Buzz
Trong thế giới ngày càng nóng lên, nhu cầu làm mát tăng cao. Nhưng đồng thời, mỗi thiết bị và máy làm mát lại đẩy Trái Đất nóng thêm, tạo ra một vòng lẩn quẩn! Bạn có biết tại sao không đặt cục nóng và cục lạnh ở cùng một không gian, hoặc tại sao không sử dụng tủ lạnh để làm mát phòng? Đơn giản vì nhiệt lượng phát ra từ chúng luôn nhiều hơn khả năng làm lạnh.
Lưu ý: Bài viết nhấn mạnh việc truyền đạt thông tin và kiến thức, không có ý cổ vũ việc từ chối máy lạnh hay tủ lạnh. Đây vẫn là những thiết bị quan trọng giúp cải thiện cuộc sống. Các vấn đề được đề cập dưới đây mang tính vĩ mô và yêu cầu sự hợp tác từ các chính phủ. Chúng ta hãy sử dụng một cách có trách nhiệm, không lãng phí và không gianh lôi để bảo vệ môi trường và đảm bảo cuộc sống cá nhân.
Tháng trước, California đạt đến kỷ lục nhiệt độ cao, kèm theo đó là sự cố cúp điện lớn, hiện tượng mà họ chưa trải qua suốt hơn 20 năm. Tại sao khi thời tiết nóng, chúng ta phải đối mặt với tình trạng mất điện? Điều này xuất phát từ việc sử dụng máy lạnh tăng cao trong điều kiện khắc nghiệt như vậy; ước tính có hàng triệu máy lạnh phải hoạt động liên tục để đáp ứng nhu cầu làm mát của con người.
Năm 2018, thống kê Liên Hợp Quốc cho thấy thiết bị làm mát chiếm 17% tổng lượng điện tiêu thụ trên toàn cầu. Đa phần điện năng này được sản xuất bằng cách đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, góp phần làm tăng nhiệt độ toàn cầu. Đồng thời, các tủ lạnh và máy điều hòa hiện đại vẫn có thể sử dụng chất làm mát HFC. Loại chất này, khi rò rỉ vào môi trường, tạo ra hiệu ứng nhà kính mạnh mẽ hơn nhiều so với CO2.
Tình hình trở nên tồi tệ khi nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng lên gấp ba lần so với thế kỷ trước, đặc biệt là ở các quốc gia phát triển và giàu có. Chủ tịch Viện Quản trị và Phát triển Bền vững, ông Durwood Zaelke cảnh báo: “Các thiết bị điều hòa không khí sẽ làm nấu chín chúng ta nếu chúng ta không hành động ngay bây giờ.”
Nghiên cứu và kỹ sư đã đề xuất nhiều giải pháp để làm cho máy lạnh, tủ lạnh thân thiện với môi trường hơn. Loại bỏ HFC khỏi thiết bị, chuyển sang mô hình mới tiết kiệm năng lượng và không sử dụng HFC là những cách hiệu quả. Quy hoạch và thiết kế khu đô thị, toà nhà để tăng sự thông thoáng và mát mẻ cũng là giải pháp đáng tin cậy.
Thêm không gian xanh, cây cỏ là giải pháp làm mát tự nhiên tuyệt vời
Về việc loại bỏ HFC, các quốc gia đang tham gia tu chính Kigali, yêu cầu thay thế HFC bằng chất làm mát thân thiện với khí hậu, cải thiện tiêu chuẩn kiểm định để tiết kiệm năng lượng và hiệu suất. Tu chính Kigali là phần của hiệp định Montreal, được thông qua từ năm 1980 để bảo vệ tầng Ozone bằng cách loại bỏ CFC từ các thiết bị làm lạnh. Sau khi cấm CFC, HFC được sử dụng thay thế, nhưng do tác động mạnh mẽ của HFC đối với hiệu ứng nhà kính, tu chính Kigali trở nên cần thiết để dừng sử dụng HFC.
Để thay thế HFC, đề xuất sử dụng HFO - Hydro Fluoro Olefin. Loại khí làm mát này đã được áp dụng trong hơn 70 triệu hệ thống điều hòa ô tô và có tác động tới khí hậu “chỉ” ngang ngửa CO2. Cũng có thể xem xét sử dụng Carbon Dioxide trên các tủ lạnh thương mại, khi nhận ra rằng đây là một chất ít tác động tiêu cực đến môi trường hơn so với HFC hay CFC.
Ước tính nếu toàn thế giới tuân thủ theo tu chính Kigali, thì nhân loại sẽ giảm được 0.4 độ C trong thế kỉ này. Mặc dù con số 0.4 độ C có vẻ nhỏ, nhưng tính trên phạm vi trung bình toàn cầu, đây là một thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, vì tu chính Kigali có xung đột với các chính sách chính trị và kinh tế của Mỹ, nên quốc gia này vẫn gặp khó khăn trong việc tham gia vào kế hoạch. Ngoài việc giảm nhiệt độ trung bình toàn cầu, kế hoạch này cũng có thể tiết kiệm khoảng 3 nghìn tỷ USD vào năm 2050, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế.
Mặc dù kế hoạch chuyển đổi vẽ ra là rất tích cực, nhưng thực tế vẫn có rất nhiều tủ lạnh, máy lạnh sử dụng HFC trên khắp thế giới. Ước tính lượng HFC này có thể tương đương với 64 tỷ tấn CO2 vào năm 2050. Theo cơ quan điều tra môi trường, chỉ tính riêng các hệ thống làm lạnh ở các siêu thị đã gây rò rỉ lên đến 25% lượng chất làm mát mỗi năm.
Trong thời kỳ đợi chờ quyết định tối ưu của chính phủ về HFC, việc thiết kế các tòa nhà và đô thị lớn đóng một vai trò quan trọng trong ảnh hưởng đến khí hậu toàn cầu. Ví dụ, có thể tăng cường việc trồng cây xanh, sơn mái nhà bằng màu trắng để duy trì sự mát mẻ, tối ưu hóa vị trí cửa và cửa sổ để tận dụng gió,… Các biện pháp này giúp tối ưu hóa hiệu suất hơn là việc sử dụng máy lạnh để giữ nhiệt độ phòng. Cảm nhận làm lạnh của máy lạnh còn tạo ra nhiều nhiệt độ và đổ lên môi trường xung quanh, góp phần làm tăng nhiệt độ xung quanh. Các tính toán chỉ ra rằng nhu cầu năng lượng làm mát toàn cầu có thể lên đến 20 gigawatt, gấp đôi so với 9 gigawatt của nhu cầu điện sinh hoạt thông thường. Điều này là đủ để thấy rõ lợi ích của làm mát thụ động so với làm mát chủ động bằng điều hòa không khí.
Để tổng kết, có ba lý do chính đằng sau việc các thiết bị làm mát không ý thức làm cho khí hậu “nóng” hơn:- Rò rỉ khí làm mát HFC, loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh mẽ hơn cả CO2
- Tiêu thụ lượng điện lớn. Điện năng chủ yếu được sản xuất từ nhiệt điện, dẫn đến phát thải CO2
- Các thiết bị điều hòa nhiệt độ khi hoạt động cũng thải ra môi trường xung quanh một lượng nhiệt độ lớn
