CatVM là gì? Một giao thức độc đáo kết nối các phần tử phi tập trung trong hệ sinh thái Bitcoin

Xu hướng đưa dòng chảy DeFi vào hệ sinh thái Bitcoin đã trở nên phong phú hơn, với việc liên tục ra mắt và cập nhật các giải pháp mới. Vào ngày 16/04/2024, dự án đã chính thức giới thiệu Bản Tóm tắt của CatVM, một giải pháp mở rộng mạng lưới Bitcoin với nhiều cải tiến.

Giới thiệu

Nếu bạn là một fan hâm mộ của Bitcoin và phong trào Ordinals, thì không thể không biết đến Taproot Wizards, một trong những bộ Inscription cổ điển nhất trong mạng lưới Bitcoin. Và có thể bạn vẫn nhớ sự kiện Block 4MB lịch sử, một trong những điểm khởi đầu cho làn sóng NFT đầu tiên trên Bitcoin.

Vào rạng sáng ngày 02/02/2023, Udi Wertheimer cùng với nhóm đào Luxor đã thành công đưa hình ảnh phù thuỷ được mã hoá vào khối Bitcoin, với kích thước gần như chiếm trọn không gian khối với 4MB, cao gấp 4 lần so với thông thường.

Các câu chuyện tiếp theo về Ordinals, Inscription chắc chắn các bạn đã biết, phong trào này đang liên tục phát triển, đặc biệt sau cú shill của Elon Musk và việc Binance đưa token BRC-20 ORDI lên sàn.

Không chỉ dừng lại ở đó, hiện tại cuộc đua về mở rộng mạng lưới Bitcoin đang diễn ra rất sôi nổi. Chỉ trong vài tháng ngắn, đã có hơn 30 dự án được ra mắt. Tuy nhiên, cũng phải nói rằng có nhiều dự án chỉ làm theo trào lưu, trong khi ít dự án có tính đột phá và nền tảng công nghệ vững chắc.

Quay trở lại với Udi và khối 4MB lịch sử, sau khi thành công đưa Inscription đầu tiên của Taproot Wizards lên mạng lưới, anh tiếp tục hoàn thiện 2107 Inscription còn lại để tri ân những người ủng hộ sớm. Nếu Taproot Wizards chỉ mang tính văn hoá và chưa bao giờ được bán, thì Quantum Cats lại là một bộ sưu tập có nhiều ứng dụng và được sử dụng để kêu gọi vốn cho những kế hoạch dài hạn.

Vào đầu năm 2024, Udi Wertheimer đã giới thiệu bộ sưu tập Quantum Cats trên mạng lưới Bitcoin. Quantum Cats bao gồm 3.333 Inscription hình ảnh mèo được bán với giá 0,1 BTC (tương đương 4.265 USD vào thời điểm đó). Bộ sưu tập đã nhanh chóng được bán hết và trở thành một trong những bộ sưu tập nft có giá trị nhất trên mạng lưới Bitcoin.

Như những gì cộng đồng đã đồn đoán, Quantum Cats có mối liên hệ trực tiếp với kế hoạch dài hạn mà Udi đang phát triển. Vào ngày 16/04/2024, dự án đã chính thức giới thiệu Bản Tóm tắt của CatVM, một giải pháp mở rộng mạng lưới Bitcoin với nhiều cải tiến.

Bản Tóm tắt của CatVM được viết theo một cách rất độc đáo, thay vì những kiến thức kỹ thuật khô khan, CatVM đưa người đọc vào câu chuyện về hành trình phiêu lưu của Young Rijndael, một nhà thám hiểm được Satoshi giao phó nhiệm vụ tìm kiếm giải pháp kết nối Bitcoin với các hệ sinh thái khác một cách an toàn và hiệu quả.

Cuộc phiêu lưu của Young Rijndael dẫn chúng ta qua các giải pháp mở rộng hiện tại cho Bitcoin như Multisig Bridge, Presigned Bridge, BitVM Bridge và cuối cùng là CatVM.

Cầu Multisig

Multisig Bridge là giải pháp đầu tiên mà dự án đề cập đến, các cầu Multisig sử dụng một hợp đồng đa chữ ký để quản lý tài sản của người dùng sử dụng cầu nối.

