Canh chua Thái

Canh chua Thái hoặc tom yam (UK: /ˌtɒm ˈjæm, - ˈjʌm/, US: /- ˈjɑːm/; tiếng Thái: ต้มยำ, RTGS: tom yam [tôm yàm] ) là một món súp chua cay nổi tiếng của Thái Lan, thường được chế biến với tôm.

Tên 'tom yum' xuất phát từ hai từ tiếng Thái. Tom chỉ quá trình nấu sôi, còn yum có nghĩa là 'hỗn hợp'. Tom yum nổi bật với hương vị chua cay đặc trưng, kết hợp giữa các loại gia vị và thảo mộc trong nước dùng. Món súp này thường được thêm các nguyên liệu tươi như sả, lá chanh Thái, riềng, nước cốt chanh, nước mắm và ớt đỏ nghiền.

Bột tom yum thương mại được làm bằng cách xay nhuyễn tất cả các thành phần thảo mộc và xào trong dầu. Sau đó, gia vị và các chất bảo quản được thêm vào. Bột được đóng gói và bán rộng rãi trên toàn thế giới. Vị của bột tom yum có thể khác với món súp nấu từ nguyên liệu tươi. Món súp này thường bao gồm các loại thịt như tôm, gà hoặc lợn.

Tổng quan

Món canh chua cay Tom Yum gắn bó sâu sắc với lối sống đơn giản truyền thống dọc theo các con sông và kênh rạch của đồng bằng miền trung Thái Lan, nơi ẩm thực hòa quyện với thiên nhiên.

Dù đã có mặt từ lâu và trở nên rất phổ biến, hiện tại các học giả Thái Lan vẫn chưa xác định rõ nguồn gốc chính xác của món ăn này, cũng như cách nó trở thành biểu tượng văn hóa dân tộc. Thông tin về Tom Yum trong các tài liệu cổ rất ít. Bản ghi chép sớm nhất về món ăn này dưới dạng công thức là từ những năm 1890 với tên gọi 'tom yum pla chon', sử dụng cá quả thay vì tôm. Cuốn sách đầu tiên nhắc đến Tom Yum với tôm là cuốn “Từ điển đồ ăn” của một nhà truyền giáo Mỹ vào năm 1897, trong công thức “tom yum kung với gia vị thêm”.

Món Tom Yum thêm vị cay của ớt từ thế kỷ 17 khi các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha mang đến châu Á. Để món ăn đạt đúng vị, cần có lá chanh, gừng hoặc riềng, sả. Các gia vị như cà ri, ớt cay, hẹ tây, cà chua, nấm được xem là các phụ gia tùy theo phong cách người nấu. Cà chua được coi là nguyên liệu ảnh hưởng từ Mỹ, trong khi nấm bắt đầu xuất hiện trong món Tom Yum từ thế kỷ 20. Nước cốt dừa được thêm vào món từ thập niên 1980.

Vào ngày 23 tháng 3 năm 2021, chính phủ Thái Lan đã phê duyệt kế hoạch của Bộ Văn hóa Thái Lan để đề xuất với UNESCO đưa món 'Tom Yum' vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của thế giới.

Nguyên liệu

Hương vị của món Tom Yum nổi bật với sự kết hợp giữa chua và cay. Súp được chế biến từ loại bột gọi là nam prik pao, sau đó thêm nước, rau thơm và thịt vào. Nam prik pao được làm từ ớt nướng, hẹ tây và tỏi; các nguyên liệu tốt nhất thường được nướng trên lửa than.

Nguyên liệu chính của Tom Yum thường là tôm hoặc thịt lợn. Tôm sông là nguyên liệu phổ biến nhất, được gọi là tom yum goong.

Các thảo mộc cần thiết cho món Tom Yum bao gồm sả, riềng và lá chanh. Những thành phần khác cũng rất quan trọng, đặc biệt là ớt Thái, nấm, lá ngò, cà chua, hành trắng, nước cốt chanh, đường và nước mắm. Tom yum nam khon là biến thể có thêm nước cốt dừa hoặc sữa đặc.

