Buzz
Đề bài: Cùng tưởng niệm vẻ đẹp của những đoàn quân ra trận mỗi nhà thơ đều có cách biểu hiện riêng.
Trong bài “Tây Tiến”, Quang Dũng mô tả:
“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”
(“Tây Tiến” - Quang Dũng)
Trong bài thơ“Việt Bắc”, Tố Hữu tưởng niệm:
“Những con đường Việt Bắc của chúng ta
Đêm đêm rung lên như làm đất xao xuyến
Quân đi điệp điệp trùng trùng
Ánh sao sáng đầu súng bạn và mũ nan”
(“Việt Bắc” - Tố Hữu)
Cảm nhận của bạn về hai đoạn thơ trên là gì?
Dàn ý
1. TỔNG QUAN:
- Giới thiệu Quang Dũng, Tố Hữu và hai tác phẩm:
+ Quang Dũng là một biểu tượng của thơ ca kháng chiến chống Pháp với tinh thần thơ đẹp, đậm chất yêu nước. Bài thơ “Tây Tiến” là một ví dụ xuất sắc, tiêu biểu nhất của ông. Bài thơ được sáng tác vào năm 1948 tại Phù Lưu Chanh, khi ông rời bỏ đơn vị Tây Tiến một thời gian.
+ Tố Hữu là một nhà thơ vĩ đại của dân tộc, thơ ông thường thấu hiểu và gắn bó với các giai đoạn cách mạng của Việt Nam. Bài thơ “Việt Bắc” là một tác phẩm đặc biệt thành công trong sự nghiệp sáng tác của ông. Đây không chỉ là một bản tình ca về tình yêu cách mạng giữa cán bộ miền Nam và nhân dân miền Bắc mà còn là một tác phẩm ca ngợi về sức mạnh và lòng dũng cảm của dân tộc trong cuộc chiến chống Pháp.
- Hai đoạn thơ được trích từ hai bài thơ đều miêu tả vẻ đẹp của các đoàn quân ra trận nhưng mỗi nhà thơ lại có cách thể hiện riêng biệt.
2. TRÌNH BÀY CẢM NHẬN:
a. ĐOẠN THƠ TRONG BÀI THƠ “TÂY TIẾN”
* Vẻ đẹp đầy bi thương và hào hùng của đoàn quân Tây Tiến trên đường hành quân:
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
- Sự bi thương của người lính được tái hiện qua hình ảnh của họ: ốm yếu, tiều tụy, đầu trọc, da dẻ xanh như lá cây.
+ Nguyên nhân khiến người lính Tây Tiến trở nên đầu trọc da xanh là do những ngày tháng gian khổ hành quân, đối mặt với đói khát và những cơn sốt rét gay go, là dấu vết của cuộc chiến sống còn.
+ Cảnh sốt rét của rừng giáp Tây Tiến không chỉ xuất hiện trong thơ Quang Dũng mà còn để lại dấu ấn đau lòng trong thơ ca kháng chiến chống Pháp nói chung.
- Sự hùng dũng:
+ Sự đối lập giữa hình ảnh ốm yếu bên ngoài và tinh thần mạnh mẽ bên trong đã tạo nên phẩm chất gan dạ của người lính. “Không mọc tóc” là cách diễn đạt hóm hỉnh, thậm chí là cách biểu hiện sự mạnh mẽ, châm biếm với khó khăn của họ.
+ Sử dụng từ ngữ Hán Việt “đoàn binh” thay vì “đoàn quân” đã tạo ra hình ảnh mạnh mẽ, phi thường về sự kiêu hùng. Ba từ “dữ oai hùm” mô tả vẻ oai vệ, uy nghi của người lính. “Mắt trừng” biểu hiện sự quyết đoán, đầy nghị lực, làm dấy lên sự sợ hãi ở kẻ thù.
* Họ cũng là những chàng trai Hà Nội lãng mạn, hào hoa:
Mắt trừng nhớ về Hà Nội trong giấc mơ qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
- “Mắt trừng nhớ về Hà Nội trong giấc mơ qua biên giới” là ánh mắt khắc khoải, hồi tưởng về quê hương Hà Nội, về vẻ đẹp kiều diễm trong giấc mơ.
