Chấm điểm vẻ đẹp tâm hồn Bác qua tác phẩm Chiêm ngưỡng ánh trăng

Đề bài: Chấm điểm vẻ đẹp tâm hồn Bác qua tác phẩm Chiêm ngưỡng ánh trăng

Đánh giá vẻ đẹp tâm hồn Bác qua tác phẩm Chiêm ngưỡng ánh trăng

I. Kế hoạch Đánh giá vẻ đẹp tâm hồn Bác qua tác phẩm Chiêm ngưỡng ánh trăng (Tiêu chuẩn)

1. Giới thiệu:

- Hồ Chí Minh, nhà lãnh đạo quý báu của dân tộc và là một danh thiền lớn.
- 'Nhật ký từ tù' là tuyển tập nhật ký bằng thơ của Chủ tịch.

2. Phần chính:

a. Bối cảnh sáng tác:
- Viết vào thập niên 1942 khi Chủ tịch bị bắt và giam giữ tại Trung Quốc.
- Trong tù, Ông sáng tác tập thơ 'Nhật ký từ tù' bằng chữ Hán, gồm 133 bài thơ, chủ yếu là thơ tứ tuyệt.
- Bài thơ 'Chiêm ngưỡng ánh trăng' được tạo ra trong tình hình đó.

b. Tâm hồn của nhà thơ và đam mê với thiên nhiên của Chủ tịch:

- Bối cảnh: 'Ngục trung vô tửu diệc vô hoa':
+ Rượu và hoa là hai yếu tố làm tăng thêm sự lãng mạn khi thưởng thức trăng.
+ Nhưng Chủ tịch đang bị giam giữ trong ngục, nơi không có rượu và hoa để trang trí cho buổi ngắm trăng của mình.
+ Lời thơ tỏ ra tự nhiên như một câu chuyện kể.
+ Từ 'diệc' - cũng: làm tăng thêm sự thiếu thốn trong cuộc sống tù đày.

- Câu hỏi nghiêm túc: 'Trước sự đau khổ, liệu lòng có yếu đuối?':
+ Câu thơ lồng ghép vần chữ tạo nên sự hùng vĩ của nhà thơ.
+ Như một người yêu thiên nhiên, Chủ tịch không muốn bỏ lỡ cơ hội thưởng thức vẻ đẹp, vì vậy Người đặt ra những thắc mắc trong lòng.

- Tinh thần vượt ngục để kết nối với thiên nhiên: 'Con người hướng về trước, ngắm trăng/ Trăng hướng về sau, khích lệ người đọc thơ':
+ Các đối tượng như 'con người - trăng', 'hướng - khích' lồng vào nhau: thể hiện sự giao thoa giữa con người và trăng.
+ Nhà thơ ngắm trăng, trăng ngắm lại qua khe cửa nhà thơ.
+ Sắt ngăn cách không thể ngăn được tâm hồn yêu thiên nhiên đang tận hưởng ánh trăng.

- Bài thơ là biểu tượng cho tình yêu thiên nhiên mãnh mẽ của Chủ tịch, ngay cả trong tình trạng tù đày, Người vẫn hướng lòng đến ánh trăng và trải nghiệm nó đầy đủ.
=> Tâm hồn yêu thiên nhiên, liên kết hoàn toàn với thiên nhiên.

c. Thái độ thư thái và tinh thần lạc quan của Chủ tịch trong bức tranh tối tăm của nhà tù:
- Trong tình trạng ngục tù, Chủ tịch xem đó như điều bình thường, không có gì đáng kể.
- Mặc dù ở trong nhà tù, Chủ tịch không than trách mà luôn hướng tâm hồn về cái đẹp.
- Dù trong tình cảnh khó khăn, Chủ tịch vẫn tìm cách tạo động lực để thưởng thức vẻ đẹp của trăng.
=> Nhà tù chỉ có thể giam giữ thân thể của Chủ tịch, nhưng không thể kiểm soát tinh thần của Người.

d. Đánh giá về nội dung và nghệ thuật:

- Nội dung: Bài thơ đã thể hiện:
+ Tâm hồn thi sĩ và tình yêu mãnh liệt của Chủ tịch đối với thiên nhiên.
+ Tinh thần lạc quan, sẵn sàng đối mặt với mọi khó khăn của người lãnh đạo cách mạng.

- Nghệ thuật:
+ Sử dụng hình thức thơ tứ tuyệt.
+ Hình ảnh thơ sắc nét, ngôn từ giàu hàm súc.

