Cảm nhận về quê hương trong tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm qua một phần của Đất Nước

Đề bài: Cảm nhận về quê hương trong tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm qua một phần của Đất Nước

Bài văn mẫu Cảm nhận về quê hương trong tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm qua một phần của Đất Nước

Bài làm mới:

Đoạn Đất Nước trích gần từ chương V của trường ca Mặt đường khát vọng, mang đến cái nhìn sắc bén và mới mẻ về đất nước trong thơ của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm. Nếu đọc không kỹ toàn bộ trường ca Mặt đường khát vọng, có thể nhầm lẫn rằng chương V này không đề cập trực tiếp đến vấn đề của thanh niên trí thức miền Nam, không nói về thực tế sôi động trong cuộc chiến đấu tại các thành thị miền Nam thời Mĩ - Ngụy, do đó không hoàn toàn liên quan đến toàn bộ tác phẩm. Nhưng thực tế, chương này lại là trái tim quan trọng nhất của tác phẩm: Ý thức về đất nước và nhân dân đã dẫn đến ý thức về trách nhiệm của thế hệ trẻ, trong cuộc chiến tranh hùng tráng vì đất nước, vì nhân dân.

Trong văn học Việt Nam, đề tài về đất nước luôn là một đề tài lớn. Điều này có thể được giải thích bởi lịch sử chiến đấu liên tục của dân tộc. Qua hàng nghìn năm bảo vệ đất nước, người Việt luôn có mối liên kết sâu sắc với đất nước và đồng bào. Trong văn học phong kiến, đã có những kiệt tác như bài thơ Thần của Lí Thường Kiệt, Bài cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi. Sau Cách mạng Tháng Tám, đề tài này thường xuyên xuất hiện trong văn học: Nguyễn Đình Thi viết bài Đất nước, nổi tiếng chủ yếu trong thời kỳ chống Pháp. Cùng thế hệ với Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Duy, Thanh Thảo, Hữu Thỉnh... đều có những tác phẩm thể hiện đề tài về đất nước. Trong đoạn trích Đất Nước, và trong trường ca Mặt đường khát vọng nói chung, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã mang đến nhiều điểm mới và cách diễn đạt độc đáo, thu hút, không giống bất kỳ tác phẩm nào trước đó.

Cảm nhận về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm bắt đầu một cách bình dị. Từ góc nhìn và trải nghiệm của nhà thơ trẻ (Nguyễn Khoa Điềm mới 28 tuổi khi viết trường ca này, nhưng đã có bằng cử nhân văn khoa), đất nước là cái gì đó vô cùng gần gũi, bình dị, gắn bó sâu sắc với từng con người, từng gia đình, hiện diện từng giây, từng phút trong cuộc sống hàng ngày. Nó không chỉ là một khía cạnh trừu tượng, mà còn cụ thể với từng thành viên. Đối với tác giả, đất nước không gì xa lạ. Nó hiện diện trong những câu chuyện mà mỗi bà mẹ kể con nghe, hay bắt đầu bằng câu 'Ngày xưa ngày xưa...'. Đất Nước còn tồn tại trong những truyền thống được giữ gìn từ hàng ngàn năm nay, thể hiện qua lá trầu bây giờ vẫn còn, hay thói quen 'bới tóc sau đầu' của mẹ. Đất nước là cả mối quan hệ thân thủy mật mã giữa con người cùng sống trên dải đất Việt Nam. Điều này được chứng minh qua mối quan hệ vững chắc của mẹ với cha, của vợ với chồng. Trong căn nhà giản dị, qua hàng thế hệ, người Việt Nam đã sinh con, làm cha làm mẹ, lao động chăm chỉ, tận tụy, và không bao giờ thiếu trào lưu, cây tre. Trong căn nhà quen thuộc, ẩy không có gì xa lạ, không thể thiếu cái kèo, cái cột... Đây cũng chính là đất nước!

Điều độc đáo và hấp dẫn ở đoạn thơ này là cách diễn đạt tinh tế của nhà thơ. Điều này gợi lại những kí ức, ấn tượng về quê hương Việt Nam và con người Việt Nam, làm người đọc bồi hồi và xao xuyến nhận ra: Trong đất nước chứa đựng một phần của máu thịt của mỗi người.

Tiếp tục dòng cảm hứng ở khổ đầu, trong khổ thơ tiếp theo, Nguyễn Khoa Điềm thỉnh thoảng phân chia đất và nước thành hai yếu tố riêng biệt. Đất nước là sự hòa quyện của đất và nước, gần gũi với cuộc sống hàng ngày của mỗi người:

Đất là nơi anh chở đến trường,
Nước là nơi em tắm,
Đất Nước là nơi ta hò hẹn,
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi 'con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc'
Nước là nơi 'con cá ngư ông móng nuúc biển khơi'