Người lính Tây Tiến không chỉ mang theo súng gươm trên đường chiến trận mà giữa bao khó khăn, họ vẫn nhớ mãi về Hà Nội: có thể là phố cổ, trường học xưa,… hoặc cụ thể hơn là nhớ về những người con gái Hà Nội dịu dàng, lôi cuốn. Điều này là nguồn động viên, sức mạnh để họ kiên cường, sẵn lòng hy sinh để bảo vệ Tổ quốc.
b. ĐOẠN THƠ TRONG BÀI THƠ “VIỆT BẮC”
*Vẻ đẹp hùng hồn của đoàn quân:
“Con đường Việt Bắc của chúng ta
Mỗi đêm vang vọng như tiếng đất rung
Quân điệp điệp đều như là sóng trùng
- Từ ngữ như “rầm rập”, “điệp điệp' và “trùng trùng' cùng với hình ảnh so sánh “… như là đất rung” đều gợi lên sức mạnh, khí thế hùng hồn của đoàn quân ra trận. Mỗi bước đi của đoàn quân mang theo lòng yêu nước, lòng kiên trì cách mạng, và lòng khao khát chiến thắng quân thù.
*Vẻ đẹp lãng mạn:
“Ánh sao sáng trên đầu súng bạn cùng chiếc mũ nan”
Đây có thể là hình ảnh ánh sao trời tỏa sáng trên đầu súng của những người lính trong mỗi đêm hành quân, cũng có thể là ánh sáng của ngôi sao chiếu sáng trên chiếc mũ nan của người lính, ánh sáng của lí tưởng cách mạng soi sáng cho người lính bước đi. Họ là những con người có lí tưởng cao cả, đẹp đẽ, sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp chung. Ý thơ khiến người đọc liên tưởng tới hình ảnh “Đầu súng dưới ánh trăng” trong thơ Chính Hữu.
c. SO SÁNH HAI ĐOẠN THƠ:
- Giống nhau: Cả hai đều miêu tả người lính với vẻ đẹp vừa hào hùng, vừa lãng mạn, bay bổng.
- Sự khác biệt:
+ Trong đoạn thơ của bài “Tây Tiến”, vẻ đẹp hùng vĩ của người lính đan xen với nỗi đau bi thương.
+ Trong đoạn thơ của bài “Việt Bắc”, vẻ đẹp lãng mạn của người lính được Tố Hữu gắn liền với hiện thực cuộc sống.
- Cả hai tác giả đều có kinh nghiệm từ cuộc chiến thực tế nên thơ của họ đậm đà tính hiện thực. Quang Dũng, một người con trai Hà Nội lãng mạn, thơ ông mang nét lãng mạn riêng biệt; trong khi đó, thơ của Tố Hữu là sự kết hợp giữa tình yêu và chính trị, luôn phản ánh niềm tin vào cách mạng.
3. NHẬN XÉT TỔNG QUAN:
- Hai phần thơ, ngoài sự giống nhau, còn có những đặc điểm riêng biệt, thể hiện tài năng của hai nhà thơ.
- Xác nhận vị thế của hai tác giả trong văn học cũng như trong lòng người đọc.
Mẫu thơ
“Súng nổ rung trời giận dữ
Người lên như nước vỡ bờ
Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”
Đã có những tháng ngày như vậy, thời gian mà đất nước cháy bỏng trong cuộc chiến tranh đầy oai hùng của anh hùng. Đã có những con người như vậy, những con người bé nhỏ nhưng đóng góp vào sức mạnh của những đội quân đã khiến kẻ thù khiếp sợ, ra trận với quyết tâm “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” để đạt được sự độc lập, tự do cho dân tộc. Mỗi nhà thơ lại tái hiện vẻ đẹp của những đội quân ra trận theo cách riêng của mình. Trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:
“Đoàn quân Tây Tiến không có một sợi tóc
Quân lính màu xanh lá cây hung dữ, mạnh mẽ
Mắt sáng gửi ước mơ vượt biên giới
Đêm trăn trở Hà Nội vẻ đẹp dịu dàng”
Trong bài Việt Bắc, Tố Hữu viết:
“Những con đường Việt Bắc của chúng ta
Đêm đêm ồn ào như là đất đang rung lên
Quân lính đi, tiếng bước chân vang lừng trùng trùng
Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan”.
