Buzz
Cảm giác 'Tôi không nhớ gì cả' thường xuyên được phàn nàn gần đây. Liệu nguyên nhân có phải là do chúng ta quá phụ thuộc vào smartphone?
Bạn đã từng bỏ lỡ một cuộc hẹn chỉ vì quên đặt thông báo trên điện thoại chưa? Hay lạc đường vì phần mềm bản đồ không hoạt động? Trước đây, chúng ta có thể ghi nhớ hàng loạt số điện thoại hay địa chỉ, nhưng giờ đây, điều đó có vẻ không còn.
Cuộc sống 'Hóa Smartphone' đã tăng lên một cách đáng kể từ những năm 2000, đặc biệt trong thời kỳ dịch bệnh. Theo một khảo sát năm 2021 của nhà nghiên cứu trí nhớ Catherine Loveday, 80% người tham gia cho biết trí nhớ của họ đã tồi tệ hơn sau dịch. Mạng xã hội và việc cuộn trang liên tục khiến ta mất tập trung, thông báo liên tục ảnh hưởng đến khả năng nhớ của con người.
Khi chúng ta 'giao phó' một phần trí nhớ cho thiết bị ngoại vi như smartphone, điều gì sẽ xảy ra? Việc lệ thuộc vào smartphone có thể thay đổi cách chúng ta sử dụng trí nhớ không? Các nhà khoa học thần kinh có quan điểm khác nhau về vấn đề này.
Theo Chris Bird, Giáo sư Khoa học Thần kinh nhận thức tại Đại học Sussex, ông không gặp vấn đề gì khi sử dụng thiết bị ngoại vi như giấy nhớ hoặc điện thoại để lưu trữ thông tin khó nhớ như vé xe. Trong khi đó, Giáo sư Oliver Hardt từ Đại học McGill cho rằng việc ngừng sử dụng trí nhớ tự nhiên sẽ làm cho trí nhớ trở nên tệ hơn và khiến chúng ta phải dùng đến thiết bị nhiều hơn. 'Chúng ta sử dụng chúng cho mọi thứ. Nếu truy cập website để tìm công thức nấu ăn, chỉ cần một cú nhấp chuột là nó sẽ gửi danh sách nguyên liệu đến smartphone. Rất thuận tiện, nhưng sự thuận tiện cũng đi kèm với một cái giá'
Theo Hardt, việc sử dụng GPS trong thời gian dài có thể giảm mật độ chất xám trong vùng hải mã của não, gây ra các triệu chứng như tăng nguy cơ trầm cảm và các bệnh tâm thần khác, cũng như suy giảm trí tuệ. Hệ thống định vị GPS không yêu cầu người dùng ghi nhớ bản đồ phức tạp, thay vào đó, chỉ đường thông qua thông báo như 'Rẽ trái ở đèn giao thông tiếp theo'. Nhiều người không biết đọc bản đồ, vì vậy họ dựa vào GPS. Tuy nhiên, việc đọc bản đồ giúp tham gia vào quá trình nhận thức và cấu trúc não, ảnh hưởng đến chức năng nhận thức chung.
Mặc dù smartphone mở ra một thế giới kiến thức mới, chúng cũng có thể làm cho con người bị lạc hướng, chẳng hạn bởi việc 'chúi đầu' vào màn hình mà không tận hưởng được cuộc sống. Thiếu trải nghiệm, chúng ta kém nhớ và hạn chế sự sáng tạo, khó nảy sinh ra ý tưởng mới. Như nhà nghiên cứu trí nhớ Wendy Suzuki gần đây đã nói: 'Nếu không thể nhớ những gì đã trải qua, đã học và những sự kiện trong cuộc sống, chúng ta sẽ thay đổi'.
Catherine Price, tác giả của cuốn sách 'How to Break Up with your phone' (Cách chia tay với điện thoại), chia sẻ quan điểm với Hardt. 'Những gì chúng ta chú ý sẽ làm cho cuộc sống giàu có hơn. Não của chúng ta không thể đa nhiệm... Nếu chú ý vào điện thoại, bạn sẽ không chú ý vào điều gì khác. Nếu không chú ý, bạn sẽ không có ký ức để nhớ'.
Nhà khoa học thần kinh Barbara Sahakian cung cấp bằng chứng cho vấn đề này. Trong một thí nghiệm năm 2010, ba nhóm khác nhau phải đọc một bài. Một nhóm nhận tin nhắn trước khi đọc, một nhóm nhận tin nhắn trong khi đọc, và nhóm còn lại không nhận tin nhắn. Sau đó, họ phải làm một bài kiểm tra toàn diện. Những người nhận tin nhắn không nhớ được họ đã đọc gì.
Không ai đo lường mức độ sáng tạo trước khi có smartphone, nhưng việc lạm dụng smartphone có thể gây hại cho khả năng hiểu biết và nắm bắt sâu hơn thông tin. Để kết nối hai thứ không liên quan và trở nên sáng tạo, chúng ta cần có nguyên liệu 'thô' trong não, giống như bạn không thể nấu ăn nếu không có nguyên liệu nào. Giáo sư tâm lý học Larry Rosen cũng đồng ý: 'Phân tâm liên tục làm cho việc giải mã thông tin trong ký ức trở nên khó khăn'.
Theo nghiên cứu của ABCD Study trên 10.000 trẻ em Mỹ, sử dụng công nghệ thường xuyên hơn có thể làm cho vỏ não mỏng hơn, tương tự như tình trạng của người già. Điều này có thể liên quan đến các bệnh như Parkinson, Alzheimer hoặc chứng đau nửa đầu.
Rõ ràng, 'vị thần đèn' smartphone đã bắt đầu lan tỏa khắp nơi trên thế giới. Chúng ta không thể thiếu smartphone trong công việc, học tập, tham dự sự kiện, thanh toán, đặt vé, gọi điện, gửi email. Nếu lo lắng về ảnh hưởng của nó đến trí nhớ, chúng ta nên làm gì?
Giáo sư tâm lý học Larry Rosen đưa ra một số chiến thuật. Ví dụ, bạn có thể thực hiện một công việc trên điện thoại trong 1 phút rồi đặt báo thức mỗi 15 phút. Tắt chuông và đặt điện thoại xuống. Tiếp tục cho đến khi bạn có thể tập trung trong 15 phút rồi tăng lên 20 phút. Nếu bạn có thể tập trung trong 60 phút, đó sẽ là một thành công.
Theo Catherine Price, người sáng lập tổ chức Screen/Life Balance nhằm giúp mọi người kiểm soát việc sử dụng điện thoại, điện thoại thực sự ảnh hưởng đến trí nhớ và sự tập trung. Không cần chứng cứ khoa học cho điều này. Nếu bạn tránh xa điện thoại nhiều hơn, bạn sẽ cảm thấy bình tĩnh hơn, ghi nhớ tốt hơn. Khi đó, bạn sẽ tự trả lời được câu hỏi: smartphone ảnh hưởng bạn như thế nào.
