Cập nhật về tiến triển của CBDC tại các quốc gia

Kể từ khi tiền tệ ra đời, chúng ta đã chứng kiến nhiều dạng biến thể, từ tiền kim loại, tiền xu, tiền giấy đến tiền số trong ngân hàng. Một dạng mới tiếp theo mà các quốc gia đang nghiên cứu trong những năm qua là tiền kỹ thuật số, còn được gọi là tiền mã hoá.

Trong bài này, Mytour sẽ cập nhật tình hình phát triển của đồng tiền kỹ thuật số quốc gia (CBDC) trên thế giới.

Đồng tiền kỹ thuật số là gì?

CBDC là viết tắt của Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương, một loại tiền số được phát hành và quản lý bởi Ngân hàng Trung Ương của một quốc gia.

CBDC là sự kết hợp của cả hai loại tiền mã hoá (crypto) và tiền pháp định (fiat). CBDC vừa thể hiện sức mạnh của nền kinh tế qua giá trị tương tự tiền pháp định, vừa có các đặc tính như các loại tiền mã hoá khác.

Tùy thuộc vào nhu cầu và sự mở cửa của từng quốc gia, các đồng CBDC sẽ được thiết kế khác nhau. Tuy nhiên, một đồng tiền CBDC nhìn chung sẽ giảm ma sát dòng tiền trong nền kinh tế một cách hiệu quả.

Điều này được thực hiện thông qua việc dòng chảy mạch lạc của hệ thống blockchain. Người dùng không cần chuyển đổi tiền sang các hình thức khác như tiền mặt, ngân hàng, ví điện tử,... Cũng cần lưu ý rằng, để đạt hiệu quả cao cần sự triển khai đồng bộ giữa hệ thống nền tảng là Ngân hàng Trung Ương, ngân hàng thương mại, điểm bán và sự chấp nhận của người dùng cuối cùng.

Ngoài ra, một ưu điểm quan trọng khác của CBDC là tăng cường niềm tin của người dân vào tiền tệ quốc gia. Việc áp dụng blockchain làm cho mọi giao dịch trở nên minh bạch, từ việc phát hành mới, thu hồi hay chi tiêu đều được công khai trên hệ thống mạng.

Ngoài ra, vấn đề bảo mật hạ tầng cũng là một thách thức mà các quốc gia cần phải giải quyết trước khi triển khai đồng tiền kỹ thuật số quốc gia. CBDC có thể ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế quốc gia, do đó việc phát triển và sử dụng cần được tiến hành cẩn thận và đảm bảo.

Tổng quan về tình hình phát triển của CBDC trên toàn cầu

Thực tế, việc nghiên cứu về CBDC đã được các quốc gia tiến hành từ lâu. Uruguay và Phần Lan đã bắt đầu nghiên cứu về CBDC từ những năm 2014. Hiện tại, đã có 130 quốc gia trên tổng số 195 quốc gia trên thế giới đang tiến hành nghiên cứu về lĩnh vực này.

Quá trình phát triển của CBDC được chia thành 4 giai đoạn chính:

1. Nghiên cứu
2. Chứng minh thực nghiệm
3. Triển khai thí điểm
4. Triển khai chính thức

Theo dữ liệu từ Atlantic Council đến cuối năm 2023, đã có 130 quốc gia đã tiến hành nghiên cứu CBDC trên tổng số 195 quốc gia trên thế giới. 130 quốc gia này chiếm 98% GDP toàn cầu, tăng gấp 4 lần so với mức 35 quốc gia vào tháng 5 năm 2020.

Trong số đó, có 11 quốc gia đã thực hiện triển khai CBDC toàn diện bao gồm: Bahamas (Sand Dollar), Jamaica (JAM-DEX), Nigeria (e-Naira), Khu vực kinh tế Đông Caribbean bao gồm 7 quốc gia (DCash).

Số quốc gia đang ở giai đoạn triển khai thí điểm là 21, đáng chú ý là hầu hết các quốc gia này đa số thuộc khu vực Châu Á. Những quốc gia hàng đầu Châu Á đều tham gia trong danh sách này: Trung Quốc, Nhật Bản, Nga, Ả Rập Xê Út, Ấn Độ,…

Phần lớn các quốc gia khác đang ở giai đoạn nghiên cứu (46 quốc gia) và thực nghiệm (32 quốc gia). Những quốc gia nổi bật bao gồm: Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Brazil, Argentina, Indonesia, Philippines. 

Việt Nam hiện đang ở giai đoạn nghiên cứu trên bản đồ CBDC thế giới. Thông tin được cập nhật từ Quyết định số 942/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030.