Trước tiên, chúng ta tìm hiểu về hình ảnh đội quân Tây Tiến trong đoạn thơ của Quang Dũng. Quang Dũng là nhà thơ đã trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Ông là một nghệ sĩ đa tài: viết thơ, văn, vẽ tranh, soạn nhạc. Tâm hồn thơ của Quang Dũng rộng lớn, hồn hậu, lãng mạn và tài năng. Bài thơ Tây Tiến được sáng tác vào năm 1948, là một trong những bài thơ vĩ đại của Quang Dũng, thể hiện sâu sắc phong cách nghệ thuật của ông. Bài thơ này thấm đượm nỗi nhớ của nhà thơ về đội quân Tây Tiến mà ông đã từng cùng chiến đấu trên vùng đất Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ và đẹp đẽ. Đoạn trích nằm ở đoạn ba của tác phẩm, mô tả chân dung người lính Tây Tiến trong điều kiện chiến đấu khắc nghiệt mà vẫn mang nét lãng mạn, hào hoa.
Bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng tràn ngập niềm nhớ thương của ông dành cho những người đồng đội đã từng cùng ông gắn bó và chiến đấu trên vùng đất Tây Bắc khắc nghiệt, nhưng thơ mộng, trữ tình. Nỗi nhớ đôi khi biến thành nỗi nhớ “không gì có thể làm thay đổi” trong lòng Quang Dũng, là nỗi nhớ vô hình vô lượng, nhưng sâu sắc, đau đớn: “Tây Tiến ơi!”.
Theo kể lại của Quang Dũng, Tây Tiến là tụ hợp của những chàng trai Hà Nội, xuất thân từ các trường học, các con đường, nên mặc dù chiến đấu trong khó khăn nhưng vẫn mang nét lãng mạn, đa tình. Nhưng lính Tây Tiến cũng là những người hào hiệp, gan dạ. Đội quân Tây Tiến trong đoạn thơ trên hiện ra với vẻ ngoại hình mạnh mẽ:
“Đoàn quân Tây Tiến không mọc một sợi tóc
Quân lính màu xanh lá cây dữ oai, mạnh mẽ”
Nét mô tả ngoại hình này bắt nguồn từ thực tế sống và chiến đấu của những anh hùng “Vệ túm, Vệ trọc” trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Các anh phải cạo trọc đầu để thuận lợi trong sinh hoạt và trong những trận đánh giữa rừng núi địa động. Nhưng điều này cũng có thể là hậu quả của những trận sốt rét liên miên trong rừng núi dày đặc. Trong những năm tháng khó khăn, thiếu thốn đó, bệnh sốt rét hoành hành dữ dội, người chết như cỏ rơm. Lính Tây Tiến cũng được tái hiện bởi làn da xanh xao, nhợt nhạt, thiếu sức sống. Người lính trong chiến đấu phải chịu nhiều khó khăn, đói và khát, còn chưa kể là những cơn sốt rét tê liệt, dai dẳng. Chúng ta đã từng chứng kiến những cơn sốt đến chết ấy trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu:
“Tôi cùng anh biết từng cơn lạnh lẽo
Mồ hôi ướt sũng trên trán tôi”
hoặc trong thơ của Tố Hữu:
“Giọt giọt mồ hôi rơi,
Trên khuôn mặt anh, vàng như vàng
Lính vệ quốc phòng ơi
Chúng em yêu anh thế”
Sau này một nhà thơ trẻ thời kháng chiến chống Mỹ cùng viết về căn bệnh sốt rét bằng những câu thơ bi thương:
“Trong chiến trường, nơi mà đạn dược giao nhau
Sức sống trỗi dậy giữa những đợt sóng dữ”
