Cách phòng ngừa cục máu đông

Nâng cao cảnh giác khi bạn già đi. Nguy cơ xuất hiện cục máu đông lần đầu tiên là 100/100000. Tuy nhiên, nguy cơ này tăng theo cấp số nhân khi bạn già đi: ở độ tuổi 80, tỉ lệ mắc KKTMT là 500/100000. Vì vậy, càng già đi, bạn càng cần thường xuyên đi khám để theo dõi sức khỏe tổng thể.

• Phẫu thuật hoặc gãy xương hông hoặc chân cũng làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

Đánh giá mức độ hoạt động. Người có lối sống ít vận động hay thụ động có nguy cơ cao mắc chứng huyết khối tĩnh mạch hoặc cục máu đông trong phổi. Người ngồi hơn 6 tiếng mỗi ngày khi nghỉ ngơi có nguy cơ thụ động cao gấp đôi so với người chỉ ngồi ít hơn 2 tiếng. Thái độ lười biếng, nằm hoặc đứng lâu một chỗ có thể gây ứ máu, dẫn đến hình thành cục máu đông. Đó là lý do chứng huyết khối tĩnh mạch thường phát triển ở bệnh nhân nội trú, đặc biệt là sau khi phẫu thuật, và người đi du lịch xa.

Đo chỉ số khối cơ thể (BMI). Người béo phì có nguy cơ mắc chứng huyết khối tĩnh mạch cao hơn so với người có trọng lượng cân đối. Mặc dù mối quan hệ này chưa được chứng minh rõ ràng nhưng các chuyên gia tin rằng, ít nhất một phần là do estrogen được tế bào mỡ sản xuất. Estrogen là yếu tố độc lập gây ra cục máu đông. Tế bào mỡ cũng sản xuất protein “cytokine”, chất này đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành huyết khối tĩnh mạch. Mặc dù không phải lúc nào cũng như vậy nhưng so với nhóm có trọng lượng cân đối, béo phì thường có lối sống ít vận động.

• Để đo chỉ số BMI, bạn có thể sử dụng công cụ đo trực tuyến. Bạn chỉ cần nhập tuổi, chiều cao, cân nặng và giới tính để biết kết quả.
• Người béo phì sẽ có chỉ số lớn hơn hoặc bằng 30. Nhóm thừa cân có chỉ số từ 25-29,9, nhóm cân đối là 18,5-24,9. Chỉ số BMI dưới 18,5 được coi là thiếu cân.

Chú ý đến nồng độ hormone. Thay đổi nội tiết, đặc biệt là estrogen, có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng huyết khối tĩnh mạch. Tình trạng này thường xảy ra ở phụ nữ tiền mãn kinh do việc sử dụng estrogen trong liệu pháp thay thế hormone. Phụ nữ sử dụng thuốc tránh thai nội tiết tố và phụ nữ mang thai cũng có nguy cơ cao.

• Trước khi bắt đầu bất kỳ liệu pháp nội tiết nào, bạn cũng nên thảo luận với bác sĩ về các yếu tố rủi ro và phương án lựa chọn.

Nhận biết tình trạng đông máu tăng. Đông máu là một phần tự nhiên của quá trình củng cố máu. Máu không đông có thể khiến bạn mất máu đến chết nếu vô tình bị thương. Ngược lại, tình trạng đông máu tăng là khi máu đông quá nhiều, ngay cả khi vẫn còn trong cơ thể. Tình trạng này có thể do việc ngồi hoặc nằm lâu, ung thư, thiếu nước, hút thuốc và sử dụng liệu pháp nội tiết. Bạn có nguy cơ tăng đông máu nếu:

• Có tiền sử gia đình có người mắc phải tình trạng đông máu không bình thường.
• Bạn đã từng có cục máu đông khi còn trẻ.
• Xuất hiện cục máu đông khi mang thai.
• Phải rối loạn di truyền, như Rối loạn Yếu tố V Leiden hay Kháng đông Lupus.

Nhận biết các vấn đề sức khỏe khác có thể gây ra tình trạng đông máu tăng. Rung nhĩ (nhịp tim không đều) và tụ vết bám cholesterol trong động mạch đều dẫn đến cục máu đông.