3. Kết luận:

- Bài thơ này là sự khẳng định về tâm hồn cao cả của Chủ tịch.

II. Mẫu văn Đánh giá vẻ đẹp tâm hồn Bác qua bài thơ Chiêm ngưỡng ánh trăng (Chuẩn)

Hồ Chí Minh, nhà lãnh đạo được lòng nhân dân, cũng là một thi sĩ tài năng với những bài thơ sâu sắc. Bài thơ 'Chiêm ngưỡng ánh trăng' là minh chứng rõ nét cho vẻ đẹp tâm hồn của Chủ tịch.

Vào tháng 8 năm 1942, Hồ Chí Minh từ Pác Bó, Cao Bằng sang Trung Quốc để tìm sự hỗ trợ quốc tế. Tuy nhiên, Bác lại bị bắt giữ và giam giữ tại Trung Quốc. Thời gian ấy, Người viết tập thơ 'Nhật ký trong tù' với 133 bài thơ bằng chữ Hán, chủ yếu là thơ tứ tuyệt, phản ánh cuộc sống tù đày của mình. 'Nhật ký trong tù' cũng là bằng chứng cho thấy tâm hồn cao quý, ý chí cách mạng phi thường và tài năng thơ ca xuất sắc. Bài thơ 'Chiêm ngưỡng ánh trăng' được sáng tác trong thời gian ấy, khi Bác đang ở trong tù và chứng kiến ánh trăng chiếu sáng qua cửa sổ nhỏ.

Bài thơ 'Ngắm trăng' được sáng tác trong tình cảnh tù đày, nhưng đọc bài thơ có thể cảm nhận được tâm hồn yêu thiên nhiên của nhà thơ. Trăng, vốn là tri kỉ của thi nhân, là nguồn cảm hứng bất tận, và Hồ Chí Minh cũng không phải là ngoại lệ. Người yêu trăng mến mộ, nên khi thấy ánh trăng chiếu qua khung cửa, Người tỏ ra tự nhiên và thốt lên:

'Ngục trung vô tửu diệc vô hoa'
(Không có rượu, không có hoa trong tù)

Thi nhân xưa thưởng trăng thường có rượu và hoa bên cạnh. Vì rượu và hoa làm cho trăng trở nên thú vị hơn, con người không cảm thấy cô đơn dưới ánh trăng. Tuy nhiên, Người bắt đầu bài thơ bằng câu chuyện rằng 'không có rượu, không có hoa' vì Người đang bị giam giữ trong ngục. Từ 'diệc' (cũng) được đặt ở giữa câu thơ, làm cho ta cảm nhận được sự thiếu thốn không tưởng của người tù cách mạng. Tuy nhiên, câu thơ lại như một câu chuyện được kể ra một cách tự nhiên, không có sự than trách hoặc oán trách về tình cảnh hiện tại. Người chấp nhận nó như một phần tất yếu.

Câu thứ hai của bài thơ rõ ràng thể hiện sự phân vân của nhà thơ trước cảnh đẹp:

'Thử thách trước vẻ đẹp, lòng bất an là gì?'
(Khó lòng rời mắt khỏi cảnh đêm nay)

Câu thơ được kết hợp bởi nhịp bằng trắc liên tục, rõ ràng thể hiện tâm trạng hứng khởi không tưởng của nhà thơ. Là người yêu thiên nhiên và vẻ đẹp, Bác không thể bỏ qua khung cảnh trăng sáng như đêm nay. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh thiếu thốn, trong ngục tù, làm thế nào có thể trọn vẹn thưởng trăng? Đó là điều làm cho Người cảm thấy bối rối, nuối tiếc, và tự hỏi lòng.

Nhưng với tình yêu thiên nhiên mạnh mẽ và đam mê, Người đã vượt qua khó khăn. Không thể hòa mình hoàn toàn trong ánh trăng, Bác đã lựa chọn một cách ngắm trăng đặc biệt - thực hiện một cuộc 'vượt ngục tinh thần':

'Dẫu bị giam cầm, tâm hồn vẫn hướng về minh nguyệt,
Trăng tận cùng khích lệ tinh thần khắp nơi.'

