Cảm nhận của tôi sau khi đọc bài Bàn về đọc sách của học giả Chu Quang Tiềm, Trung Quốc

   Bài Bàn về  đọc sách của học giả Chu Quang Tiềm, được đăng trong cuốn Danh nhân Trung Quốc nói về  niềm vui và nỗi buồn của việc đọc sách.

Tác giả đã trình bày 3 điểm cơ bản: mục đích của việc đọc sách, khó khăn khi đọc sách, và phương pháp đọc sách.

Phần đầu tiên nói về mục đích của việc đọc sách: 'Học vấn không chỉ là việc đọc sách, nhưng đọc sách cuối cùng là một con đường quan trọng của học vấn'. Học vấn là vốn kiến thức chúng ta tích lũy được; người có học vấn là người giàu tri thức, biết nhiều, có thể dùng tri thức để phục vụ xã hội. Có nhiều cách để có học vấn, nhưng Chu Quang Tiềm đã khẳng định 'đọc sách cuối cùng là một con đường quan trọng của học vấn”.

Sách là gì? Sách là 'kho tàng quý báu của di sản tinh thần nhân loại' đã được 'ghi chép và truyền lại'. Sách là 'những bước tiến lớn trên con đường tiến hóa văn hóa nhân loại'. Ví dụ, từ thơ dân gian đến thơ chữ Hán của các nhà thơ lớn như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, thơ Nôm của Hồ Xuân Hương, Truyện Kiều của Nguyễn Du, v.v..

Tại sao phải đọc sách? Để xây dựng một sự nghiệp vĩ đại, như thi sĩ đời Đường đã nói 'đọc sách độc thư phá vạn quyển”. Ức Trai phải trải qua nhiều khó khăn để sở hữu 'thập tải độc thư bần đạo cốt” nhà học giả Lê Quý Đôn đã suốt đời 'mắt không rời khỏi sách, tay không rời khỏi cuốn sách',... Chu Quang Tiềm đã diễn giải một cách rất tinh tế về mục đích của việc đọc sách. Đọc sách để 'bắt đầu từ điểm xuất phát' để tiến lên, từ văn hóa học thuật. Không biết đọc sách có nghĩa là 'xóa bỏ hết” thành tựu văn hóa của quá khứ, giống như 'lùi lại, làm kẻ  lạc hậu''. Đọc sách để tiếp nhận kiến thức nhân loại. Đọc sách để 'trả món nợ chung', là để “ôn  lại' thành tựu, kinh nghiệm, tư tưởng của nhân loại trong hàng nghìn năm. Đọc sách để 'học hỏi' và 'trải nghiệm' kiến thức, lời dạy của người xưa, để trang bị cho bản thân kiến thức sâu rộng, tầm nhìn cao, có thể 'vượt qua hàng ngàn dặm trên con đường học vấn, khám phá thế giới mới”.

Sách nhiều khiến người ta không thể tập trung sâu. Ngày xưa, có người chỉ sau khi đọc hết một quyển kinh (tứ thư, ngũ kinh) mới ngưng, họ đã 'miệng đọc, tâm ghi, nghiền ngẫm đến thuộc lòng, thấm vào xương tủy, biến thành một nguồn động lực tinh thần, cả đời dùng mãi không cạn'. Chu Quang Tiềm châm biếm một 'học giả trẻ' tự hào về việc đọc hàng vạn cuốn sách; dù đọc 'nhiều” nhưng chỉ 'tập trung' ít, 'chăm chú' thì rất ít, 'hư danh nông cạn' giống như 'ăn sống nuốt tươi'...

'Thứ hai, sách nhiều dễ làm người đọc lạc hướng'. Trước hàng biển sách, hàng núi sách, nhiều người vì 'tham nhiều mà không vụ thực chất', không phân biệt được 'những tác phẩm cơ bản thực sự” với những 'cuốn sách không có giá trị', học vấn không được nâng cao, tâm hồn không được bồi đắp, ngược lại chỉ 'lãng phí thời gian và sức lực'. Tác giả đưa ra một so sánh, với chuyện đọc sách, làm học vấn chỉ “ đá bên đông, đấm bên tây', 'tự tiêu hao lực lượng', mà không biết 'đánh vào thành trì kiên cố, đánh bại quân địch tinh nhuệ, chiếm cứ mặt trận yếu” . Qua đó, ta càng thấy rõ, đọc sách để làm học vấn, đọc sách để tự học thật không dễ.

Ba đoạn văn cuối bài, tác giả nêu lên phương pháp đọc sách. 'Đọc sách không cần nhiều, quan trọng nhất là phải chọn lựa kỹ, đọc cẩn thận'. Chỉ đọc 'lướt qua' 10 quyển sách thì không bằng 'đọc mười lần' mỗi quyển sách. Đọc 10 quyển sách 'không quan trọng” thì chẳng bằng đọc 1 quyển sách 'thực sự có giá trị'. Một câu thơ của cổ nhân được nhắc lại rất ý vị, thấm thía:

Sách cũ trăm lần xem chẳng chán,

Thuộc lòng, ngâm kỹ một mình hay.

Đọc nhiều chưa hẳn là 'vinh dự” đọc ít cũng không phải là 'xấu hổ'. Phải 'đọc cẩn thận', tập trung vào việc 'suy nghĩ sâu sắc, trầm ngâm tích lũy, tưởng tượng tự do đến mức làm thay đổi khí chất'. Chu Quang Tiềm đưa ra so sánh 'cưỡi ngựa đi qua chợ...', 'kẻ trọc phú khoe của ” để châm biếm những kẻ 'đọc nhiều mà không suy nghĩ sâu', thể hiện 'phẩm chất tầm thường, thấp kém'.

Sách có thể chia thành mấy loại, một loại là thông thường, một loại là đọc để nâng cao học vấn. Loại sách thông thường thì ai cũng cần biết. Các bài học từ trung học và năm đầu đại học, nếu người học chăm chỉ học tập thì cũng đủ. Đọc thuộc giáo trình 'không có lợi ích gì”, mỗi môn cần phải 'chọn kỹ từ 3 đến 5 quyển xem cẩn thận'. Nếu thiếu lựa chọn hoặc đọc qua loa thì người đọc sách sẽ ''không nhận được lợi ích thực sự”.

Sách thông thường 'không chỉ cần cho công dân thế giới hiện tại” mà đối với các nhà học giả chuyên môn 'cũng không thể thiếu được'. Phải tập trung, sâu sắc. Trên đời không có học vấn nào là độc lập, không có liên kết gần gũi, vì thế trong quá trình học tâp, nghiên cứu 'không thể cách xa nhau'. Các ngành học như: văn, sử, triết, ngoại giao, quân sự, chính trị... đều có 'mối quan hệ' với nhau. Nếu không biết về các mối quan hệ này thì 'giống như con chuột bị mắc kẹt trong lỗ sừng của trâu, càng bị mắc kẹt càng trở nên hẹp hòi, không tìm ra cách thoát ra'. Tác giả nêu lên phương châm trong học vấn: 'không biết thông thì không thể chuyên, không biết rộng thì không thể nắm vững, phải biết rộng rồi sau mới nắm vững. Những người đã đạt thành tựu lớn trong một lĩnh vực học vấn nào 'đều phải có kiến thức sâu sắc của nhiều môn học vấn khác nhau '. Đó là tập trung và sâu sắc trong học vấn.