Tiếp theo, nhà thơ truyền đạt cảm nhận về đất nước qua chiều dài vô tận của 'thời gian trải dài' và không gian mênh mông của 'không gian không ngừng mở rộng'. Thời gian không chỉ là sự kéo dài mà còn quan trọng ở chỗ đã chứa đựng bao biến cố lịch sử vừa thực tế vừa mang đậm tinh thần huyền bí. Dân tộc ta tự hào về dòng họ Long - Tiên, với cha là Lạc Long Quân và mẹ là Âu Cơ. Do đó, thời gian chủ yếu được trải qua qua chiều sâu lịch sử hình thành và phát triển của đất nước và dân tộc. Không gian không chỉ là núi cao và sông rộng, những dãy núi bạc, mà còn là nơi sinh sống của hàng triệu người Việt Nam qua các thế hệ:

Những người đã ra đi,
Những người hiện tại,
Yêu thương và sinh con đẻ cái,
Đeo bát ta phần công ơn trước để lại,
Lời dạy dỗ con cháu về tương lai,
Quanh năm lao động ở đâu làm gì,
Cũng biết nâng đầu nhớ ngày kỷ niệm Tổ.

Đất nước liên kết chặt chẽ với từng con người, từ thời thơ ấu 'Đất là nơi anh học trường - Nước là nơi em tắm' cho đến khi chúng ta trưởng thành và bước vào cuộc sống 'Yêu thương và sinh con đẻ cái'.

Là một điều tất yếu, mỗi thành viên đều phải chịu trách nhiệm đối với đất nước. Thông qua hướng dẫn ở phần trước và bằng sự chân thành của cảm xúc, thông điệp có vẻ như là 'lời kêu gọi' của tác giả, ở phần sau, độc giả chấp nhận một cách tự nhiên, không gây cảm giác mạnh mẽ:

Em ơi em, Đất Nước là máu chảy trong tâm hồn mình,
Phải hiểu rõ và chung tay bảo vệ,
Phải làm người hữu ích cho hình ảnh quê hương,
Tạo dựng Đất Nước vững bền muôn đời...

Nhìn nhận về đất nước, ta thấy sự đa dạng và hòa quyện, từ những nét văn hóa truyền thống, những phong tục lâu đời, đến sự giao thoa tinh tế giữa không gian và thời gian, cá nhân và cộng đồng. Mặt Đường Khát Vọng đã làm mới cách biểu hiện đất nước bằng giọng điệu thơ thiết tha, tĩnh lặng nhưng vẫn giữ được kết cấu hợp lý.

Điểm độc đáo đáng chú ý là tác giả linh hoạt sử dụng kiến thức sâu rộng về văn hoá dân gian. Muốn diễn đạt sự lâu dài của đất nước, tác giả liên tưởng đến thế giới truyện cổ tích. Truyện cổ tích thường bắt đầu với câu chuyện Ngày xửa ngày xưa... Đồng thời, nhà thơ gợi nhớ đến truyện Trầu Cau Bất Hủ qua câu: 'Đất nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn'. Một cách khéo léo, ông kết hợp câu chuyện Thánh Gióng với câu thơ: 'Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre để đánh giặc'. Câu hát 'Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn' kích thích những ký ức về ca dao Việt Nam:

Tay nâng chén muối đĩa gừng
Gừng cay muối mặn, xin đừng quên nhau.

Tuy nhiên, cũng có những lúc tác giả trích dẫn trực tiếp từ các câu dân ca:

Chim phượng vẽ bóng trên núi bạc,
Cá ngư ông giữ nước biển khơi...

Dù sử dụng ý trong ca dao hay trích nguyên văn, Nguyễn Khoa Điềm tạo nên câu thơ mới và ý thơ tươi trẻ. Những ý này nối kết chặt chẽ, ví dụ như khi chuyển từ 'ngày xửa ngày xưa' đến 'Đất là nơi anh đến trường - Nước là nơi em tắm'. Tác phẩm rồi đưa đọc giả đến thế giới xa xưa với dân ca và truyền thuyết (như truyện Sự tích trăm trứng ở xứ Huế)...

Cách diễn đạt khéo léo này kích thích trí tưởng tượng. Yếu tố văn hóa dân gian làm nổi bật tư tưởng cốt lõi trong Đất Nước của nhân dân. Đồng thời, nó góp phần tạo ấn tượng sâu sắc về đất nước Việt Nam, sống động và đa dạng theo thời gian và không gian, gần gũi với từng người Việt Nam.

Ngày nay, đoạn trích này vẫn giữ được giá trị, thể hiện sự cống hiến của Nguyễn Khoa Điềm trong sự phát triển của thơ chống Mĩ. Xúc cảm và trí tuệ sâu sắc đã làm cho đoạn thơ tránh khỏi sự lạc hậu, trở nên bền vững qua thời gian, khác biệt với nhiều bài thơ cùng thời.

""""""-KẾT THÚC"""""""--

Với những ý tưởng sáng tạo về Sức sống của quê hương trong tâm thơ của Nguyễn Khoa Điềm qua phần một đoạn Đất Nước hi vọng các bạn sẽ có thêm nguồn cảm hứng cho bài viết của mình. Để hiểu rõ hơn về những đặc trưng của bài thơ Đất nước, các bạn có thể tham khảo thêm Những bài văn xuất sắc lớp 12 như: Ấn tượng về bài thơ Đất nước và kèm theo đó là phần Tình yêu quê hương trong tư duy của nhân dân được thể hiện như thế nào trong đoạn trích Đất Nước trên Mytour.