Cách Ra Quyết Định Hiệu Quả Trong Cuộc Sống Bằng Phương Pháp Cynefin

Hãy Thử Áp Dụng Phương Pháp Cynefin - Một Khung Tư Duy Mình Mới Học Được và (Sau Nhiều Ngẫm Nghĩ) Thấy Có Tính Ứng Dụng Khá Tốt Trong Cuộc Sống

Khung Tư Duy Cynefin Là Gì?

Cynefin Là Khung Tư Duy Giúp Chúng Ta Phân Loại Các Vấn Đề Trong Cuộc Sống, Dựa Vào Sự Phức Tạp và Gợi Ý Những Hành Động Để Giải Quyết Vấn Đề Đó.

Khung Tư Duy Này Được Phát Triển Bởi David J. Snowden (Một Nhà Tư Vấn Quản Lý và Nghiên Cứu Về Lĩnh Vực Quản Lý Kiến Thức) và Mary E. Boone (Chủ Tịch Của Một Công Ty Tư Vấn Tại Essex, Connecticut) Vào Năm 1999.

Đây Là Khung Tư Duy Được Sử Dụng Rất Nhiều Trong Việc Phát Triển Sản Phẩm, Quản Lý Chuỗi Cung Ứng, Vấn Đề Nhà Đất Ở Mỹ Hay Vấn Đề Sức Khỏe Ở Anh.

Cynefin Chia Vấn Đề Thành Năm Loại:

• Rõ Ràng: Hiển Nhiên (Trước Kia Có Tên Là Đơn Giản, Sau Đó Đổi Thành Rắc Rối, Cuối Cùng Là Rõ Ràng).
• Rắc Rối: Phức Tạp.
• Phức Tạp: Khó Hiểu.
• Hỗn Loạn: Lộn Xộn.
• Mất Trật Tự: Các Vấn Đề Không Thuộc 4 Nhóm Khác – Mình Không Viết Về Cái Này Vì Chưa Tìm Được Ví Dụ.

Hiển Nhiên

Đặc Điểm

Đây Là Các Vấn Đề Trong Đó Mối Quan Hệ Giữa Nguyên Nhân Và Kết Quả Rất Rõ Ràng. Thường Đó Là Những Vấn Đề Có Nhiều Người Gặp Phải, Hoặc Thường Xuyên Xảy Ra Trong Cuộc Sống.

Các vấn đề trong nhóm này thường có giải pháp sẵn, dễ nhận biết và không đòi hỏi nhiều kiến thức chuyên môn mới. Những giải pháp này thường được gọi là 'phương pháp tốt nhất'.

Ví dụ, khi tôi đến Singapore lần đầu, tôi gặp vấn đề về tiêu hóa. Nguyên nhân rất rõ ràng, do chế độ ăn của người Singapore ít rau, vì vậy họ đã không tiêu thụ đủ lượng rau xanh. Để giải quyết vấn đề này, “phương pháp tốt nhất” thường là bổ sung rau xanh hoặc sử dụng thêm sữa chua – cả hai phương pháp này tôi đều đã thử.

Một số ví dụ khác về những vấn đề đơn giản:

Cách xử lý cho các vấn đề đơn giản thường đi qua ba bước

• Tìm hiểu vấn đề (sense): nguyên nhân là gì, kết quả là gì.
• Phân loại vấn đề (categorize): tôi nghĩ bước này không cần thiết, sau khi tìm hiểu, nếu thấy đơn giản thì chỉ cần chuyển sang bước tiếp theo là phản ứng.
• Phản ứng (respond) bằng cách áp dụng những phương pháp tốt nhất đã được trải qua/sách vở gợi ý.

Rắc rối

Đặc điểm

Đây là những vấn đề mà có nhiều hơn một lựa chọn “đúng”, nhưng đôi khi do áp lực của hoàn cảnh (ví dụ: thời gian, tài chính) mà chúng ta không biết nên chọn phương án nào.

Ngoài ra, mối liên hệ giữa nguyên nhân và kết quả cũng thường khó nhận biết. Chúng ta biết cần phải làm gì, nhưng không biết làm thế nào để đạt được. Cuối cùng, các yếu tố tạo nên vấn đề khá rõ ràng.

Ví dụ về một vấn đề rắc rối là việc mất tập trung. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc chúng ta dễ bị xao lạc, có thể do thiếu ngủ vào đêm trước, công việc nhàm chán hoặc tiếng ồn từ quán cà phê đang làm ảnh hưởng. Đôi khi, có thể là cả ba yếu tố đó.

Chúng ta không biết yếu tố nào góp phần nhiều nhất vào sự mất tập trung này.

