Buzz
Mong muốn xây dựng một doanh nghiệp công nghệ sâu rộng, có khả năng phát triển thành Hyundai hoặc Samsung để đóng góp vào sự tăng trưởng chất lượng cho Tổ quốc, chỉ trong vòng một tuần, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Phước Nguyên từ chức để nghiên cứu về xe điện và quyết định khởi nghiệp.
Cuối tháng 11/2022, Công ty khởi nghiệp Selex Motors tổ chức lễ ra mắt lần đầu tiên. Ngay khi được công bố rộng rãi trước công chúng, họ tự tin tuyên bố là hệ sinh thái xe máy điện tối ưu cho giao vận đầu tiên tại Đông Nam Á.
TS. Nguyễn Hữu Phước Nguyên – người sáng lập, CEO của Selex Motors nói: 'Trước đây, chúng tôi hoạt động trong im lặng. Bây giờ, chúng tôi sẽ bước vào một giai đoạn mới với áp lực lớn hơn, như một con sông sẽ đổ vào biển'.
Anh lấy bằng Tiến sĩ tại Mỹ, đang làm Giám đốc một dự án sản phẩm công nghệ quốc phòng tại Viettel, anh đột ngột nghỉ việc và khởi nghiệp trong lĩnh vực xe điện. Tại sao?
Công việc tại Viettel ổn định và triển vọng, nhưng sản phẩm quốc phòng không phải là điều tôi mong muốn. Tôi quan tâm đến những gì có thể tạo ra tác động lớn và phát triển bền vững, vì vậy thường nghĩ về việc khởi nghiệp trong một lĩnh vực tốt cho môi trường và có kiến thức sâu. Một công ty có sức mạnh về công nghệ, có thể phát triển thành Hyundai hoặc Samsung, góp phần vào sự phát triển chất lượng của Tổ quốc.
Mặc dù chỉ là một cánh én, nhưng luôn cần có những cánh én như thế.
Năm 2018, trên đường trở về nhà trong cảnh khói xăng và kẹt xe, tôi nảy ra câu hỏi: Tại sao xe điện vẫn chưa phổ biến ở Việt Nam? Tôi quyết định nghỉ làm 1 tuần để tìm hiểu vấn đề này, và tưởng tượng về một tương lai giao thông sạch, thông minh không chỉ dừng lại ở xe điện. Tôi cảm thấy đó là một mục tiêu đáng theo đuổi. Ban đầu tôi không biết, nhưng tôi tin mình có thể tự nghiên cứu và thực hiện được.
Chỉ trong vòng 1 tuần, tôi quyết định khởi nghiệp.
Theo bạn, tại sao xe điện vẫn chưa phổ biến ở Việt Nam?
Có 2 vấn đề chính.
Thứ nhất là việc nạp năng lượng không tiện lợi. Với xe xăng, khi hết nhiên liệu chỉ cần đổ xăng lại. Nhưng với xe điện, khi hết pin phải sạc. Tuy nhiên, việc sạc cần từ 3 đến 8 tiếng mỗi lần, gây ra rào cản lớn đối với việc sử dụng hàng ngày, đặc biệt là với các doanh nghiệp vận tải.
Thứ hai là về chi phí. Xe điện thường có giá cao hơn xe xăng với chất lượng tương đương. Phần lớn chi phí này đến từ pin, và rất khó để giảm giá thành pin. Nếu mua một chiếc xe điện kèm theo pin, đó giống như mua một chiếc xe xăng kèm theo một thùng xăng lớn để sử dụng trong 5 - 10 năm. Quá không hợp lý.
Vì vậy, tôi suy nghĩ về mô hình đổi pin. Mô hình này giải quyết được cả 2 vấn đề về tiện lợi và chi phí, nhưng không thể thực hiện nếu thiếu hệ sinh thái.
