Buzz
Tin vui là vết thương do sứa đốt ít khi mang lại nguy hiểm đe dọa tính mạng. Nhưng tin không vui là sứa thường phóng ra hàng ngàn chiếc gai nhỏ mịn màng xâm nhập vào da khi đốt và đồng thời tiết ra nọc độc. Thường thì nọc độc của sứa sẽ tạo ra cảm giác khó chịu nhẹ, kích ứng da và đau đớn. Trong một số trường hợp hiếm, nọc độc của sứa có thể gây ra vấn đề toàn thân. Nếu bạn hoặc ai đó bị sứa đốt, việc hành động nhanh chóng và quả quyết sẽ hữu ích.
Các bước
Quy trình xử lý ngay lập tức
Biết cách khi nào cần gọi cấp cứu và tìm sự chăm sóc y tế. Hầu hết các trường hợp bị sứa đốt không đòi hỏi can thiệp y tế. Tuy nhiên, hãy tìm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu bạn hoặc ai đó rơi vào các trường hợp sau đây:
- Vết đốt chiếm diện tích lớn hơn một nửa cánh tay, một nửa chân, một vùng rộng ở thân trên, hoặc vết đốt ở mặt hoặc khu vực sinh dục.
- Vết đốt gây phản ứng dị ứng nghiêm trọng, bao gồm (nhưng không giới hạn) các triệu chứng như khó thở, chóng mặt hoặc mất ý thức, buồn nôn hoặc tim đập nhanh.
- Vết đốt thuộc loài sứa hộp. Nọc độc của sứa hộp rất mạnh mẽ. Sứa hộp thường xuất hiện ở bờ biển nước Úc và một số khu vực ở vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương và Hawaii. Sứa hộp có màu xanh dương nhạt và đầu hình vuông, hoặc 'đầu thần tóc rắn medusa.' Chúng có thể đạt chiều dài khoảng 2 mét.
Giữ bình tĩnh và rời khỏi nước ngay lập tức. Để tránh bị đốt thêm, hãy nhanh chóng rời khỏi nước khi bị sứa đốt.
- Sau khi lên bờ, tránh gãi vào vùng bị đốt vì có thể còn ngòi của sứa ở đó và gãi có thể làm đau hơn.
Rửa vết đốt bằng nước biển. Ngay khi rời nước, sử dụng nước biển để rửa vùng da bị sứa đốt (không phải nước ngọt) để loại bỏ ngòi còn đọng hoặc các tế bào động.
- Không chà vùng da có vết đốt sau khi rửa, vì điều này có thể kích thích ngòi còn lại.
Đổ giấm lên vết đốt và giữ trong ít nhất 30 giây. Bạn có thể hòa giấm với nước nóng để đạt hiệu quả tốt nhất. Đây là phương pháp sơ cứu hiệu quả nhất cho nhiều loại sứa. Hãy đảm bảo nước không quá nóng để tránh làm tổn thương da.
- Với một số loại sứa, xử lý kết hợp với nước muối và nước nở có thể mang lại hiệu quả tốt hơn.
Lấy xúc tu của sứa khỏi da
Thận trọng loại bỏ tất cả ngòi còn lại. Sau khi rửa vết đốt, sử dụng một vật dụng nhựa, như thẻ tín dụng, để loại bỏ hết ngòi còn sót.
- Không chà vết đốt với vải hoặc khăn để loại bỏ ngòi, vì điều này có thể kích thích việc tiết nọc độc nhiều hơn.
- Giữ vùng bị đốt yên tĩnh khi loại bỏ ngòi. Việc cử động nhiều khi loại bỏ ngòi sẽ làm tăng lượng nọc độc tiết ra.
- Nếu có dấu hiệu sốc, yêu cầu người khác gọi cấp cứu ngay lập tức và cố gắng giữ bình tĩnh hết sức có thể.
Loại bỏ mọi vật dụng đã tiếp xúc với vết đốt của sứa. Hạn chế nguy cơ tái phát đốt bằng cách loại bỏ mọi vật dụng có thể còn chứa ngòi độc, như công cụ cạo xúc tu hoặc quần áo có thể dán ngòi.
Giảm đau bằng nhiệt độ. Sau khi loại bỏ xúc tu, giảm đau bằng cách ngâm vùng da bị đốt trong nước ấm (nhưng đừng quá nóng!). Nhiệt độ nên ở mức 40-45° C để tránh gây bỏng. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhiệt độ có thể làm giảm hoạt tính của nọc độc và giảm đau hiệu quả hơn so với nước lạnh.
