẻ.
• 3. Tương tác lời nói nhiều với trẻ. Môi trường ngôn ngữ phong phú và sự tương tác giữa cha mẹ và con cái là quan trọng cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ tăng động giảm chú ý chậm nói.
• 4. Khuyến khích việc đọc sách cho trẻ từ nhỏ để hỗ trợ phát triển ngôn ngữ và kỹ năng đọc viết. Điều này cũng liên quan đến việc trẻ tăng động chậm nói có thể thành công hơn trong học tập.
• 5. Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử. Nghiên cứu cho thấy sử dụng thiết bị có thể làm gián đoạn kỹ năng ngôn ngữ và đọc viết ở trẻ em. Quan trọng là đặt giới hạn nghiêm túc để trẻ có thời gian và không gian để phát triển kỹ năng giao tiếp toàn diện.
• 6. Kích thích sự chú ý của trẻ khi bắt đầu cuộc trò chuyện. Tránh nói lớn khi trẻ tăng động giảm chú ý tập trung vào việc khác để tránh nhầm lẫn và hiểu lầm.
• 7. Nói ngắn gọn và thường xuyên tạm dừng để trẻ tăng động giảm chú ý chậm nói xử lý thông tin và giao tiếp lại bằng lời.
• 8. Chia yêu cầu và thông tin thành các phần nhỏ hơn để giúp trẻ dễ dàng hiểu và thực hiện.
• 9. Yêu cầu trẻ lặp lại những gì bạn nói để đánh giá hiểu biết và củng cố trí nhớ, hỗ trợ trẻ lựa chọn và đưa ra câu trả lời.
• 10. Tập trung vào mối quan hệ cơ bản. Mối quan hệ tích cực giữa cha mẹ và con có thể giảm xung đột, tạo điều kiện cho giao tiếp mở cửa và tôn trọng. Cha mẹ nên thể hiện sự quan tâm đối với sở thích của con và tham gia trải nghiệm vui vẻ với họ, đồng thời lắng nghe khi con nói. Sự quan tâm sẽ là động lực, giúp trẻ tăng động giảm chú ý chậm nói thoải mái chia sẻ nếu chúng cảm thấy được lắng nghe.

Tóm lại, thay vì lo lắng trẻ tăng động giảm chú ý có chữa được không, cha mẹ cần sớm áp dụng các biện pháp cải thiện khả năng giao tiếp cho trẻ càng sớm càng tốt. Bên cạnh thời gian trong các trung tâm cùng chuyên gia trị liệu ngôn ngữ chuyên nghiệp, cha mẹ và người chăm sóc cũng có thể tạo môi trường giao tiếp lý tưởng cho trẻ khi ở nhà. Đây là những điều kiện cơ bản giúp trẻ tăng động chậm nói có kỹ năng dùng lời nói tương đối hoàn thiện, có thể đáp ứng cho quá trình phát triển về sau.

Tài liệu tham khảo: additudemag.com, journals.sagepub.com, agrowingunderstanding.com.au