Buzz
Tình trạng căng và chấn thương cơ bắp chân xảy ra phổ biến, đặc biệt trong làn người vận động viên. Rách cơ bắp chân là một trong những vấn đề thể thao ảnh hưởng lớn nhất đến khả năng vận động. Điều quan trọng là phải phân biệt rõ giữa rách, căng, và giãn cơ bắp chân, vì có thể cơ bắp sẽ rách khi tiếp tục vận động. Rách cơ bắp chân cần thời gian để phục hồi và dễ tái phát. Nếu bạn cảm thấy đau đớn và nghe tiếng 'bốp' hay 'tách' từ chân, hãy đến khám ngay.
Các bước
Nhận biết rách cơ bắp chân
Hiểu về cơ bắp chân có thể bị tổn thương. Cơ bắp chân gồm ba cơ nối vào gân Achilles ở phía dưới chân, bao gồm cơ sinh đôi cẳng chân, cơ dép và cơ gan bàn chân, trong đó cơ sinh đôi cẳng chân lớn nhất. Phần lớn chấn thương xảy ra ở cơ sinh đôi cẳng chân.
- Cơ này đi qua khớp gối và mắt cá chân, có nhiều sợi cơ co giãn nhanh. Đặc điểm này khiến nó dễ căng và rách do phải chịu tác động kéo dài và co giãn nhanh chóng.
- Cơ dép đi qua khớp mắt cá chân và có nhiều sợi cơ co giãn chậm hơn, do đó ít chịu chấn thương hơn cơ sinh đôi cẳng chân. Tuy nhiên, cách điều trị cho cơ dép khác so với cơ sinh đôi cẳng chân.
- Cơ gan bàn chân không liên quan nhiều đến cơ bắp chân và được xem như cơ còn lại. Nếu cơ này bị tổn thương, cách điều trị tương tự cơ sinh đôi cẳng chân.
- Gân Achilles nối ba cơ này với xương gót chân và cũng có thể bị tổn thương gây đau bắp chân. Các tổn thương phổ biến của gân Achilles là viêm hoặc rách gân.
Lý do dẫn đến việc cơ bị rách. Rách cơ bắp chân thường xảy ra khi tham gia các hoạt động gắng sức, đặc biệt là trong quá trình tập luyện thể dục khi có sự thay đổi đột ngột hoặc tăng cường nhanh chóng tốc độ tập. Chấn thương thường xảy ra sau những chuyển động mạnh tạo áp lực lớn lên bắp chân, chẳng hạn như trong các môn thể thao yêu cầu tăng tốc độ đột ngất như đua vượt rào, nhảy cao, bóng rổ, hay bóng đá.
- Thay đổi đột ngột. Việc tăng tốc độ từ tư thế đứng yên là nguyên nhân chính làm cơ bắp rách. Vận động viên chạy ngắn có khả năng gặp chấn thương này. Sự thay đổi đột ngột trong hướng di chuyển như khi chơi bóng rổ hoặc quần vợt cũng có thể dẫn đến chấn thương.
- Mệt mỏi kéo dài. Lực lượng lao động hoặc vận động quá mức thường gây ra rách cơ, đặc biệt là với các vận động viên chạy và cầu thủ bóng đá. Họ phải cố gắng co bắp chân một cách đột ngột cùng việc chạy lâu dài, hai yếu tố này kết hợp lại dễ dẫn đến chấn thương bắp chân.
- “Chiến binh cuối tuần” là cách gọi cho những người tham gia hoạt động gắng sức không thường xuyên, họ cũng là đối tượng dễ bị rách cơ bắp chân. Thường nam giới gặp chấn thương này hơn phụ nữ.
Nhận biết dấu hiệu của cơ bị rách. Các dấu hiệu của cơ bắp chân bị rách thường xuất hiện ngay và rõ ràng hơn so với cảm giác căng cơ. Tương tự như khi gãy gân Achilles, các dấu hiệu bao gồm:
- Cảm thấy như bị đánh hoặc va vào phía sau chân
- Nghe rõ tiếng “bốp” hoặc “tách” trong chân
- Đau dữ dội và đột ngột trong bắp chân (thường cảm nhận nhức nhối)
- Đau khi chạm và sưng ở phần dưới chân
- Bầm tím và/hoặc thay đổi màu sắc
- Mất khả năng di chuyển của mắt cá chân
- Gặp khó khăn khi di chuyển hoặc đứng trên ngón chân
- Đi không ổn định
Nghỉ ngơi và chăm sóc chân. Ngồi nghỉ, nâng cao chân và chăm sóc. Nếu cảm thấy đau và bắt đầu sưng, rất có thể bạn đã bị chấn thương cơ bắp chân và cần điều trị ngay. Khu vực bắp chân có thể bị bầm tím, đặc biệt là khi cơ bắp rách sẽ gây chảy máu.
- Nếu nghe tiếng “bốp” hoặc có sưng ở bắp chân, hãy đi cấp cứu ngay lập tức.