Bất chấp gian khổ, sự khắc nghiệt của trận chiến, nhưng không hề thấy dấu hiệu của tuyệt vọng hay bi quan mà ngược lại, ta cảm nhận được lòng gan dạ mạnh mẽ của người lính. Bằng từ ngữ Hàn Việt, “đoàn binh”, không phải là “đoàn quân”, nhà thơ đã vẽ nên bức tranh sĩ tử dung dưỡng, kiêu hãnh “vững bước trên đất, trời cao đầu trần” của những anh hùng thời xưa. Cụm từ “tóc không mọc” đã đổi chiều câu thơ từ tính chủ động sang thái độ tích cực. Không phải là “tóc không mọc” mà chính sự bền bỉ, kiên cường giữa những cơn sóng dữ đã khiến họ mạnh mẽ. Câu thơ toát lên nét hóm hỉnh, phấn khởi, và gan dạ của lính. “Xanh màu lá” thay vì “xanh xao”, màu xanh đậm, vững chãi, luôn tràn đầy năng lượng. Đặc biệt, cụm từ “dữ oai hùm” đã làm tan đi những dấu hiệu của sự yếu đuối, mệt mỏi, thay vào đó là sức mạnh uy nghi, dữ dội, chi phối và bất cần với mọi khó khăn, gian khổ của đoàn quân trung tâm. Hiểu biết được sự gian khổ của những người lính, chúng ta đau lòng, thương cảm cho họ rất nhiều, nhưng chúng ta cũng không khỏi ngưỡng mộ tinh thần thép, không khuất phục, kiêu hãnh từ lính Tây Tiến. Chúng ta hiểu rằng Quang Dũng đã trải qua những ngày tháng khốn khó như thế, ông là một người trong cuộc, do đó, cái “bi” mà ông diễn đạt không phải là sự yếu đuối, mềm yếu, mà chính là cuộc chiến đấu để nâng cao tầm vóc và thêm tự hào về “anh hùng”, về ý chí mạnh mẽ, kiên cường của những chàng trai “cuộc đời nhiễu nhương gió bụi pha máu và xương”.
Trái ngược với hình ảnh kỳ dị, đáng sợ về cuộc sống và cuộc chiến của lính Tây Tiến, là một tâm hồn rất lãng mạn, rất đáng trân trọng.
“Mắt tròn nhìn về phía giấc mơ xa xăm
Những đêm mơ về Hà Nội thanh bình”
“Mắt tròn” là ánh mắt sáng mở, hướng về phía trước, là ánh mắt đầy nhiệt huyết và ý chí chiến đấu cao đẹp của những chàng trai thời loạn. “Mắt tròn” là ánh mắt hoan hỉ, là ánh mắt không ngủ để giữ biên giới cho đất nước, để bảo vệ sự bình yên cho đất nước. Điều này là một diễn biến lãng mạn của cảm xúc để tôn lên lòng quyết tâm và lòng dũng cảm của những chàng trai “chưa trắng dâu anh hùng” ra đi vì lý tưởng, vì động cơ của tình yêu. Nhưng có lẽ, trái tim của họ vẫn đọng lại một phần Hà Nội đẹp, ở lại bên những “hình ảnh dịu dàng”. Các anh chiến đấu vì ai, vì điều gì? Không phải để bảo vệ quê hương, bảo vệ Hà Nội thân yêu khỏi sự tàn phá của bom đạn sao? Sự đối lập giữa “giấc mơ” và “mơ”, giữa lý tưởng cách mạng và tình yêu của những người lính dành cho phụ nữ quê nhà không thể hiện sự yếu đuối, bình thường, nhưng nó chứng minh sự cao quý của ý chí chiến đấu của người lính, chứng tỏ tâm hồn cao thượng, lịch lãm của những chàng trai gốc Hà thành ngay giữa ranh giới giữa sự sống và cái chết. Giống như hình ảnh “Người đi không nhìn lại- Sau lưng, nắng lá rơi dày đặc” để rồi “Những đêm dài lênh đênh trên chiến trường- Bỗng nhớ về ánh mắt người yêu” trong thơ của Nguyễn Đình Thi.
Với tinh thần lãng mạn và bút pháp tài hoa, ngôn ngữ tinh tế, nhà thơ Quang Dũng đã thành công trong việc mô tả hình ảnh của đoàn quân Tây Tiến ra trận trong những năm kháng chiến chống Pháp, một thời kỳ đầy gian khổ, khó khăn nhưng vẫn lạc quan, yêu đời, hiên ngang, kiêu hùng. Bằng “bi tráng” đó, lính Tây Tiến đã trở thành biểu tượng của thế hệ thanh niên không ngần ngại hy sinh vì độc lập và tự do cho Tổ quốc.
Cũng mô tả hình ảnh của đoàn quân ra trận trong kháng chiến chống Pháp, Tố Hữu đã tái hiện lại khí thế hừng hực, mạnh mẽ, khung cảnh sôi động của cuộc “thánh chiến” dân tộc trong bài thơ Việt Bắc.