(Người trầm ngâm trước ánh trăng, qua khung cửa nhỏ
Trăng nhìn thấy nhà thơ nằm trong tù)

Dù bữa tiệc ngắm trăng của Bác không có rượu, không có hoa, nhưng lại có một tâm hồn đam mê cái đẹp hơn cả. Những phép đối Bác sử dụng liên tục như 'nhân - nguyệt', 'hướng - tòng',... thể hiện sự đồng điệu, giao hoà giữa người và trăng. 'Nhân' - người hướng ra ngoài cửa sổ để ngắm trắng. Phản lại, 'nguyệt' - trăng cũng thông qua khe cửa nhỏ để ngắm nhà thơ. Dù bị ngăn cách bởi song sắt nhà tù, nhưng đó không làm tắt đi mối tương giao giữa hai chủ thể. Song sắt nhà tù có thể ngăn chặn bước chân, nhưng không thể cản trở tình bạn giữa người và trăng. Người và trăng trở thành đôi bạn tri kỷ. Dù bị ngăn cách bởi song sắt nhà tù, tâm hồn yêu thiên nhiên tự do bay bổng với ánh trăng tuyệt đẹp.

Bài thơ đã làm lộ ra tâm hồn thi sĩ và tình yêu thiên nhiên mãnh liệt của Hồ Chí Minh. Dù trong hoàn cảnh tù đày và thiếu thốn, Người vẫn có thể hoà mình với ánh trăng và thưởng thức nó một cách trọn vẹn. Với tình yêu thiên nhiên dồi dào, không có rào cản nào có thể ngăn cản người chiến sĩ cách mạng khỏi việc tận hưởng một khung cảnh tuyệt vời như ánh trăng!

Nhưng không chỉ là tâm hồn thi sĩ và trái tim yêu thiên nhiên, mà còn là phong thái ung dung, lạc quan dù ở trong bóng tối của nhà tù. Nhà tù có thể làm cho con người sợ hãi không chỉ vì thiếu thốn vật chất:

'Gầy đen như hình dạy
Ghẻ lở nảy đầy thân'

Ngoài việc phải đối mặt với sự đói khát và cơ thể gầy guộc như quỷ, Hồ Chí Minh còn phải chịu đựng tinh thần trong một không gian chật chội và tối tăm. Tuy nhiên, qua bài thơ 'Ngắm trăng', tâm hồn của Bác tràn đầy sự ung dung, lạc quan trước những khó khăn phi thường. Trong tù đầy khổ sở, Bác vẫn nhẹ nhàng chấp nhận mọi thách thức, coi đó như điều đương nhiên. Giữa môi trường tù tội, ô nhiễm, Bác luôn hướng về ánh trăng, về vẻ đẹp vĩnh cửu của vũ trụ để thưởng thức, để giao hoà như đối tác tri kỷ. Hơn nữa, ta cảm nhận được một tâm hồn tự do, bay bổng, thoát khỏi bóng tối tù đày để cùng ánh trăng hòa mình lên cao.

Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, một dạng thơ truyền thống của Đường, cùng với chủ đề quen thuộc là ánh trăng. Tuy nhiên, Bác đã tô điểm nó với một tâm hồn yêu thiên nhiên, tràn ngập niềm lạc quan, tình yêu đời. Nhịp thơ chậm rãi kết hợp với hình ảnh sinh động, ngôn từ hàm súc khiến cho ta cảm nhận được tâm hồn cao quý của một chiến sĩ cách mạng, ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất.

Hoài Thanh đã nhận xét: 'Thơ Bác đầy trăng'. Đúng vậy, với Bác, trăng là nguồn cảm hứng không ngừng. Thế nhưng, qua bài thơ 'Ngắm trăng', ta không chỉ thấy vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn hiểu rõ hơn về tâm hồn của Hồ Chí Minh. Bài thơ này xứng đáng là một kiệt tác vĩnh cửu của Người.

""""KẾT THÚC""""

Bộ thơ 'Nhật ký trong tù' là một tuyển tập những tác phẩm thơ sâu sắc, trong đó bài thơ 'Ngắm trăng' đứng đầu với những ý nghĩa tinh tế và sâu sắc. Việc tham khảo các bài viết như: Phân tích sâu rộng về Ngắm trăng của Hồ Chí Minh, Cảm nhận về Ngắm trăng của Hồ Chí Minh, Phân tích vẻ đẹp của bài thơ Ngắm trăng, Hiện thực hóa hình ảnh Bác Hồ qua Ngắm trăng sẽ giúp ta hiểu rõ hơn về bối cảnh tù đày cũng như tâm hồn của Bác trong thời gian bị giam giữ tại Trung Quốc.