Đây là phương pháp nhanh chóng và tiện lợi nhất để chuyển đổi tài sản từ một chuỗi sang chuỗi khác, tuy nhiên, đặc điểm của nó là tài sản của người dùng hoàn toàn phụ thuộc vào nhóm quản lý hợp đồng đa chữ ký. Nếu có sự cố hoặc hành động độc hại xảy ra với nhóm này, tài sản của người dùng sẽ bị ảnh hưởng. Ngoài ra, đây cũng là phương pháp thường bị các hacker quan sát thường xuyên.

Khi sử dụng loại cầu nối này, bạn phải hoàn toàn tin tưởng vào nhóm vận hành và hi vọng rằng bạn không rơi vào tình thế không mong muốn.

Cầu Presigned

Cầu Presigned đề cập đến việc tạo ra các giao dịch đã được ký trước nhưng chưa được thực thi và công nhận.

Cụ thể, ở đây là Lightning Network, nơi sử dụng các mô hình presigned để mở các kênh thanh toán, nhưng các giao dịch này không được truyền ngay vào mạng lưới Bitcoin mà được giữ lại cho đến khi cần thiết, ví dụ như khi các bên đồng ý đóng kênh.

Phương pháp này mang lại tốc độ thực thi nhanh chóng và bảo mật, nhưng vẫn còn những vấn đề khó khăn như:

• Không thể triển khai các logic phức tạp.
• Để hoàn tất giao dịch và đóng kênh, tất cả các bên tham gia cần online để xác thực, điều này gây khó khăn trong quản lý.
• Gặp khó khăn trong việc mở rộng số lượng thành viên tham gia kênh thanh toán.
• Hạn chế về khả năng giao dịch, dẫn đến việc không thể mở rộng thanh khoản.

Với những hạn chế như vậy, whitepaper của CatVM mô tả rằng đây là một phương pháp ổn định, nhưng không mang lại nhiều lợi ích và ứng dụng.

Cầu BitVM

Hiện tại, cầu BitVM đang là một trong những giải pháp phổ biến nhất, nó kết hợp các giao dịch đã được ký trước, cam kết hashlock, các dấu vết Merkleized ZK-proof trong một mô hình tương tự như Optimistic Rollup để tính toán và xác thực các giao dịch off-chain.

Khác với Multisig Bridge và Presigned Bridge, BitVM Bridge không khiến người dùng phụ thuộc vào nhóm quản lý ví đa chữ ký và không cung cấp nhiều ứng dụng nhưng lại có cơ chế kiểm tra và xác thực giao dịch riêng biệt. Đồng thời, trò chơi Thách thức - Phản hồi sẽ đảm bảo mạng lưới an toàn khỏi các hành vi độc hại.

Tuy nhiên, theo những nhà phát triển dự án, điểm hạn chế của BitVM Bridge là sự phụ thuộc vào giao dịch đã được ký trước và sơ đồ commit/reveal, chỉ có Prover mới có khả năng rút tiền mà không cần phải xin phép, trong khi các thành phần khác trong mạng lưới vẫn cần phải được cấp phép. Mô hình này phụ thuộc vào việc Prover có thể xử lý tất cả các giao dịch rút tiền hay không.

Trong câu chuyện của Rijndael, nhóm giải pháp này được mô tả như là “Làng L2” phồn thịnh với kho vàng không bao giờ cạn kiệt từ các nhà đầu tư. Điều này hoàn toàn phản ánh thực tế vì đây là nhóm giải pháp mà các nhà đầu tư đang đầu tư nhiều nhất.

Để hiểu thêm về giải pháp nguyên thuỷ của BitVM, bạn có thể đọc lại bài viết này của Mytour: BitVM - Hợp Đồng Thông Minh Chạy Trên Mạng Lưới Bitcoin.

CatVM - Giải Pháp Mở Rộng Mạng Lưới Bitcoin

Tất cả những giải pháp trên vẫn chưa đảm bảo được tính chất permissionless mà dự án hướng tới. Điều họ muốn là một cách để người dùng tự do chuyển tài sản ra và vào mạng lưới Bitcoin mà không cần phụ thuộc vào hoặc cần phép của bất kỳ bên nào, miễn là giao dịch đó là chính xác.