Bắt đầu từ con số 0 về xe điện, chúng tôi chọn con đường khó nhất là xây dựng hệ sinh thái xe điện với 4 yếu tố chính: Xe máy điện thông minh - Pin tương thích cao - Trạm đổi pin tự động - Nền tảng quản lý sử dụng công nghệ IoT.
Trong đó, giải pháp đổi pin là trọng tâm của hệ sinh thái. Người dùng có thể thuê pin và đổi pin tại các trạm đổi pin của Selex. Quá trình đổi pin chỉ mất chưa đến 2 phút cho 150km và chi phí đổi pin thấp hơn giá xăng từ 25-35% tính trên cùng một quãng đường đi được.
Đặc biệt, Selex Motors đã phát triển công nghệ bản quyền sản xuất pin tương thích cao, phù hợp với 70% loại xe máy điện hiện có trên thị trường. Điều này cho phép khách hàng của nhiều hãng xe khác nhau chia sẻ cùng một mạng lưới đổi pin, tạo ra cơ hội xây dựng hạ tầng năng lượng chung cho xe máy điện.
Đó là một bài toán mạo hiểm, nhưng tôi tin đây là con đường duy nhất để giải quyết vấn đề về xe điện.
Giải quyết được vấn đề tiện lợi và chi phí năng lượng sẽ khiến xe điện không chỉ ngang bằng với xe xăng mà còn vượt trội hơn để thu hút người dùng, anh nghĩ sao?
Chính vì vậy, cần có yếu tố thứ ba - những giá trị mới từ sự kết hợp với các công nghệ tiên tiến như IoT, dữ liệu lớn, AI...
Cuộc cách mạng xe điện không chỉ nằm ở việc chuyển từ xe điện mà còn ở điểm chuyển dịch - từ thế hệ phương tiện giao thông này sang thế hệ khác. Sự chuyển đổi từ động cơ đốt trong sang xe điện thông minh tương tự như bước nhảy từ Nokia lên iPhone, đó là sự thay đổi về chất lượng.
Đó là sự thông minh của hệ thống, mang lại trải nghiệm và giá trị mới không giống những gì truyền thống mang lại. Đối với điện thoại, giá trị truyền thống là nghe gọi, còn giá trị mới không truyền thống là những trải nghiệm mới như nghe nhạc, xem phim, gửi email... Tương tự, đối với xe điện, giá trị mới không truyền thống là những ứng dụng để mở rộng trải nghiệm như tích hợp bản đồ, định vị xe trên điện thoại để tìm điểm đổi pin gần nhất, hay quản lý dịch vụ cho xe... Hoặc từ dữ liệu thu thập được từ hệ sinh thái, chúng tôi có thể hiểu được thói quen sử dụng của người điều khiển phương tiện và cung cấp các dịch vụ cá nhân hóa cao hơn.
Quay lại với câu chuyện khởi nghiệp của anh, Selex Motors đã bắt đầu như thế nào?
Tôi, cùng với anh Hải - một giảng viên đại học Bách Khoa (Hà Nội) và 2 người bạn khác bắt đầu phát triển dự án xe điện trong một căn phòng bỏ hoang ở trường Bách Khoa. Căn phòng rộng khoảng 10m2, chúng tôi tự sắp xếp làm 'trụ sở'.
Với vốn ít ỏi ban đầu từ tiết kiệm và vay mượn người thân, chúng tôi phát triển được một số mẫu xe và sản phẩm đầu tiên về pin. Chúng tôi tự thực hiện từ thiết kế, gia công cơ khí đến lắp ráp. Xe hoàn thiện, được thử nghiệm và chạy như thường lệ.
Vậy, trong thời gian ngắn đó, ai đã đầu tư vốn đầu tư ban đầu cho anh?
Là gia đình và bạn bè thôi. Lúc đó, họ chỉ tin tưởng vào chúng tôi, không phải doanh nghiệp, thậm chí họ còn không hiểu rõ chúng tôi đang làm gì.