Tố Hữu là biểu tượng của thơ cách mạng. Thơ của ông là sự kết hợp sâu sắc giữa tình cảm và chính trị. Việt Bắc là tác phẩm cao nhất của Tố Hữu, là một thành công xuất sắc của thơ cách mạng, thể hiện rõ tư duy sâu sắc của tác giả. Bài thơ là một bản hùng ca và cũng là một bản tình ca về cách mạng, về cuộc kháng chiến và những người lính kháng chiến. Đoạn trích trên thuộc phần mở đầu của bài thơ Việt Bắc. Tác giả đã tái hiện lại hình ảnh của những đoàn quân mạnh mẽ đang bước đi trên đường Việt Bắc ban đêm.
“Những con đường Việt Bắc của chúng ta
Cứ đêm đêm vang tiếng như đất đang rung”
Giọng thơ của bài viết phát ra là một sự kết hợp giữa cảm xúc và sức mạnh. Từ “của chúng ta” thể hiện sự tự hào sâu sắc của tác giả về những con đường của Tổ quốc, những con đường đã chứng minh bản lịch sử cho những ngày đêm vất vả, nỗ lực để chiến thắng và giành được độc lập cho dân tộc. Hình ảnh những con đường này đã nhiều lần xuất hiện trong thơ ca, như tác giả đã từng viết:
“ Chúng ta đi giữa ban ngày
Trên những con đường, tự do ta bước
Con đường của chúng ta, rộng lớn, rộng lớn tám thước
Bắc Sơn, Đình Cả, Thái Nguyên
Đường qua Tây bắc, đường lên Điện Biên
Đường cách mạng, dẫn đường kháng chiến…”
Trên những con đường đó, sức mạnh của con người, của những đoàn quân được tái hiện một cách sống động. Bằng cách sử dụng ngôn từ hùng vĩ, đoàn quân đi “vang tiếng” trong những “đêm đêm” như làm cho người đọc cảm thấy như đang sống trong những khoảnh khắc đó, được nhìn thấy những đoàn quân đang bước đi với tinh thần quyết tâm, kiên định của tuổi trẻ, của những con người mạnh mẽ, những “bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay”. Hình ảnh hùng tráng của cảm hứng sử thi đã tăng cường sức mạnh của đoàn quân lên tầm cao mới. Trong những năm tháng chiến đấu đầy gian truân, nhưng dường như quân dân ta chưa bao giờ nản lòng, chán chường, chưa bao giờ lùi bước, vì lẽ đó không phải là cuộc chiến chỉ kéo dài một ngày hai ngày, mà là một cuộc chiến trường kì, chỉ có lòng quyết tâm và sức mạnh của sự đoàn kết dân tộc mới làm nên chiến thắng và độc lập cho dân tộc.
Từng chi tiết được mô tả một cách chân thực và sâu sắc, từ 'điệp điệp trùng trùng' đến 'ánh sao đầu súng', tất cả đều thể hiện sự đoàn kết, sức mạnh và lòng dũng cảm của người lính Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp.
Mỗi câu thơ đều là một bức tranh sinh động về tinh thần và sức mạnh của quân và dân ta, là nguồn động viên và tự hào không nguôi cho thế hệ người Việt sau này.
Bằng sự sáng tạo trong lựa chọn từ ngữ và cách sử dụng thể thơ lục bát, cả Quang Dũng và Tố Hữu đều đã tái hiện một cách xuất sắc vẻ đẹp hào hoa và lòng yêu nước mãnh liệt của người lính Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
Mặc dù có những đặc điểm riêng biệt trong phong cách sáng tạo, cả hai nhà thơ đều đã thành công trong việc thể hiện sức mạnh và tinh thần kiên cường của quân đội và nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến chống Pháp.
Bằng cách sử dụng ngôn từ lôi cuốn và hình ảnh sống động, họ đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc.
Qua hai đoạn thơ trên, hình ảnh đoàn quân trong thời kì kháng chiến chống Pháp hiện qua có những nét riêng biệt bởi hai nhà thơ khác nhau. Song, những nét chung và riêng ấy khiến ta có cái nhìn rõ hơn và yêu hơn tâm hồn và vẻ đẹp người lính, để lại những ấn tượng khó phai nhòa trong lòng người đọc nhiều thế hệ.
Nguồn: Sưu tầm