• Nếu bị rung nhĩ, máu sẽ không lưu thông đúng cách, tích tụ và đông lại.
• Người bị rung nhĩ thường có dấu hiệu nhịp tim không đều và không có triệu chứng nào khác; triệu chứng thường được phát hiện khi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Bệnh có thể được điều trị bằng thuốc làm loãng máu hoặc các thuốc khác, thay đổi lối sống và dùng máy trợ tim hoặc phẫu thuật trong một số trường hợp.
• Mảng bám cholesterol có thể tích tụ trong động mạch (đôi khi là một phần của xơ vữa động mạch), và khi mảng bám vỡ ra, chúng có thể bắt đầu quá trình đông máu. Hầu hết cơn đau tim và đột quỵ là do động mạch trong tim hoặc não vỡ ra.

Tập thể dục đều đặn. Nghiên cứu đã chứng minh rằng việc tập thể dục cường độ vừa phải hoặc mạnh mỗi tuần 150 phút giúp giảm nguy cơ mắc nhiều vấn đề về sức khỏe. Trung bình, bạn nên tập 20-30 phút mỗi ngày với các hoạt động như đi bộ, đạp xe, aerobic,... Chọn những hoạt động mà bạn thích để duy trì sự hứng khởi. Tập thể dục kích thích tuần hoàn máu, cải thiện sức khỏe tổng thể và ngăn ngừa cục máu đông tĩnh mạch.

Thỉnh thoảng nâng chân lên cao. Bạn có thể nâng chân lên cao khi nghỉ ngơi hoặc khi đi ngủ. Nâng chân từ gót chân lên đến mắt chân, không nên nâng đầu gối cao; vì vậy, bạn không nên đặt gối dưới đầu gối để nâng chân. Thay vào đó, hãy nâng chân lên cao khoảng 15 cm so với tim. Không chéo chân khi nâng.

Đập tan thói quen ngồi lâu. Tập thể dục quan trọng nhưng sẽ không có hiệu quả nếu bạn ngồi quá lâu trước khi tập. Nếu ngồi hoặc nằm lâu, như khi đi du lịch, làm việc trên máy tính, bạn cần tạm nghỉ tập thể dục giữa giờ. Mỗi 2 tiếng, đứng dậy và di chuyển nhẹ nhàng. Ví dụ, bạn có thể dạo bộ hoặc làm các động tác khởi động bằng cách xoay gót chân, ngón chân.

• Mọi hoạt động khiến bạn phải ngồi cong đầu gối đều làm tăng nguy cơ cục máu đông.

Bổ sung đủ nước cho cơ thể. Mất nước nghiêm trọng sẽ làm đặc máu và kích thích hình thành cục máu đông. Mọi người, đặc biệt là người cao tuổi và người có nguy cơ, cần uống đủ nước. Viện Y học Hoa Kỳ khuyến nghị nam giới uống 13 cốc nước (3 lít), phụ nữ uống 9 cốc nước (2,2 lít) mỗi ngày.

• Không để cơ thể cảm thấy khát. Khát nước là dấu hiệu đầu tiên và rõ ràng nhất khi cơ thể thiếu nước.
• Một dấu hiệu khác khi mất nước là miệng khô hoặc da khô nghiêm trọng.
• Uống nước ngay lập tức có thể giúp cung cấp nước cho cơ thể. Nếu bạn bị tiêu chảy, nôn mửa hoặc đổ mồ hôi nhiều, bạn có thể cần uống nước thể thao như Gatorade để làm lại nước mất.

Định kỳ kiểm tra sức khỏe khi mang thai. Estrogen cao tăng nguy cơ đông máu tĩnh mạch. Trong thai kỳ, bạn không kiểm soát được estrogen, vì vậy cần thăm bác sĩ thường xuyên.

• Nếu có huyết khối tĩnh mạch ở chân, bác sĩ có thể kê thuốc an toàn khi mang thai để ngăn huyết khối di chuyển đến phổi hoặc não.
• Uống thuốc loãng máu khi mang thai có thể gây rủi ro do thuốc cản trở liên kết của nhau thai.
• Thuốc Lovenox có thể giúp giảm nguy cơ đông máu nếu cần thiết.
• Ở Mỹ và Tây Âu, huyết khối tĩnh mạch là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở phụ nữ mang thai.