Để thực hiện điều đó, họ cần phải tìm ra một cách để xác thực chứng cứ trên chính mạng lưới Bitcoin, không phải ngoài mạng lưới. Câu chuyện quay trở lại với một phần của mã thực thi đã bị lãng quên và loại bỏ khỏi mạng lưới Bitcoin, đó là OP_CAT.

Mã thực thi OP_CAT đã tồn tại trong mã nguồn Bitcoin từ những ngày đầu nhưng sau đó bị Satoshi loại bỏ vào năm 2010 do các nguy cơ tấn công DoS. Tuy nhiên, bản cập nhật Taproot năm 2021 đã vô hiệu hóa hình thức tấn công này bằng cách giới hạn 520 byte dữ liệu trong một stack.

OP_CAT là viết tắt của mã lệnh concatenate, chức năng của nó là ghép nối hai phần tử thành một và đặt chúng quay lại stack. Điều này cho phép tạo ra các quy tắc phức tạp về cách chi tiêu Bitcoin, ví dụ như tạo ra các điều kiện cụ thể mà cần đáp ứng mới có thể di chuyển Bitcoin.

Quay trở lại câu chuyện đi tìm giải pháp hoàn hảo cho việc đưa Bitcoin ra khỏi mạng lưới, bằng cách sử dụng OP_CAT và Merkle Tree thì việc tạo ra một logic cho việc tính toán và xác thực bằng chứng giao dịch ngay trên chuỗi là hoàn toàn khả thi.

Cụ thể, trong Whitepaper đề cập rằng thông qua OP_CAT họ có thể tạo ra các quy tắc hoặc luồng thực thi được chỉ định trước, bên cạnh đó nó cũng cho phép kiểm tra đầu ra của các giao dịch phía trước. Ví dụ như yêu cầu một giao dịch có OP_RETURN chứa cam kết trạng thái và sau đó kiểm tra nó trong tương lai, cơ chế này cho phép chuyển cam kết trạng thái qua các giao dịch.

Để bảo mật mạng lưới, CatVM sử dụng MATT - Merkleize All The Things, đây là một thiết kế mã hoá UTXO thông qua việc tính toán ngoài chuỗi. Khi ai đó muốn sử dụng số dư từ UTXO họ phải thực hiện thông qua con đường chi tiêu Optimistic, và từ đó kích hoạt cơ chế Optimistic Rollup bằng trò chơi Thách thức & Phản hồi. Người chiến thắng sẽ giành quyền kiểm soát quỹ tiền.

Bằng tất cả những lý thuyết được đề cập trên, đó là nền móng cho sự ra đời của CatVM - một cây cầu phi tập trung và tự do cho hệ sinh thái Bitcoin.

Có thể thấy rằng, trọng tâm của CatVM nằm ở mã thực thi OP_CAT, nó giúp hiện thực hóa khát vọng về một câu cầu hoàn toàn phi tập trung và không cần cấp phép mà các nhà phát triển mong mỏi. Tuy nhiên như đã giải thích trong phần trước, mã OP_CAT đã bị nhà sáng lập Bitcoin loại bỏ khỏi mạng lưới từ năm 2010, hiện tại Udi Wertheimer, các đồng nghiệp và những người yêu thích sự cải cách đang cố gắng đưa nó trở lại.

Đề xuất cải tiến mạng lưới Bitcoin (BIP) tháng 10 năm 2023 với nội dung mang OP_CAT trở lại bằng một bảng soft-fork đã được đưa ra. Hy vọng chúng ta sẽ sớm được thấy đề xuất này thông qua.

Lời kết

Xu hướng mang dòng chảy DeFi tới hệ sinh thái Bitcoin già cỗi đang ngày một phát triển, các giải pháp mới liên tục được đưa ra và cập nhật. Trong một tương lai không xa, có thể chúng ta sẽ được chứng kiến những bước chuyển mình đầy ngoạn mục của đồng tiền vốn hoá lớn nhất thị trường này.

Trên đây là những điểm nổi bật trong bản whitepaper của CatVM - giao thức cầu nối decentralized & permissionless mang Bitcoin tới các hệ sinh thái khác. Hy vọng bài viết giúp ích cho bạn trong quá trình nghiên cứu.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết không phải là tư vấn đầu tư, Mytour không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định đầu tư nào của bạn.

Kudō