Buzz
Bao báp là một loại cây khổng lồ, với thân cây to lớn, là quốc thụ của đảo Madagascar. Trên toàn thế giới, có tồn tại 9 loài cây bao báp, trong đó có 8 loài chỉ xuất hiện tại Châu Phi và 1 loài duy nhất ở Úc. Mặc dù Châu Phi có tới 8/9 loài bao báp, nhưng đến 6 loài chỉ mọc ở quốc đảo Madagascar, nghĩa là chỉ có thể tìm thấy ở đó, không nơi nào khác trên thế giới. Trong số này, Grandidier Baobab, loài bao báp vĩ đại nhất, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do biến đổi khí hậu và nạn phá rừng.Nếu bạn đến thăm vùng tây nam của đảo Madagascar, một trong những điểm tham quan nổi tiếng là cây bao báp Bà Ngoại. Nó bao gồm 3 thân cây gần như hợp nhất vào nhau như một bình hoa, tạo thành một thân cây to lớn khổng lồ. Theo ước tính của các nhà khoa học, cây Bà Ngoại có thể đã xuất hiện từ năm 1600 sau Công nguyên, tức là vào thời kỳ của vua Louis XIII (1601 - 1643) của Pháp.
Hình ảnh của cây bao báp Bà Ngoại tại MadagascarTrong số 9 loài bao báp, loài quý hiếm nhất là Adansonia perrieri, chỉ còn khoảng 200 cây được bảo tồn chặt chẽ trong Khu bảo tồn đặc biệt Ankarana. Các nhà khoa học cảnh báo rằng chúng đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng tại môi trường sống tự nhiên của mình.
Trong hình bên trái, Wilfred Ramahafaly, một chuyên gia nghiên cứu cây bao báp, đang theo dõi gốc và thân của một cây bao báp khổng lồ bị trụi gốc. Wilfred không thể hiểu tại sao loài cây khổng lồ này lại bị bật gốc và đổ sập hoàn toàn, nhưng anh cho rằng đây có thể là hậu quả của nạn phá rừng hoặc biến đổi khí hậu.
Trong bức ảnh này, cây bao báp Suarez ở Cap Diego, bán đảo phía bắc của Madagascar, hiện đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng do môi trường sống của chúng đang liên tục giảm xuống trong thế kỷ 21. Gốc cây trong hình đang bị mục rỗng, dần mất sức mạnh và sắp sửa bật gốc trong tương lai gần.Trong suốt 5 năm qua, các nhà khoa học đã cảnh báo rằng biến đổi khí hậu với sự tăng nhiệt độ môi trường sẽ đe dọa trực tiếp đến các loài cây bao báp tại Madagascar. Họ đang nỗ lực tìm hiểu nguyên nhân tại sao những cây bao báp lâu đời nhất, kích thước lớn nhất châu Phi liên tục chết đi trong những năm gần đây.Cây bao báp đã từng được so sánh với loài voi ma mút cổ đại từng đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Nhiều năm trước, các nhà khoa học từng dự đoán rằng đến năm 2021, có thể có tới 6 loài bao báp sẽ biến mất, trong đó có cả loài Malagasy của cây bao báp Bà Ngoại. May mắn là điều đó vẫn chưa xảy ra, và hiện chỉ còn lại 3 loài bao báp trên thế giới.
Trồng mới cây bao báp đầy hứa hẹnCác nhà khoa học đang tích cực nghiên cứu liệu loài bao báp có thể thích ứng với tốc độ biến đổi khí hậu hiện nay hay không, hoặc liệu con người có thể khôi phục lại rừng bao báp đã mất hay không. Bao báp được coi là loài cây trụ cột của đảo Madagascar, nếu chúng biến mất, sự mất cân bằng sinh thái sẽ không thể tránh khỏi, hàng loạt loài động vật khác sẽ tuyệt chủng theo.