- Việc sưng hoặc chảy máu có thể dẫn đến tình trạng hội chứng ép lên không gian, do áp lực gia tăng không đủ oxy và chất dinh dưỡng cho cơ và dây thần kinh trong khu vực bị tổn thương. Tình trạng này thường xảy ra sau khi có xương gãy hoặc cơ bị bầm tím nặng, vì vậy nếu bạn nghi ngờ chấn thương nghiêm trọng thì nên nhận chăm sóc càng sớm càng tốt. Nếu để hội chứng ép lên không gian tiến triển, bạn có thể cần phải phẫu thuật.
Liên hệ với bác sĩ. Việc xác định cơ nào bị tổn thương trong bắp chân là rất quan trọng, và bạn không thể tự mình làm được điều này. Bác sĩ sẽ tiến hành các kiểm tra như kiểm tra lâm sàng và chụp MRI để đánh giá mức độ chấn thương. Vì vậy, nếu nghi ngờ cơ bắp chân bị rách, hãy đến khám ngay.
- Nếu tự chẩn đoán và tự điều trị cơ bắp chân bị rách tại nhà, bạn có thể gây thêm chấn thương hoặc làm trầm trọng thêm chấn thương hiện có.
Hỏi bác sĩ về các kiểm tra chấn thương. Thường bác sĩ sẽ yêu cầu siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) ở vùng bị chấn thương.
- Chụp MRI sử dụng sóng từ trường và máy tính tạo ra hình ảnh 2-D và 3-D của vị trí cần kiểm tra, giúp chẩn đoán các chấn thương bên trong mà các phương pháp khác như X-quang không thể phát hiện được.
- Bên cạnh đó, bác sĩ có thể yêu cầu chụp cộng hưởng từ mạch máu (MRA), một phiên bản đặc biệt của MRI nhằm hiển thị mạch máu và thường sử dụng chất nhuộm để tạo nên hình ảnh rõ ràng hơn về mạch máu. MRA giúp phát hiện các vấn đề về mạch máu hoặc tắc nghẽn mạch máu có thể dẫn đến những vấn đề như hội chứng ép lên không gian.
Theo chỉ dẫn từ bác sĩ. Điều trị rách cơ bắp chân thường không cần phẫu thuật, nhưng bạn cần phải tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong quá trình hồi phục. Nếu không, có thể tái phát chấn thương nặng hơn hoặc gặp vấn đề kéo dài. Bạn cần kiên nhẫn vì quá trình hồi phục mất đến 8 tuần và sau đó một vài tháng bắp chân mới hoàn toàn phục hồi.
- Phương pháp điều trị ban đầu thường bao gồm nghỉ ngơi, đặt băng và ổ định (bằng nẹp và v.v...).
- Điều trị phục hồi thường bao gồm tập luyện vật lý, mát-xa và sử dụng nạng.
Tìm hiểu về nguyên nhân gây đau bắp chân khác
Nhận biết triệu chứng chuột rút. Chuột rút khiến bắp chân cảm thấy đau nhức mạnh do cơ bắp co thắt đột ngột, dù có thể nó sẽ giảm nhanh chóng hoặc qua một số biện pháp đơn giản. Dấu hiệu của chuột rút bao gồm:
- Bắp chân cảm thấy căng và thắt chặt
- Cảm nhận đau nhói đột ngột trong bắp chân
- Có “cục u” hoặc phồng lên ở bắp chân
Điều trị chuột rút. Chuột rút thường tự giải quyết khá nhanh chóng, nhưng bạn có thể giúp tăng tốc độ quá trình này bằng cách kéo giãn cơ và sử dụng nhiệt đới (hoặc lạnh).
- Kéo giãn cơ bắp chân bị chuột rút. Bạn có thể dùng trọng lượng cơ thể để ép lên chân và nhẹ nhàng uốn cong đầu gối. Một cách khác là ngồi và duỗi thẳng chân đau, sau đó sử dụng khăn mềm kéo đầu bàn chân về phía mình.
- Sử dụng nhiệt đới. Áp dụng gói nhiệt hoặc chai nước nóng, hoặc khăn mềm ẩm nước nóng để giảm căng thẳng cơ bắp chân. Tắm nước ấm hoặc vòi sen cũng có thể giúp.
- Sử dụng lạnh. Xoa bóp bắp chân với túi đá có thể giảm chuột rút. Lưu ý rằng không nên để lạnh quá 15-20 phút mỗi lần và luôn bọc túi đá trong khăn để tránh tổn thương do lạnh.
Nhận biết triệu chứng viêm gân. Gân là mạch mô nối cơ và xương và có thể gây viêm ở bất kỳ nơi nào có gân. Tuy nhiên, viêm gân thường xảy ra ở khuỷu tay, đầu gối và gót chân, gây đau ở dưới bắp chân hoặc gót chân. Dấu hiệu của viêm gân bao gồm:
- Đau nhức tăng khi di động khớp xương
- Cảm giác cứng khi cử động khớp xương
- Đau khi chạm và nổi đỏ
- Sưng hoặc xuất hiện cục u
Phương pháp điều trị viêm gân. Điều trị viêm gân thường khá đơn giản: nghỉ ngơi, sử dụng thuốc giảm đau không kê toa, chườm lạnh, quấn băng ép và kê cao khớp bị chấn thương.
