Cây Tếch

Tếch, còn gọi là giá tỵ hoặc cây sao (danh pháp khoa học: Tectona grandis), là một loài cây gỗ lớn thuộc chi Tectona, có thể cao tới 30–40 m và sẽ rụng lá vào mùa khô. Loài cây này phân bố chủ yếu ở Ấn Độ và Đông Dương.

Những dạng khác

• Tectona grandis f. canescens: Ấn Độ
• Tectona grandis f. pilosula: Philippines
• Tectona grandis f. punctata: Puerto Rico
• Tectona grandis f. tomenrella: Philippines

Miêu tả

Cây rụng lá có thân gốc thường có rãnh và bạnh. Cao đến 30 m với đường kính từ 60–80 cm. Vỏ ngoài có màu xám vàng, nứt dọc thành các vảy nhỏ, dài và hẹp, thịt vỏ có chứa xơ. Cành non được phủ lông hình sao, màu gỉ sắt. Lá có hình trái xoan, trứng ngược hoặc gần tròn, có đỉnh nhọn và gốc hơi thắt trên cuống, mặt trên nhẵn, mặt dưới phủ lông hình sao màu vàng nhạt, dài từ 20–60 cm và rộng từ 20–40 cm, với 30-60 đôi gân bên. Cuống lá dài từ 2,5 đến 5 cm và có lông hình sao. Cụm hoa lớn có hình chùy, với các xim ba nhánh mọc đối. Cánh đài có lông dày, hợp thành ống với các răng trên và tuyến đỏ bên ngoài. Cành tràng màu trắng, hợp thành ống với 5 - 6 thùy tròn, có lông và tuyến bên ngoài. Nhị 5-6, hơi nhô ra. Bầu hình nón, có lông dày đặc, vòi ngắn chia 2; quả hạch hình cầu, có lông hình sao dày, đường kính 2 cm, được bao bọc bởi đài màu vàng.

Vùng phân bố

Loài cây này có nguồn gốc từ Ấn Độ, Bangladesh, Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam. Hiện nay đã được du nhập vào Sri Lanka, Indonesia, Malaysia, Philippines, Trung Mỹ, Venezuela, Angola, Benin, Gambia, Sudan và Togo.

Tại Việt Nam, cây tếch đã trở thành loài cây trồng phổ biến ở nhiều tỉnh.

Môi trường sống

Cây ưa khí hậu nhiệt đới với mùa mưa. Cây không chịu được lạnh. Tếch thích ánh sáng hoàn toàn, cả khi còn non, và tái sinh từ chồi hay hạt đều phát triển tốt. Cây cũng có khả năng chịu lửa cháy rừng và ít bị sâu bệnh. Hoa nở vào tháng 5 - 6 hoặc tháng 7 - 8. Quả chín vào tháng 11 - 12 hoặc tháng 12 - 1.

Ứng dụng

Gỗ có màu vàng sẫm hoặc xám nhạt hơi nâu. Vòng năm rễ nhận, gỗ muộn có mạch thưa hơn, kích thước nhỏ hơn gỗ sớm. Tia gỗ nhỏ, mật độ thưa. Gỗ có trọng lượng trung bình, tỷ trọng 0,7. Khả năng kéo ngang thớ là 32 kg/cm², lực nén dọc thớ đạt 471 kg/cm², khả năng uốn là 1.253 kg/cm². Thớ gỗ lớn nhưng mịn, không bị cong vênh, nứt nẻ, và không bị mối mọt hay nấm mốc tấn công, vì vậy rất thích hợp để chế tác bàn ghế, tủ, cũng như đóng tàu biển, toa xe, tà vẹt, ván sàn, và gỗ lạng.

Cây tếch thường được trồng bằng phương pháp Stum. Hiện tại, tại Đồng Nai đã có Qui phạm kỹ thuật trồng rừng Tếch, TCN 5-81, 38/QĐ-KT, ngày 12/1/82 do Lâm trường La Ngà ban hành. Đây là một quy phạm khá hoàn chỉnh và đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều khu vực.

Cây tếch được xem là biểu tượng của người Thái Lan, vì vậy họ thường trồng cây này ở các khu biệt thự và nhà máy do người Thái làm chủ.

Thư viện hình ảnh

Ghi chú

• Thông tin về Tectona grandis có thể tìm thấy tại Wikispecies
• Tài liệu về Tectona grandis có sẵn tại Wikimedia Commons