CBDC có thể sẽ là bước phát triển tiếp theo của tiền tệ thế giới khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đã ủng hộ cho phong trào này. 

Dưới đây là phần chi tiết về tình hình phát triển của CBDC tại một số quốc gia nổi bật trên thế giới.

Tình hình phát triển của CBDC tại một số quốc gia đáng chú ý

Mỹ - Cẩn thận và cẩn trọng

Mặc dù CBDC đã được Vitalik Buterin đề cập lần đầu vào năm 2016 với tên gọi “Fedcoin” và được nhiều quốc gia khác thử nghiệm từ nhiều năm trước, nhưng cho đến nay, nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn tiến hành nghiên cứu một cách thận trọng từng bước.

Trong một phát biểu của Lael Brainard, Phó Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed), cơ quan này tuyên bố cần phải được cả Nhà Trắng và Quốc Hội thông qua trước khi triển khai phát hành CBDC.

Vào tháng 4 năm 2023, Uỷ ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện đã công bố một dự thảo luật mới liên quan đến việc phát triển đồng tiền kỹ thuật số của Hoa Kỳ. Trong dự luật này, có đề cập đến việc giao cho Cục Dự trữ Liên bang trách nhiệm về stablecoin phi ngân hàng, cho phép chính phủ thiết lập tiêu chuẩn tương tác với stablecoin và chỉ đạo Fed nghiên cứu CBDC.

Vào tháng 7, Fed đã ra mắt dịch vụ thanh toán tức thì FedNow, mặc dù họ đã phủ nhận mối liên kết với tiền kỹ thuật số, nhưng giới phân tích vẫn tin rằng hệ thống này có thể là nền tảng quan trọng trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho đồng CBDC tại Mỹ.

Nói chung, Mỹ luôn thực hiện các bước đi cẩn thận nhưng cũng đầy toan tính trong việc phát triển một đồng tiền kỹ thuật số quốc gia.

Nga - Đẩy mạnh từ hoàn cảnh

Nga, một trong ba nền kinh tế lớn toàn cầu cùng Mỹ và Trung Quốc, cũng đã thông qua dự luật về đồng rúp kỹ thuật số.

Theo tài liệu chính thức của chính phủ được công bố vào tối ngày 24/07/2023, Nga sẽ triển khai đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) khi Tổng thống Vladimir Putin ký thông qua Dự luật về đồng Rúp (RUB) kỹ thuật số, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong tài chính của đất nước.

Đồng Rúp kỹ thuật số dự kiến sẽ trở thành một dạng tiền thứ ba tại Nga, kèm theo tiền mặt và Rúp thanh toán trực tuyến. Theo thông báo từ bà Elvira Nabiullina, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga, công dân Nga sẽ không bị buộc phải sử dụng CBDC và việc sử dụng đồng Rúp kỹ thuật số sẽ là lựa chọn tự nguyện do cá nhân tự quyết định.

Kể từ khi xung đột giữa Nga - Ukraine bùng nổ, nhu cầu sử dụng tiền mã hoá tại Nga đã tăng mạnh. Việc hợp thức hóa tiền mã hoá và ra mắt đồng tiền kỹ thuật số quốc gia là một bước đi mạnh mẽ của Nga nhằm hỗ trợ dòng tiền lưu thông trên thị trường quốc tế một cách thuận lợi hơn.

Trung Quốc - Những bước đi bất ngờ

Trái ngược với Mỹ với các bước đi thận trọng và Nga được chính phủ thúc đẩy mạnh mẽ trong việc phát triển tiền mã hoá và CBDC, Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - lại có những bước đi 'khác biệt'. Mặc dù họ tiếp tục cấm đào tiền và không hợp pháp hóa tiền mã hoá, nhưng lại khuyến khích phát triển web3 và triển khai thí điểm CBDC trên diện rộng.

Chương trình thử nghiệm CBDC của Trung Quốc đã tiếp cận gần 260 triệu người với hơn 200 dịch vụ tích hợp, bao gồm giao thông công cộng, thương mại điện tử và các biện pháp kích thích nền kinh tế.

Vào ngày 19/10/2023, e-CNY - đồng CBDC của Trung Quốc đã được sử dụng lần đầu tiên để thanh toán cho một triệu thùng dầu mỏ. Ngoài ra, e-CNY của Trung Quốc cũng đã được tích hợp vào một số ngân hàng quốc tế như Standard Chartered, HSBC, Hang Seng Bank, Fubon Bank.