Nhận biết dấu hiệu của căng cơ dép. Căng cơ dép ít nghiêm trọng hơn so với căng hoặc rách cơ sinh đôi cẳng chân. Chấn thương này thường xảy ra ở vận động viên thường xuyên chạy bộ hoặc chạy đường dài. Dấu hiệu thường gặp của căng cơ dép bao gồm:
- Cơ bắp chân cảm thấy căng và cứng
- Đau tăng dần sau vài ngày hoặc vài tuần
- Đau nặng hơn sau khi tập luyện hoặc chạy bộ
- Có sưng nhẹ
Nhận diện triệu chứng đứt gân Achilles. Vì gân này kết nối cơ bắp chân với xương gót, nên khi bị chấn thương sẽ gây đau ở bắp chân. Chấn thương gân Achilles thường xảy ra khi tập luyện cường độ cao, ngã, bước chân không đúng hoặc nhảy với tư thế không đúng. Hãy tìm cách điều trị ngay lập tức nếu bạn nghi ngờ gân Achilles bị đứt vì đây là chấn thương nghiêm trọng. Triệu chứng của đứt gân bao gồm:
- Nghe thấy tiếng “bốp” hoặc “tách” trong gót chân (thường thấy nhưng không phải lúc nào cũng)
- Đau mạnh ở gót chân và có thể lan ra bắp chân
- Sưng
- Không thể uốn cong gót chân
- Không thể dùng chân bị thương để đẩy khi bước đi
- Không thể đứng trên ngón chân của chân bị thương
Nhận diện yếu tố rủi ro dẫn đến đứt hoặc rách gân Achilles. Nếu biết những đối tượng có nguy cơ cao bị đứt gân Achilles, bạn có thể xác định liệu đây có phải là nguyên nhân gây đau chân. Những đối tượng dễ bị đứt hoặc rách gân Achilles bao gồm:
- Người trong độ tuổi 30-40
- Đàn ông (nguy cơ cao hơn phụ nữ đến 5 lần)
- Vận động viên chơi các môn thể thao yêu cầu tốc độ, nhảy và thay đổi đột ngột
- Người sử dụng steroid
- Người dùng kháng sinh nhóm fluoroquinolone như ciprofloxacin (Cipro) hoặc levofloxacin (Levaquin)
Phòng tránh chấn thương cơ bắp chân
Tăng cường kéo giãn. Theo nghiên cứu của Đại học Y tế Thể thao ở Mỹ, bạn nên thực hiện kéo giãn cơ ít nhất hai lần mỗi tuần, tuy nhiên không nhất thiết phải làm điều này trước khi tập luyện. Nhiều chuyên gia khuyên rằng bạn nên thực hiện kéo giãn cơ sau khi tập luyện để giảm nguy cơ chấn thương.
- Tập thực hiện kéo giãn cơ bắp chân bằng khăn. Ngồi thẳng và duỗi chân. Quấn khăn xung quanh bàn chân và giữ hai đầu, nhẹ nhàng kéo các ngón chân về phía mình đến khi cảm thấy căng. Giữ trong 5 giây rồi thả lỏng. Lặp lại 10 lần. Thực hiện tương tự cho chân kia.
- Sử dụng dây đàn hồi để cải thiện sức khỏe cơ bắp chân. Ngồi thẳng và duỗi một chân. Quấn dây đàn hồi xung quanh bàn chân và giữ hai đầu. Dùng tay giữ đầu bàn chân và đẩy chân về phía sàn nhà. Lặp lại 10-20 lần cho mỗi chân.
Làm nóng trước tập luyện. Thực hiện các động tác kéo giãn động để làm nóng cơ thể trước khi bắt đầu tập luyện thể thao. Kéo giãn động tương tự như các chuyển động trong khi tập luyện nhưng ít tốn sức hơn.
- Tập đi bộ nhanh ngoài trời hoặc trên máy tập.
- Thực hiện các bước tấn trước, đung đưa chân và các động tác tăng cường tuần hoàn máu để làm nóng cơ bắp.
- Có thể thực hiện một số bài tập trên bóng tập nhẹ nhàng.
Nghỉ ngơi quan trọng. Tập luyện quá mức hoặc lặp đi lặp lại một động tác kéo căng có thể dẫn đến chấn thương cơ bắp chân. Bạn cần cân nhắc nghỉ ngơi từ các hoạt động thường xuyên và thử một môn thể thao mới.
Cảnh báo
- Không tự ý điều trị rách cơ bắp chân! Nên tìm ngay biện pháp điều trị phù hợp.