Giảm đau bằng thuốc giảm đau. Nếu đau quá, bạn có thể sử dụng thuốc giảm đau theo liều lượng được khuyến nghị, như paracetamol hoặc ibuprofen. Ibuprofen cũng giúp giảm viêm nhiễm do vết đốt.
Tránh những sai lầm thường gặp
Không nên sử dụng nước tiểu để chữa trị vết sứa đốt. Ý tưởng này có thể xuất phát từ những câu chuyện dân gian và trở nên phổ biến hơn sau khi loạt phim Những người bạn sử dụng nó để tạo tiếng cười. Không có lý do gì bạn nên điều này!
Tránh rửa vết sứa đốt bằng nước ngọt. Hầu hết trường hợp bị sứa đốt xảy ra trong nước biển, nên sử dụng nước mặn để rửa là lựa chọn tốt. Nematocysts (tế bào châm) chứa nước mặn, và bất kỳ thay đổi nào về độ mặn cũng có thể kích thích tế bào châm phóng nọc độc.
Không nên dùng chất làm mềm thịt để giảm độc tố từ ngòi độc. Không có chứng cứ chứng minh hiệu quả của cách này, thậm chí nó còn có thể gây hại hơn.
Biết rằng việc sử dụng cồn trực tiếp lên da có thể gây tác động ngược. Tương tự như rửa nước ngọt, cồn có thể làm tăng lượng nọc độc do kích thích tế bào châm, làm đau nhiều hơn.
Giảm khó chịu và tiếp theo
Làm sạch và băng các vết tổn thương. Sau khi loại bỏ xúc tu và giảm đau, hãy làm sạch vùng da bị sứa đốt bằng nước ấm. (Không cần dùng nước biển vì nematocysts — tế bào châm phản ứng với nước ngọt — đã được loại bỏ.) Nếu da vẫn bị kích ứng hoặc chảy máu, hãy đắp gạc và băng nhẹ.
Giữ vết thương sạch sẽ. Rửa vết thương bằng nước nóng và áp dụng mỡ kháng sinh như Neosporin 3 lần mỗi ngày, sau đó băng lại vết thương bằng băng và gạc.
Sử dụng thuốc kháng histamine uống hoặc kem để giảm ngứa và kích ứng. Dùng thuốc kháng histamin uống hoặc kem bôi chứa diphenhydramine hoặc kem calamine để làm dịu những vùng da bị kích ứng.
Đợi một ngày để giảm triệu chứng, và vài ngày sau để hết kích ứng. Cơn đau sẽ giảm sau khi sử dụng thuốc 5-10 phút và hầu hết hết đau sau một ngày. Nếu sau một ngày vẫn còn đau, hãy thăm bác sĩ để được điều trị.
- Các vết đốt có thể gây nhiễm trùng hoặc tạo sẹo, nhưng đa phần mọi người tránh được điều này, thậm chí với các vết đốt nghiêm trọng.
- Trong một số trường hợp hiếm, tình trạng quá mẫn với nọc độc có thể xuất hiện sau một tuần hoặc nhiều tuần. Nếu có dấu hiệu kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng, hãy thăm bác sĩ da liễu để được điều trị.
Mẹo
- Gọi nhân viên cứu hộ bãi biển. Họ có kinh nghiệm xử lý vết sứa đốt và có trang thiết bị cần thiết để chữa trị một cách nhanh chóng và hiệu quả.
- Nếu không thấy sinh vật nào đã đốt, nhưng triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng, hãy tìm sự chăm sóc y tế sau khi bị đốt.
- Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào loại sứa và mức độ nghiêm trọng của vết đốt. Trong trường hợp bị sứa hộp đốt, bạn sẽ được điều trị bằng chất kháng nọc độc để giải độc. Nếu vết đốt ảnh hưởng đến chức năng tim, bạn sẽ cần hồi sức tim phổi và tiêm epinephrine.
Cảnh báo
- Không áp dụng chất nào gần mắt. Sử dụng mảnh vải hoặc khăn sạch để thấm dung dịch và lau nhẹ quanh mắt.
- Không để chất làm mềm thịt trên da quá 15 phút.
- Không chà để loại bỏ xúc tu, vì điều này sẽ gây đau thêm. Hãy kéo hoặc cạo nhẹ xúc tu khỏi da.
