Bài Viết của Tiến Sĩ Nguyễn Thị Phương Lan – Chuyên Gia Phát Triển Trẻ - Bệnh Viện Đa Khoa Quốc Tế Mytour Times City.

Từ 1 tuổi, khả năng vận động của trẻ trải qua sự biến động đáng kể. Dù là vận động bàn chân hay vận động bàn tay, đều đòi hỏi sự hỗ trợ của người chăm sóc, để bé có thể tự do khám phá thế giới xung quanh một cách an toàn và hiệu quả.

Vận động thô liên quan đến các hoạt động của toàn bộ cơ thể, với sự tham gia của các nhóm cơ lớn để thực hiện các chức năng hàng ngày. Đó có thể là việc đứng, đi, chạy, nhảy, bò, trườn, leo trèo... Ở độ tuổi 1, kỹ năng vận động thô của bé sẽ được phát triển khi bé có thể tự di chuyển bằng sức khỏe của cơ bắp.

Người chăm sóc cần hướng dẫn bé thực hiện những hoạt động như:

• Thực hành đi bám theo tường hoặc theo xe đẩy;
• Tự đi mà không cần sự hỗ trợ nhiều;
• Thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi rồi đứng lên;
• Tự di chuyển trong nhà, đi ra ngoài hành lang; dạo chơi xung quanh nhà để thưởng thức ánh nắng mặt trời;
• Thực hiện những động tác nhảy có sự hỗ trợ; leo lên cầu thang...

Trong giai đoạn mới học đi như này, bé 1 tuổi vận động có thể chưa hoàn toàn tự tin, thậm chí là mệt mỏi. Do đó, người chăm sóc cần giúp đỡ bé bằng cách dùng tay để bế hoặc đẩy xe, nhưng cần giữ cho bé có cơ hội tự di chuyển. Điều quan trọng là để bàn chân của bé chạm vào sàn, giúp bé tự di chuyển và học cách giữ thăng bằng mà không sợ ngã. Ví dụ, bé có thể thử đi bằng xe tròn, với sự giúp đỡ từ người lớn. Nếu bé có thể bám vào tủ để lấy đồ, tủ nên đặt đồ ở những nơi mà bé có thể lấy được sau vài lần kiễng chân, giúp bé có cơ hội thử thách mình.

Ngoài ra, chân của bé cần được tương tác với nhiều loại vật liệu khác nhau như giày vải (mềm), cát (sáng), lá khô (rụng), sỏi đá (gồ ghề), nước (mềm mại) ... không chỉ ở trên sàn nhà và dép đi. Khi tiếp xúc với những vật liệu này, bé 1 tuổi sẽ học về đặc tính của các đối tượng qua cảm giác của lòng bàn chân, từ đó sẽ phản xạ phù hợp với từng loại vật liệu.

Vì bé 1 tuổi vận động nhiều, tầm nhìn của bé về thế giới mở rộ hơn, giúp bé khám phá nhiều đối tượng khác nhau trong thế giới bên ngoài. Ví dụ: Khi bé nằm xuống, bé chỉ nhìn thấy những thứ ở dưới đất và phía trước mặt. Nhưng khi bé đứng dậy và ngồi, bé có thể nhìn xa hơn 2m, hoặc thậm chí nhìn toàn bộ trần nhà nếu bé tự đi. Hoặc khi bé được đưa lên (có những bé chưa tự đi nhưng đã cố gắng đưa đầu chân cao, khi bé có chỗ nắm), bé sẽ thấy hạnh phúc khi đạt được mục tiêu, trải nghiệm niềm vui khi đạt được mục đích, như là lấy đồ bé thích hoặc đạt được những vật ở trên cao. Việc bé sử dụng chân đi thẳng cũng kích thích não bộ ghi nhớ những gì bé nhìn thấy, như cảnh vật trên đường, những người bé nhìn thấy, vị trí của các đồ vật trong nhà...

Việc bé 1 tuổi di chuyển tự do (bò, vịn, đi vững mà không cần sự giúp đỡ của người lớn) cũng giúp bé nhìn nhận theo nhiều hướng mà bé thích, không cần phải theo chỉ định của người lớn, hoặc tiến về những nơi mà bé muốn (như tự chạy về phía mẹ để được bế) mà không cần sự giúp đỡ của người lớn. Hơn nữa, việc được tự do vận động cơ thể là minh chứng rõ ràng cho việc bé là một em bé độc lập, có thể tự do di chuyển, khám phá thế giới và thể hiện ý chí của mình.

Bố mẹ và người chăm sóc có thể tham khảo một số hoạt động giúp củng cố vận động thô cho bé như sau:

• Tìm bố mẹ khi chơi trốn tìm: Bố mẹ thay đổi nơi trốn, để bé tự bò/tự bám ghế để đứng lên, hoặc theo ghế đi tìm.
• Kéo các đồ chơi có bánh xe, như xe đẩy, hộp đồ chơi có bánh và dây kéo
• Tập leo cầu thang và trượt xuống: Để bé tự mình vịn lên lan can để đi lên cầu trượt, hoặc bé có thể bò bằng 2 tay 2 chân lên bậc cầu thang với sự hỗ trợ và bảo vệ của bố mẹ ở gần.
• Dắt tay cho bé tập đi: Bố mẹ đứng sau bé hoặc đứng phía trước bé, cùng nắm tay và hướng dẫn bé tiến lên phía trước. Có thể kết hợp với việc hát hoặc đếm số trong quá trình di chuyển
• Đi dạo xung quanh nhà, tăng dần về khoảng cách và thời gian
• Giữ chân bé ở tư thế treo ngược khoảng 5- 10 giây, bé sẽ tự đưa tay và cong lưng, thể hiện động tác bảo vệ bản thân - lặp lại động tác này 1 – 2 lần
• Đẩy xe: Đẩy xe đẩy, đẩy ghế, đẩy thùng (ban đầu hướng dẫn bé đẩy xe ở khu vực thoải mái, sau đó tạo các chướng ngại vật và hướng dẫn bé tránh chúng)
• Xe cáp treo: Treo quả bóng hoặc đồ chơi vào dây và căng dây tạo ra đường thẳng, sau đó hướng dẫn bé đi theo đường thẳng để đưa đồ về đích.

Với những điều kỳ diệu của khả năng vận động toàn bộ cơ thể như vậy, bé 1 tuổi cần được tự do vận động nhiều nhất có thể, giảm bớt việc bé bị bế ở tay của người lớn sẽ giúp bé tránh khỏi sự phụ thuộc vào vận động. Tuy để bé tự do di chuyển, nhưng người lớn cũng cần giữ an toàn để bé không bị tổn thương.