Vào đầu năm 2021, chúng tôi thu được 2 triệu USD vốn đầu tư từ Quỹ Touchstone Partners của Việt Nam, một quỹ đầu tư của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và một quỹ Hàn Quốc. Với số tiền này, chúng tôi mới có thể xây dựng nhà máy và sản xuất xe.
Ban đầu, anh đã quyết định sản xuất xe ở phân khúc nào?
Chúng tôi chọn sản xuất xe trong phân khúc cao cấp, từ xe SH trở xuống. Trong hai năm đầu, khi chúng tôi đang phát triển nhiều mẫu xe thuận lợi, đại dịch Covid xuất hiện. Thị trường trở nên đóng băng. Tuy nhiên, tôi đã có một cuộc gặp may mắn và có thể gọi là có phận.
Một lần tham gia hội thảo về xe điện, tôi đã gặp CEO của Lazada Logistics. Khi trò chuyện, anh ấy hỏi tại sao Selex Motors không sản xuất xe giao vận? Khi đó, tôi không có ý định làm, tôi muốn làm xe cá nhân, thậm chí lúc đó tôi cũng chưa biết gì về ngành giao vận.
Sau đại dịch Covid, tôi nghĩ lại và nhận ra rằng sản xuất xe giao vận là rất hợp lý. Một người giao hàng di chuyển nhiều gấp năm lần một người thông thường với quãng đường trung bình 200km/ngày, chi tiêu hàng triệu đồng cho xăng mỗi tháng. Với tính tiện ích mà Selex mang lại, chỉ cần tiết kiệm 1 triệu đồng tiền năng lượng mỗi tháng, họ sẽ chuyển sang sử dụng xe của chúng tôi.
Lazada tiên phong áp dụng xe điện cho dịch vụ giao hàng, theo đuổi phát triển bền vững mặc cho khó khăn. Hợp tác cùng Selex Motors, họ từng trải qua nhiều thách thức nhưng vẫn kiên trì. Ban đầu là sử dụng dịch vụ đổi pin, sau đó là xe, và hiện nay, họ sử dụng toàn bộ hệ sinh thái của Selex Motors.
Tôi suy nghĩ lại và nhận ra rằng, việc phát triển dịch vụ giao vận từ đầu là quan trọng. Họ là đối tượng cần mục tiêu của mình, là những người giải quyết vấn đề tốt nhất, trước tiên phải hướng tới họ rồi mới đến khách hàng thông thường. Ngoài ra, phục vụ một doanh nghiệp giao vận có 50 xe dễ hơn là phục vụ 50 xe của cá nhân.
Cuộc gặp với CEO của Lazada Logistics có thể xem là bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển của Selex Motors không?
Đúng vậy, đó đã mang lại cho tôi nhiều ý tưởng và giải pháp hiệu quả trong giai đoạn thị trường khó khăn. Đó là cơ hội để thay đổi và cũng là lúc tôi phải suy nghĩ về các vấn đề lớn hơn trên thị trường. Nhờ đó, hiện nay tôi tự hào rằng Selex Motors là hệ sinh thái tối ưu cho giao vận xe điện ở Đông Nam Á.
Tuy nhiên, không phải lúc nào chuyển đổi cũng suôn sẻ. Chúng tôi đã mất từ 6 tháng đến 1 năm để chuyển đổi sản phẩm. Với yêu cầu của Lazada sử dụng xe vận chuyển hàng, chúng tôi phải cải tiến các mẫu xe để phù hợp với việc vận chuyển hàng cồng kềnh. Điều này đòi hỏi chi phí cơ hội và thời gian lớn.
Tôi luôn tin rằng trong khởi nghiệp, quyết định quan trọng nhất là phải quyết đoán. Khi đưa ra một quyết định, trừ khi có thể phân tích mọi khía cạnh một cách khoa học, lắng nghe trực giác là quan trọng. Khi không thể biết chắc rằng quyết định này sẽ tốt hơn quyết định kia, hãy lắng nghe trực giác.