Ngay cả khi biết được cần phải làm gì (ví dụ: đi ngủ sớm hơn), nhưng chúng ta lại quá bận rộn để biết phải sắp xếp thời gian như thế nào, nên ưu tiên cái gì hơn.

Một số thí dụ khác về những vấn đề phức tạp:

• Đắm chìm trong hộp thư đến không biết phải xử lý thế nào.
• Thúc đẩy trải nghiệm mua sắm trên một ứng dụng Thương mại điện tử.

Cách giải quyết cho những vấn đề phức tạp thường bao gồm ba giai đoạn

• Hiểu rõ vấn đề (sense).
• Phân tích vấn đề (analyze): Đôi khi chúng ta không nhận ra những điều có thể gây ra vấn đề hiện tại (ví dụ, ít ai nghĩ đến việc thiếu ngủ có thể làm mất tập trung). Vì vậy, cần phải phân tích xem khi mất tập trung, tâm trạng, sức khỏe, tư duy của chúng ta đang ở trạng thái nào, từ đó suy luận về nguyên nhân của vấn đề. Đôi khi chúng ta cần sự hỗ trợ từ các chuyên gia về vấn đề này.
• Phản ứng (respond): Khi đã phân tích xong, cần phải chọn cách giải quyết vấn đề một cách hợp lý.

Phức tạp

Đặc tính

Đây là những tình huống mà mối liên kết giữa nguyên nhân và hậu quả thường mập mờ (khác với vấn đề là khó nhận diện). Hơn nữa, chúng cũng khó xác định được giải pháp nào mới là 'đúng.'

Chúng ta chỉ có thể hiểu được lý do tại sao mọi chuyện xảy ra thông qua việc quan sát và suy ngẫm sau khi 'mọi việc đã xảy ra.' Ngoài ra, có (quá) nhiều yếu tố góp phần vào vấn đề, đôi khi chúng ta nhìn thấy, đôi khi không thể nhận thức hết.

Ví dụ cho vấn đề phức tạp là việc duy trì một mối quan hệ lãng mạn. “Tại sao cô ấy đọc tin nhắn nhưng không trả lời lại?”, “Mình hành động như vậy liệu cô ấy có buồn không nhỉ?”, “Tại sao gần đây cuộc trò chuyện của chúng ta trở nên nhạt nhẽo?”

Vấn đề trên phức tạp do nguyên nhân là con người – một sinh vật của mâu thuẫn với những thay đổi như thời tiết, công việc,... Còn chưa kể đến những người khác ngoài các nhân vật chính như gia đình, bạn bè (gây rối, xen ngang, hỗ trợ).

Một số ví dụ khác về những tình huống phức tạp

• Phải làm gì sau khi tốt nghiệp? Nên theo đuổi đam mê mặc dù thu nhập ít hay làm công việc không ưa nhưng thu nhập cao hơn? Nên tiếp tục học hay đi làm trước?
• Có nên tìm kiếm vốn đầu tư để phát triển công ty nhanh hơn (nhưng áp lực lớn hơn) hay sử dụng tiền của bản thân?

Cách giải quyết cho những tình huống phức tạp

Tôi nghĩ vấn đề phức tạp là điều thường được đề cập nhiều trong cuộc sống. Vì vậy, những người được cho là đã giải quyết được những vấn đề này thường được quan tâm đặc biệt (như nhóm Forbes 30U30, những chuyên gia tâm lý, những người khởi nghiệp thành công).

Với những vấn đề này, khi mọi thứ đều không rõ ràng và có ít dữ liệu để ra quyết định, điều quan trọng nhất là phải thử nghiệm. Thử nghiệm càng nhanh càng tốt, để có cái nhìn rõ hơn về vấn đề, để kiểm tra giả định của mình.

Sau khi thử nghiệm nhiều lần, bạn sẽ dần chuyển vấn đề từ rắc rối thành phức tạp, bởi vì bạn đã nhìn rõ hơn các yếu tố của vấn đề, cũng như mối quan hệ giữa chúng. Bây giờ chỉ cần tuân theo các bước đã nêu ở phần phức tạp thôi.

Hỗn loạn

Đặc điểm

Cái tên nói lên tất cả: những tình huống thuộc nhóm này hỗn loạn như vũ trụ của Tiến sĩ Lạ.

Một số ví dụ khác về những tình huống hỗn loạn: Có quá nhiều vấn đề xảy ra cùng một lúc, và thường nếu không giải quyết kịp thời sẽ để lại hậu quả lớn. Ngoài ra, mối quan hệ giữa nguyên nhân và hậu quả rất khó xác định, vì nó thay đổi không ngừng…