'Cây vĩ cầm Ave Maria': Quá khứ đau thương được diễn đạt qua âm nhạc

Nhằm khuyến khích thanh niên khám phá và hiểu biết về lịch sử để trân trọng hòa bình, Yoshiko đã sáng tạo câu chuyện về cây vĩ cầm Ave Maria, dựa trên các sự kiện thật tại Trại tập trung Auschwitz. Tác phẩm với âm nhạc làm trọng tâm mang thông điệp sâu sắc, 'Âm nhạc có thể cứu rỗi con người khỏi lòng đen tối'.

Tác giả Kagawa Yoshiko chia sẻ: “Tác phẩm này lấy chủ đề về âm nhạc. Tôi đã viết cuốn sách này với mong muốn mang đến một góc nhìn mới về ý nghĩa của văn hoá. Xa hơn nữa, tôi hy vọng các bạn đọc sẽ cùng suy ngẫm về sự tồn tại của văn hoá âm nhạc sao cho có ý nghĩa nhất trong tương lai.”

Câu chuyện Cây vĩ cầm Ave Maria bắt đầu bằng cuộc gặp gỡ tình cờ giữa cô bé 14 tuổi Murakami Asuka sống ở ngoại ô Shikoku, Nhật Bản và một cây vĩ cầm phát ra âm thanh kỳ lạ tại cửa hàng nhạc cụ. Đó là cây đàn của Hannah Janssen, một cô bé người Do Thái từng là thành viên dàn nhạc ở Trại tập trung Auschwitz từ năm 1933. Số phận đưa đẩy Asuka gặp Paul Kanzas, chỉ huy dàn nhạc người Ba Lan, người biết bí mật của cây vĩ cầm Ave Maria.

Câu chuyện về cây vĩ cầm Ave Maria được kể lại cũng là lúc cuộc đời Hannah được tiết lộ, với tất cả những sự thật tàn khốc và buồn thương nhất... Từ một cô bé Do Thái có cuộc sống êm đềm, gia đình cô bị truy lùng và tàn sát. Hannah buộc phải lớn lên can trường, sống sót trong Trại hủy diệt.

Trại tập trung Auschwitz là hệ thống các Trại tập trung và Trại hủy diệt do Đức Quốc Xã dựng lên tại vùng lãnh thổ Ba Lan chiếm đóng trong Chiến tranh thế giới thứ Hai. Trại bao gồm Auschwitz I, Auschwitz II-Birkenau (tổ hợp Trại tập trung và Trại hủy diệt), Auschwitz III-Monowitz. Trại hoạt động từ tháng 5 năm 1940 đến tháng 1 năm 1945.

Tác phẩm gồm năm chương, mỗi chương được kể qua góc nhìn của những nhân vật khác nhau, mỗi người giữ một mảnh ghép của số phận cây đàn Ave Maria, của Hannah, Asuka và những người có mối duyên kỳ lạ với cây vĩ cầm này.

Ave Maria là cây đàn violin đặc biệt, phát ra âm thanh tuyệt diệu và được đặt tên theo bản nhạc nổi tiếng của Schubert, bởi Hannah đã nỗ lực chơi bản nhạc này suốt cuộc đời.

“Đây không phải cây đàn cổ. Đàn mới được làm gần đây bởi một nghệ nhân hàng đầu, người đã mất hai năm để hoàn thành nó với hình dáng như một cây đàn cổ. Nó giống hệt một chiếc đàn Cremona thế kỷ mười bảy. Tuy nhiên, mặt đàn cong giúp phát ra âm thanh ngọt ngào, thanh thoát như đàn Amati, nhưng vẫn âm vang vượt trội.”

Trên cây đàn Ave Maria có khắc ba chữ D.B.L, viết tắt của “Das Beste Leben” trong tiếng Đức nghĩa là “Cuộc đời tuyệt vời”. Trớ trêu thay, những âm thanh sôi nổi ấy lại phải vang lên giữa nơi được coi là “địa ngục trần gian”. Hannah và dàn nhạc buộc phải chơi những bản nhạc để che đậy tội ác.

Tiếng gào thét trên những chuyến xe chở tù nhân về Trại hủy diệt và phòng hơi ngạt không thể nghe rõ ràng, chỉ còn lại vài tiếng khóc thảm thương xen giữa những bản nhạc rộn rã. Giữa mùi lửa cháy và khói nồng che phủ bầu trời Auschwitz, có một dàn nhạc mà các nhạc công phải nhắm mắt, vừa co vai vừa chơi đàn, họ chỉ có thể dừng nếu muốn chết... “Âm thanh lờ mờ, dịu dàng vang lên, gần như âm sắc cây đàn quyện lặp vào nhau. Tiếng đàn trong trẻo nhưng hoà trộn hai bậc âm khiến nó nhuốm màu buồn thương”.

Dịch giả Nguyễn Hồng Vân chia sẻ cảm xúc về Cây vĩ cầm Ave Maria: “Trong cây đàn violin không chỉ có những thanh âm mà còn là dòng chảy thời gian được bao người trân trọng. Hồi ức của người nghệ sĩ già không chỉ là chặng đường đời của một con người mà còn là lịch sử với những giá trị đáng quý. Cuộc gặp gỡ của Asuka với cây đàn và người nghệ sĩ già giúp cô bé và nhiều người khác hiểu và trân trọng hạnh phúc. Trên hết, Cây vĩ cầm Ave Maria mang đến một cách tiếp cận lịch sử mới mẻ, một cái nhìn nhân ái và bài học về giá trị bản thân.”

Bằng lăng kính thời đại, tác phẩm mang đến giá trị nhân văn sâu sắc với hình ảnh biểu tượng của cây vĩ cầm đã trải qua lửa chiến tranh, bị số phận trêu đùa, gửi gắm tình yêu hòa bình, lòng bao dung và niềm tin vào điều tốt đẹp của con người.

“Chẳng phải nếu yêu âm nhạc thì sẽ không trở thành người xấu hay sao ạ?”

“Asuka, yêu âm nhạc và có âm nhạc trong tim là hai điều khác nhau. Có hàng vạn người yêu âm nhạc, nhưng họ chi phối âm nhạc. Còn chúng ta, chúng ta biết rằng mỗi thanh âm đều mang sự sống. Người chơi đàn nôn nóng thì nhạc cụ sẽ phát ra âm thanh giận dữ. Nếu ta chơi nhạc với trái tim nhân hậu thì âm sắc sẽ dịu dàng vô biên. Người ta nói đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, nhưng âm thanh cũng là cửa sổ tâm hồn. Trái tim ngạo mạn, tham lam hay đố kị đều có thể bộc lộ qua âm thanh. Chúng ta thường xuyên nhìn lại trái tim mình qua âm sắc.”

Năm 2014, “Cây vĩ cầm Ave Maria” được chọn làm đề tài cho cuộc thi viết cảm tưởng về các tác phẩm văn học dành cho thanh thiếu niên toàn quốc lần thứ 60 tại Nhật Bản.

Mytour - Read Station (biên soạn)