Buzz
Hồi ấy, một nhóm tay lái mô-tô đã thực hiện một chuyến đi xuyên Việt, từ Nam Quan đến Sài Gòn. Hội thể thao Cercle Sportif Annamite đã chuẩn bị sẵn sàng để tiếp đón họ.
Diệp Văn Kỳ được chọn làm diễn giả cho sự kiện này. Mặc dù tờ Thần Chung mà ông làm chủ bị đóng cửa, nhưng với tư cách là Tổng thư ký Nam Kỳ, ông đã tạo ra một hội các ông chủ báo tạm thời. Gia đình ông còn sở hữu một nhà in do vợ ông làm chủ.
Diệp Văn Kỳ muốn nói về văn hóa địa phương trên con đường từ Bắc vào Nam, nhưng không có đủ tài liệu. Vì vậy, ông đã nhờ đến sự giúp đỡ của hai nhà báo: Lê Cương Phụng và Phan Khôi. Phụng cung cấp một số tài liệu văn thơ, trong khi Phan Khôi đã viết một bài báo dài khoảng 25 trang. Kỳ đã hứa trả cho bài viết này 20 đồng.
Tới dự buổi liên hoan tại sân CLB Cercle Sportif Annamite trên đường Colombier, Sài Gòn vào tối thứ Bảy ngày 3/1/1931, vì một lí do không rõ ràng, ban tổ chức buổi tiệc dưới sự lãnh đạo của luật sư Trịnh Đình Thảo, đã quyết định ngăn cản ông Diệp Văn Kỳ không được phát biểu!
Ông Kỳ đã gửi bài viết cho biên tập viên của tờ báo Trung Lập, vào thời điểm đó là ông Bùi Thế Mỹ, ông Bùi thấy bài viết rất hay và không chỉ khen ngợi mà còn đăng tải nó thành 10 kỳ báo, từ ngày 19/1/1931 đến ngày 2/2/1931, dưới tựa đề Nước non nhà.
Khi thấy bài viết của mình được đăng tải trên báo, ông tú Khôi đã nhận ra rằng văn phong là của mình nhưng lại ký tên người khác, và cho đến bây giờ, ông vẫn chưa nhận được tiền. Ông tức giận đã mang theo cây dù và đi tìm ông Kỳ. Sau một cuộc trò chuyện, ông tú Khôi hỏi về tiền, ông Kỳ chỉ rút ra ví và trả cho ông ta chỉ có 2 đồng để ông tú Khôi cầm tạm!
Thông tin lan truyền trong giới văn học Sài Gòn.
Trong mục “Chuyện thị phi” của tờ báo Đuốc Nhà Nam, tác giả Đào Trinh Nhất đã viết một bài viết mang tựa đề Phuộc-nít-sơ văn chương, trong đó ông nhấn mạnh rằng: Việc viết văn có liên quan đến lịch sử và địa dư như bài viết này chỉ có thể thực hiện được nếu có tài liệu, nhưng nếu không có tài liệu thì làm sao có thể viết được? Ý kiến của ông Nhất là công lao của tú Khôi và cử Phụng mới đáng kể, còn việc viết của ông Kỳ thì không đáng chú ý. Việc viết và cung cấp tài liệu như tú Khôi và cử Phụng mà không nhận được tiền công, thì có thể gọi là phuộc-nít-sơ (fournisseur) văn chương, tức là viết mà không nhận được tiền! – ông Nhất đã nhấn mạnh và châm biếm tú Khôi.
Biên tập viên của báo Trung Lập, ông Bùi Thế Mỹ, đã vô tình đăng tải bài Nước non nhà với tác giả là Diệp Văn Kỳ, chắc chắn ông cũng cảm thấy có trách nhiệm, do đó, ông đã viết một bài Quyền lợi và tương tế (Trung Lập, 27/1/1931) nhấn mạnh rằng 2 ông Kỳ và Khôi, cùng nhau trong làng văn, giúp đỡ lẫn nhau vào lúc này, sẽ được đền đáp khi cần thiết!
Lúc đó, chủ báo Đông Tây là Hoàng Tích Chu từ Hà Nội sang Sài Gòn để gặp gỡ đồng nghiệp ở Nam, đã bắt gặp vụ việc “bao văn” này và được yêu cầu can thiệp. Dĩ nhiên, có sự can thiệp, nhưng ông không quên viết một bài văn mang tựa đề Cái án Tú Khôi – Cử Kỳ, dưới bút danh Văn Tôi, được đăng trong mục hài đàm của báo ở Hà Nội (Đông Tây 7/2/1931).
Văn Tôi miêu tả ông cử Tây tên Kỳ họ Diệp thích phô diễn chút tài văn của mình, như con chim thích hót, con gà thích gáy; muốn thuyết trình về con đường sơn từ Nam Quan tới Bến Nghé Đồng Nai mặc dù chưa trải qua, kiến thức hạn chế, đành phải tìm ông tú khác, ông cử khác!
Văn Tôi mô tả tú Khôi, một nhà nho từ xứ Quảng như một người “bán văn kiếm tiền”! Cách diễn đạt vừa hài hước vừa bênh vực: “Không sao! Văn chương là tài sản của nhà văn. Nhà văn độc lập chỉ muốn bán giá cao bản thân cho ai!”.
Ông ra phán thế nào?
Gỗ kém chất lượng xây nhà, chủ thầu cũng không thể không biếu! Làm bài diễn thuyết mà không tự viết, không dễ dàng nhận được sự tôn trọng! Cử Kỳ phải trả lại tiền cho tú Khôi!
Nhưng chỉ khi làm điều đó, Kỳ mới thoát được ít tội; nhưng tội lớn vẫn còn, theo Văn Tôi, đó là lừa dối người đọc bằng cách sử dụng văn bản không phải của mình, không tự tìm ra! Người diễn thuyết như vậy sẽ bị coi là “văn sĩ lừa đảo”!
Văn Tôi nói với tú Khôi: Là người bán hàng, tại sao không chờ người mua trả tiền trước khi giao hàng? Giao văn bản trước khi nhận tiền là không chính xác! Nhưng nếu bị lừa thì tự trách mình; nhưng để mình trở thành chủ lò hàng “văn sĩ lừa đảo” thì ông sẽ tạo ra những văn sĩ giả mạo, văn sĩ vay mượn, văn sĩ ăn cắp, làm phiền mạch văn hóa!
Câu chuyện về “văn sĩ lừa đảo” như một màn kịch và một bài học, giữa những người sẽ trở thành lãnh đạo trong làng báo và làng văn, cách đây 90 năm, vẫn như vậy!
Theo trang Van.vn
