Bệnh nấm lưỡi (thường được gọi là tưa lưỡi) là một vấn đề phổ biến ở trẻ sơ sinh và nhỏ tuổi. Nhưng tưa lưỡi là gì? Tình trạng tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh có đáng lo ngại không? Và làm thế nào để giải quyết tình trạng tưa lưỡi cho bé? Việc đánh tưa lưỡi có thực sự hữu ích trong việc xử lý vấn đề nấm lưỡi hay không? Tất cả sẽ được trả lời trong bài viết này.

Tưa lưỡi, hay còn được biết đến với tên gọi khác là bệnh nấm lưỡi, là một tình trạng mà niêm mạc của miệng, lưỡi, họng và thậm chí là thực quản bị nhiễm nấm Candida, tạo nên những màng mủ màu trắng bám chặt trên bề mặt lưỡi, họng, gây đau rát và có thể chảy máu khi lau rửa.

Nấm lưỡi có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Các yếu tố tăng nguy cơ mắc tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh bao gồm:

• Hệ thống miễn dịch yếu, có thể do yếu tố bẩm sinh hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến hệ miễn dịch như HIV, ung thư...;
• Sử dụng kháng sinh hoặc corticoid để điều trị;
• Mẹ mắc nấm ở vùng sinh dục khi mang thai hoặc có nấm vú khi cho con bú;
• Trẻ thường xuyên khô miệng.

2.1. Đối với trường hợp tưa lưỡi nhẹ

Đối với những tình trạng nấm lưỡi nhẹ, không yêu cầu sử dụng thuốc, bạn có thể thực hiện chăm sóc vệ sinh miệng và đánh tưa lưỡi theo hướng dẫn của bác sĩ để giải quyết vấn đề nhanh chóng. Trong quá trình duy trì vệ sinh cho trẻ bị nấm lưỡi, việc đánh tưa lưỡi đóng vai trò quan trọng giúp loại bỏ nấm hiệu quả. Các bước đánh tưa lưỡi cho bé gồm:

• Rửa sạch tay bằng dung dịch sát khuẩn để đảm bảo vệ sinh;
• Giữ trẻ nằm yên trên giường hoặc ôm trẻ nếu bé không chịu nằm;

• Sử dụng mũi gạc mềm bọc quanh đầu ngón tay trỏ hoặc sử dụng mũi gạc tưa lưỡi hình ống đã được làm sạch;
• Đưa ngón tay chứa gạc vào dung dịch Nystatin 500.000 đơn vị, chạm nhẹ vào môi dưới của trẻ để làm trẻ mở miệng. Đặt nhẹ ngón tay chứa gạc lên mặt trên của lưỡi, lau từ trong ra ngoài một lượt, sau đó đổi sang một mũi gạc khác. Lặp lại quy trình nếu trẻ có nhiều tưa lưỡi;
• Thay mũi gạc mới để lau sạch cả hai bên má, phía trên vòm miệng và vùng nướu ở các vị trí khác nhau trong khoang miệng của trẻ;

Khi đánh tưa lưỡi cho trẻ:

• Tránh để tưa lưỡi rơi vào miệng trẻ, không đưa ngón tay quá sâu để tránh kích thích cổ họng, gây nôn và thậm chí làm tổn thương họng;
• Đánh tưa lưỡi bằng dung dịch chứa chất chống nấm hoặc dung dịch muối NaCl 0,9% hằng ngày 4 lần;
• Rơ lưỡi bằng thuốc cho trẻ trước mỗi bữa ăn 30 phút để tránh nôn trớ;
• Không sử dụng mật ong để đánh tưa lưỡi cho trẻ dưới 12 tháng tuổi;
• Không tự ý đánh tưa lưỡi cho trẻ bằng thuốc mà không có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ;
• Không tin tưởng vào các phương pháp đánh tưa lưỡi mọi loại vì có thể gây chảy máu và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn;

Đối với những trường hợp trẻ bị nấm lưỡi nhẹ, có thể sử dụng nước muối sinh lý hoặc dung dịch iod povidine 1% để súc miệng hàng ngày. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa biết súc miệng, mẹ có thể sử dụng gạc thấm dung dịch để lau sạch khoang miệng của trẻ, đặc biệt sau mỗi lần ăn.

2.2. Điều trị bằng thuốc

Tưa lưỡi là do nấm gây ra, nên trong trường hợp nấm lưỡi nặng, cần sử dụng các loại thuốc kháng nấm với liều lượng phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ. Một số loại thuốc phổ biến được sử dụng để điều trị nấm lưỡi bao gồm nystatin, mycostatin, miconazole...

• Nystatin:
  • Là loại thuốc kháng nấm an toàn và hiệu quả đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị nấm lưỡi;
  • Thời gian điều trị liên tục trong 7 ngày, bằng cách rơ miệng cho trẻ;
  • Liều lượng: Dạng viên bao đường 500.000 đơn vị, mỗi lần sử dụng 1/5 viên pha với 1ml nước muối sinh lý NaCl 0,9% hoặc nước nấu chín để nguội. Sau đó, sử dụng mũi gạc sạch bọc quanh đầu ngón tay trỏ để đánh tưa lưỡi cho trẻ.
• Miconazole:
  • Thuốc thuộc nhóm imidazole tổng hợp, có tác dụng chống lại nhiều loại nấm khác nhau.
  • Cách sử dụng: Bôi gel dưới dạng gel rơ miệng với nồng độ 2%.
  • Lưu ý khi sử dụng miconazole:

• Không sử dụng đối với trẻ có tiền sử dị ứng với miconazole hoặc có vấn đề về gan;
• Các tác dụng phụ có thể xuất hiện khi sử dụng thuốc bao gồm rối loạn tiêu hóa (nôn, buồn nôn, đôi khi tiêu chảy), viêm gan, mẩn ngứa...;
• Sử dụng lượng gel vừa đủ để tránh tắc nghẽn ở cổ họng của trẻ, gây khó thở;
• Liên hệ với bác sĩ nếu trẻ đang sử dụng các loại thuốc khác;

Đối với những trường hợp nhiễm nấm nặng, trẻ từ chối bú và có nhiều đau, hoặc nấm lưỡi trải rộng, cần kết hợp sử dụng thuốc kháng nấm toàn thân như fluconazole hoặc itraconazole.

Lưu ý khi điều trị thuốc:

• Không tự cậy vào việc đánh tưa lưỡi bằng mọi cách vì có thể gây tổn thương và chảy máu;
• Sau khi bệnh ổn định, vì nấm lưỡi có thể tái phát, cần rơ lưỡi cho trẻ ít nhất 2 ngày nữa và duy trì vệ sinh miệng thường xuyên;
• Điều trị cả mẹ và bé để ngăn chặn sự lây lan trong quá trình điều trị;

Tưa lưỡi không phải là bệnh lý nguy hiểm, nhưng nếu không được điều trị lâu dài, có thể ảnh hưởng đến các khu vực xung quanh, đặc biệt là ở vùng họng và hệ tiêu hóa. Trong quá trình điều trị nấm lưỡi, không chỉ cần sử dụng thuốc đúng cách mà còn cần duy trì vệ sinh đúng kỹ thuật và đánh tưa lưỡi theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo sức khỏe cho bé.