Có bao giờ anh thấy rằng quyết định của mình đã sai không?
Dĩ nhiên là có.
Khi khởi nghiệp, tôi nhìn thấy hàng triệu xe máy ở Việt Nam và Đông Nam Á và mơ ước thúc đẩy sự chuyển đổi sang xe điện. Tuy nhiên, thực tế là tôi không biết bắt đầu từ đâu, chỉ đơn giản là bắt đầu từng bước một và sửa sai khi cần.
Chúng tôi đã phải làm lại hàng chục phiên bản của một mẫu xe, sửa sai liên tục. Có những lần thuyết trình với nhà đầu tư thất bại và tôi nhận ra những sai lầm của mình sau đó.
Tôi cũng đã tuyển dụng sai nhiều lần, nhưng chúng tôi không sợ sai. Văn hoá của Selex Motors là không sợ sai, chỉ sợ 'mình không sai' vì đó mới là vấn đề lớn. Tinh thần của công ty là 'I’m possible', mọi vấn đề đều có thể giải quyết được.
Tôi luôn khuyên anh em rằng nếu mọi thứ diễn ra quá trơn tru, hãy cảnh giác vì có thể có vấn đề mà chúng ta chưa nhận ra. Biết vấn đề rồi thì việc giải quyết sẽ dễ dàng hơn.
Người ta thường nói rằng khi khởi nghiệp, các nhà sáng lập thường cảm thấy cô đơn.
Trải qua quá trình khởi nghiệp giống như bước vào một màn đêm, với nhiều lần vấp ngã và sai lầm, chỉ có một tia sáng nhỏ phía trước để mình bám lấy và tiếp tục đi.
Gia đình của tôi luôn đồng lòng ủng hộ mặc dù không ai dám tạo áp lực bởi mức độ khó khăn của việc khởi nghiệp. Nhưng đối với tôi, người quan trọng nhất vẫn là vợ. Cô ấy đã hy sinh và chia sẻ nhiều để chúng tôi vượt qua những khó khăn này.
Nhìn lại quá trình gọi vốn, anh thấy khó khăn nhất khi gọi vốn cho Selex Motors là gì?
Trong Việt Nam và cả Đông Nam Á, các startup về phần cứng không phổ biến. Điều này khiến việc gọi vốn trở nên khó khăn hơn, bởi ít quỹ đầu tư có kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Vì vậy, cơ hội gọi vốn cho các startup làm phần cứng như Selex Motors trong thời điểm đại dịch chỉ còn rất ít.
Kế hoạch cho năm sau của chúng tôi là gì?
Nhà máy sản xuất xe đã hoàn thành với công suất 20.000 xe/năm và nhà máy sản xuất pin đang được xây dựng, dự kiến sản xuất khoảng 100.000 pack pin/năm. Chúng tôi đã có 10 bằng sáng chế, 5 thiết kế công nghiệp và 4 nhãn hiệu được cấp phép vào cuối năm.
Trong tháng 11 vừa qua, chúng tôi đã công bố về việc nhận đầu tư từ các nhà đầu tư chiến lược như ADB Ventures, Touchstones Partners và Sopoong, cũng như ký kết hợp tác với Lazada Logistics. Chúng tôi cũng đã bàn giao lô xe máy điện đầu tiên từ Selex và dự kiến sẽ hoạt động ít nhất 100 chiếc trong năm 2023.
Nhiệm vụ của chúng tôi trong năm tới là mở rộng thị trường và mạng lưới đổi pin ở Hà Nội và Tp.HCM lên 200 điểm đổi. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục tập trung vào dịch vụ giao vận và trong tương lai gần, sẽ phát triển các mẫu xe cho các phân khúc khác nhau và mở rộng ra thị trường Đông Nam Á.
Cảm ơn bạn về những chia sẻ này!