Trong nửa đầu năm, Bắc Kinh cũng đã phát hành một bản bản báo cáo chiến lược về đổi mới và phát triển web3. Tài liệu này khẳng định rằng công nghệ web3 là 'xu hướng không thể tránh khỏi cho sự phát triển của Internet trong tương lai'.

Liên minh Châu Âu

Không thể im lặng trước sự phát triển của CBDC, vào ngày 18/10/2023, Hội đồng Quản trị của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã tuyên bố sẽ bắt đầu “giai đoạn chuẩn bị” cho dự án đồng euro kỹ thuật số sau hai năm nghiên cứu.

Bắt đầu từ ngày 01/11/2023, giai đoạn chuẩn bị này sẽ kéo dài hai năm và tập trung vào việc hoàn thiện các quy tắc cho đồng tiền kỹ thuật số, cũng như lựa chọn các tổ chức phát hành. ECB cũng cho biết giai đoạn tiếp theo sẽ bao gồm “thử nghiệm và thực nghiệm” theo phản hồi của người dùng cũng như các yêu cầu của ngân hàng trung ương.

Anh là quốc gia đã rời bỏ khối liên minh Châu Âu từ năm 2017 mới đây cũng được cho là đang phát triển đồng CBDC của riêng họ. 

Bên cạnh CBDC, Anh cũng đang tất bật thiết lập khung pháp lý mới nhằm biến họ trở thành một trung tâm crypto thực thụ. Từ việc bỏ phiếu ủng hộ thêm crypto vào 'Dự luật Thị trường và Dịch vụ Tài chính' cho đến gần nhất là chính sách miễn thuế tiền mã hóa cho người nước ngoài khi sử dụng các nhà quản lý hoặc môi giới địa phương.

Khối Châu Á 

Châu Á là một trong những khu vực có mức độ chấp nhận crypto mạnh mẽ nhất thế giới. Trong danh sách 10 cái tên có mức độ phổ cập crypto nhất thế giới thì Châu Á chiếm 6/10: Ấn Độ, Việt Nam, Philippines, Indonesia, Pakistan và Thái Lan.

Không có gì lạ khi Châu Á cũng là một trong những khu vực có mức độ phát triển của CBDC mạnh mẽ. Đa phần, các quốc gia Châu Á đều đã tiến tới giai đoạn triển khai thí điểm hoặc thực nghiệm.

Một số nền kinh tế lớn ngoài Trung Quốc đã được đề cập bên trên có thể kể đến là:

• Triển khai thí điểm: Ấn Độ, Ả Rập Xê Út, Kazakhstan, Hàn Quốc;
• Thực nghiệm: Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia, Đài Loan, Iran;
• Nghiên cứu: Việt Nam, Philippines, Indonesia, Australia.

Khối Châu Mỹ

Phần lớn các quốc gia Châu Mỹ đều đã bắt tay vào nghiên cứu đồng tiền kỹ thuật số quốc gia. Brazil, Canada đang ở giai đoạn thực nghiệm, Hoa Kỳ, Argentina, Peru, Chile, Colombia, Mexia đang ở giai đoạn nghiên cứu, mới chỉ có Uruguay là triển khai thí điểm. 

Khối Châu Phi

Nigeria là quốc gia Châu Phi đầu tiên triển khai CBDC toàn diện, đồng e-Naira được chính thức sử dụng từ tháng 10/2021. Theo phát biểu của Thống đốc Ngân hàng Trung Ương Nigeria, số lượng ví e-Naira đã tăng hơn 12 lần lên 13 triệu kể từ tháng 10 và giá trị giao dịch đã tăng 63% lên 22 tỷ naira (48 triệu USD) trong năm nay.

Bên cạnh Nigeria, Ghana, Tunisia là hai quốc gia Châu Phi tiếp theo tích cực phát triển đồng CBDC, hiện tại đang ở giai đoạn triển khai thí điểm. Ngoài ra còn 12 quốc gia Châu phi khác đang ở giai đoạn nghiên cứu như Ai Cập, Algeria, Nam Phi, Madagascar.

Tại Australia đang nghiên cứu cùng lúc 3 dự án CBDC gồm eAUD, Mandala và Project Atom.

Lời kết

Sau nhiều năm nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, chính phủ các quốc gia bắt đầu hướng tới CBDC tích cực hơn. Với sự phát triển của luật pháp về thị trường tiền mã hóa, CBDC sẽ ngày càng trở nên phổ biến và là xu hướng mới của hệ thống tiền tệ toàn cầu.

Chúng ta sẽ không còn phải đợi lâu để bắt đầu sử dụng CBDC như một loại tiền tệ thông thường.

Kudō