Hiện nay, cây bao báp đã được 'xuất khẩu' khắp nơi trên thế giới, chúng được trồng trong các vườn thú và vườn quốc gia trên toàn cầu, tuy nhiên vẫn chỉ có 6/9 loài bao báp tồn tại ở Madagascar.Trong Thành phố Hồ Chí Minh, có khoảng 4 cây bao báp, trong đó 3 cây được trồng tại Sở Thú và 1 cây trồng trong khuôn viên của Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Cây ở trường Đại học Sư Phạm được thầy Nguyễn Quý Tuấn, người từng là giảng viên khoa Sinh học của trường, mang hạt giống từ Angola về Việt Nam vào năm 1993.
Quốc đảo Madagascar có diện tích tương đương với tiểu bang California của Mỹ. Đặc điểm địa lý độc đáo của nó đã tạo ra một hệ sinh thái đặc biệt, không giống như bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Rất nhiều loài động vật ở đây đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng, bao gồm cả rùa, tắc kè hoa, và cây dừa cạn (một loài cây hoa kiểng rất phổ biến ở Việt Nam).Vượn cáo, một loài linh trưởng đuôi dài, đóng vai trò quan trọng trong việc thụ phấn của cây bao báp. Tuy nhiên, có tới 2/3 trong số 109 loài vượn cáo của Madagascar đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.
Ở bên trái: Seraphin đang mang một bao tải than củi. Người dân nông thôn ở phía bắc Madagascar kiếm thêm thu nhập bằng cách sản xuất than củi trong những thời gian rảnh rỗi sau khi làm việc trên ruộng. Để làm than củi, họ phải chặt hạ cây, trong đó có những cây bao báp. Ảnh bên phải: Vợ của Seraphin đang nấu cơm bằng than củi.
Một mỏ khai thác ngọc bích ở làng Ambondromifehy ở phía bắc Madagascar, nơi có một cây bao báp cao vút. Việc khai thác đá quý đã gây ô nhiễm nguồn nước và đất, gây mất môi trường sống của cây bao báp.Một nghiên cứu khác được công bố trên tạp chí Science cho biết, chỉ trong vòng 20 năm qua, Madagascar đã mất đi gần 1/4 diện tích rừng, chủ yếu do nạn khai thác gỗ quá mức của con người.Hậu quả của biến đổi khí hậu và thời tiết bất thường đang diễn ra liên tục ở đảo quốc này. Trong 2 năm gần đây, trong khi miền nam chịu đựng hạn hán và mất mùa, thì ở miền đông lại gặp phải mưa lớn kỷ lục, dẫn đến ngập lụt và lũ quét. Những thảm họa này sẽ ngày càng trở nên phổ biến và tàn phá hơn trong tương lai.
Ở Madagascar, cây bao báp vẫn được coi là một loài cây thiêng liêng. Trong trường hợp trẻ em qua đời trước khi đạt đến tuổi 5, cha mẹ thường treo hài cốt của chúng lên cây thay vì chôn cất dưới lòng đất.Cây cối cũng có khả năng di trú
Khi biến đổi khí hậu trở nên khắc nghiệt hơn, nhiều loài cây cũng tìm cách thích nghi tự nhiên. Ở các vùng ôn đới, cây cối thường di cư (qua hạt giống, phấn hoa, bào tử, vv.) về các vùng nhiệt đới để tìm nơi ấm áp hơn.Các nhà khoa học đã sử dụng mô hình mô phỏng để nghiên cứu cách thích nghi cho cây bao báp. Dựa trên nghiên cứu này, dự kiến các loài này sẽ phải di cư xa hơn về phía bắc để tìm kiếm môi trường sống phù hợp hơn. Tuy nhiên, ở cực bắc của Madagascar là Ấn Độ Dương, không phải là một quốc gia lân cận như các nước còn lại ở Châu Phi. Do đó, dự đoán rằng một số loài bao báp có thể sẽ tuyệt chủng vào năm 2100, nếu nhiệt độ trung bình của Trái đất tăng thêm 4.9 độ C (LHQ đặt mục tiêu giữ tăng ở dưới 2 độ C vào năm 2100).
Ngoài việc mở rộng các khu bảo tồn tự nhiên để bảo vệ cây bao báp, các nhà khoa học đang nghiên cứu về đặc điểm di truyền của chúng, nhằm xác định những loài có khả năng chịu hạn hán hoặc ngập mặn trong 9 loài bao báp, từ đó có thể nhân giống chúng trong tương lai.
Theo NatGeo