Các biến thể

• Tom yam nam sai (tiếng Thái: ต้มยำน้ำใส) là món súp tom yum với nước dùng trong suốt.
• Tom yam nam khon (tiếng Thái: ต้มยำน้ำข้น) là một phiên bản mới từ thập niên 1980, thường dùng tôm làm nguyên liệu chính và thêm sữa đặc hoặc bột kem không sữa vào nước dùng để hoàn thiện.
• Tom yam kathi (tiếng Thái: ต้มยำกะทิ) là món tom yum làm từ nước cốt dừa, thường bị nhầm với tom kha kai ('súp gà riềng'), nơi riềng là hương liệu chính.
• Tom yam kung (tiếng Thái: ต้มยำกุ้ง) là phiên bản nổi tiếng nhất với tôm làm nguyên liệu chính, được nhiều du khách yêu thích.
• Tom yam pla (tiếng Thái: ต้มยำปลา) là món súp cá trong suốt, thường ăn kèm với cơm và từng rất phổ biến trước khi du lịch Thái Lan phát triển. Cá tươi, thường có thớ thịt chắc, rất được ưa chuộng cho món này.
• Tom yam gai (tiếng Thái: ต้มยำไก่) là phiên bản sử dụng thịt gà của món súp này.
• Tom yam po taek (tiếng Thái: ต้มยำโป๊ะแตก) hay tom yam thale (tiếng Thái: ต้มยำทะเล) là biến thể với hỗn hợp hải sản như tôm, mực, nghêu và cá.
• Tom yam kung maphrao on nam khon (tiếng Thái: ต้มยำมะพร้าวอ่อนน้ำข้น) là phiên bản tom yum tôm với cơm dừa non và một chút nước cốt dừa.
• Tom yam kha mu (tiếng Thái: ต้มยำขาหมู) là món súp làm từ chân giò, cần thời gian nấu lâu dưới lửa nhỏ.

Trong các phiên bản hiện đại phổ biến, thường có nấm - như nấm rơm hoặc nấm sò. Nước súp thường được trang trí với nhiều lá ngò thái nhỏ. Đôi khi, ớt Thái (nam phrik phao, tiếng Thái: น้ำพริกเผา) được thêm vào, tạo màu cam sáng cho súp và tăng cường hương vị ớt.

Các món tương tự

Ngoài tom yum, ít người biết đến tom khlong (tiếng Thái: ต้มโคล้ง) ở đông bắc Thái Lan, là một loại canh chua cay với vị chua từ me thay vì nước cốt chanh. Tom som (tiếng Thái: ต้มส้ม) là món súp tương tự nhưng thường không có sả hoặc lá chanh, độ chua có thể đến từ nước cốt chanh hoặc me, tùy loại.

Phản hồi quốc tế

Tom yum (hoặc theo cách viết địa phương là tomyam) đã được người Malaysia yêu thích từ khi món này được giới thiệu trước thập niên 1980. Ngày nay, món ăn này trở thành một phần không thể thiếu trong thực đơn của hầu hết các nhà hàng ở Malaysia, đặc biệt ở các bang bán đảo. Đến năm 2018, sự phổ biến của tom yum cùng các món Thái khác đã tạo ra việc làm cho ít nhất 120.000 đầu bếp từ miền Nam Thái Lan tại các nhà hàng, chủ yếu ở bang Selangor và thủ đô Kuala Lumpur, với khoảng 5000 đến 6000 nhà hàng Thái do họ quản lý.

Tom yum được xếp hạng thứ 8 trong danh sách 50 món ăn ngon và phổ biến nhất thế giới do CNN bình chọn.

• Canh chua
• Canh chua Campuchia

Liên kết tham khảo

• Ẩm thực Thái Lan trên DMOZ
• Trứng cá tom yam (Tom Yam Kai Pla) - Công thức nấu ăn Thái của Appon Lưu trữ ngày 30 tháng 3 năm 2012 trên Wayback Machine