Thảo luận với bác sĩ về liệu pháp thay thế hormone (HRT). HRT tăng nguy cơ đông máu. Isoflavone từ đậu nành Estroven giúp giảm triệu chứng mãn kinh mà không tăng nguy cơ đông máu. Bổ sung isoflavone từ thực phẩm như đậu nành, sữa đậu nành hoặc đậu phụ cũng hữu ích.

• Hoặc sống chung với triệu chứng mãn kinh không điều trị cũng là một phương pháp.

Chỉ dùng thuốc tránh thai nội tiết tố khi được khuyến nghị của bác sĩ. Kết hợp estrogen và progestin tăng nguy cơ đông máu. Nhưng với phụ nữ khỏe mạnh, rủi ro thấp. Đối với những phụ nữ có rủi ro cao, có thể kê thuốc chứa ít estrogen hoặc không estrogen.

• Ngay cả khi có rủi ro, bạn vẫn có thể dùng thuốc tránh thai nếu uống thuốc chống đông máu. Bác sĩ có thể kê thuốc tránh thai ít estrogen để giảm nguy cơ đông máu.

Giữ cân nặng lý tưởng. Béo phì liên quan đến đông máu tĩnh mạch, nên cần giảm cân. Kết hợp tập luyện và ăn uống hợp lý là phương pháp tốt nhất.

• Đeo máy đo nhịp tim khi tập luyện.
• Để tính nhịp tim cần đạt được, bạn cần tính nhịp tim tối đa: 220-tuổi.
• Nhân kết quả với 0,6 để có nhịp tim cần đạt được. Duy trì ít nhất 20 phút trong khi tập luyện, ít nhất 4 lần mỗi tuần.
• Ví dụ, với phụ nữ 50 tuổi, nhịp tim cần đạt là (220-50) x 0,6 = 102.

Mang vớ áp lực. Vớ áp lực cải thiện tuần hoàn, giảm sưng chân. Người phải đứng hoặc ngồi lâu thường dùng vớ áp lực.

• Có thể mua vớ áp lực tại hiệu thuốc, đeo cao đến đầu gối.

Thảo luận với bác sĩ về phương pháp phòng ngừa đông máu. Nếu bạn có nguy cơ cao mắc huyết khối tĩnh mạch, bác sĩ có thể kê thuốc phòng ngừa phù hợp. Tuỳ thuộc vào tình trạng của bạn, bác sĩ sẽ khuyến nghị sử dụng Coumadin, Lovenox hoặc Aspirin.

• Coumadin thường được uống mỗi ngày với liều 5mg, nhưng liều thuốc có thể thay đổi theo tình hình cụ thể của bệnh nhân.
• Lovenox là thuốc tiêm kê đơn, dùng hai lần mỗi ngày tùy theo cân nặng của bạn.
• Aspirin thích hợp cho những người có nguy cơ thấp. Nó được chứng minh giúp ngăn ngừa huyết khối tĩnh mạch và các vấn đề tim mạch khác.

Hỏi bác sĩ về thuốc đặc biệt nếu bạn mắc ung thư. 1/5 bệnh nhân ung thư sẽ mắc huyết khối tĩnh mạch. Bác sĩ có thể kê thuốc Lovenox, Coumadin hoặc bộ lọc tĩnh mạch chủ dưới (IVC) nếu cần thiết.

Áp dụng liệu pháp tự nhiên. Dù không có bằng chứng khoa học, liệu pháp tự nhiên có thể giúp ngăn ngừa cục máu đông. Thực phẩm như mơ, cam, cà chua, nghệ, cá hồi và tỏi có thể hữu ích.

• Nên tư vấn bác sĩ trước khi bổ sung bất kỳ thực phẩm hay chất bổ sung nào vào chế độ ăn uống của bạn.

• Chân sưng, đau và đổi màu có thể là dấu hiệu của huyết khối tĩnh mạch sâu, cần đi khám bác sĩ ngay lập tức.
• Nếu bạn gặp khó thở, đau ngực dữ dội hoặc có dấu hiệu của cơn đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.