Bài viết được tư vấn chuyên môn cùng Bác sĩ khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Central Park

Rối loạn lo âu là trạng thái lo lắng, sợ hãi vượt quá mức, không nguyên nhân rõ ràng, xuất phát từ cảm xúc chủ quan và không giải thích được bằng bất kỳ bệnh lý cụ thể nào. Đây là một tình trạng mạn tính và phát triển dần, đôi khi có thể bùng phát đột ngột.

Rối loạn lo âu là trạng thái lo lắng, sợ hãi vượt quá mức, thường không có nguyên nhân rõ ràng, xuất phát từ cảm xúc chủ quan và không giải thích được bằng bất kỳ bệnh lý cụ thể nào. Rối loạn lo âu là tình trạng mạn tính và tiến triển dần, đôi khi có thể bùng phát đột ngột. Thường đi kèm với tăng cảm xúc và biểu hiện bằng những triệu chứng như mệt mỏi, hồi hộp, đổ mồ hôi, khó thở.

Rối loạn ám ảnh: Là một loại rối loạn khiến người bệnh trải qua những suy nghĩ, ý thức, cảm giác lặp đi lặp lại về một điều nào đó, thậm chí khi họ không muốn. Những suy nghĩ này kiểm soát, buộc người bệnh phải thực hiện hành động nào đó mặc dù họ hiểu là không hợp lý nhưng không kiểm soát được.

2.1 Sợ xã hội - Bí mật của Nỗi Lo Lắng

Sợ xã hội thường xuất hiện ở tuổi thanh thiếu niên, khiến bản thân người bệnh cảm thấy lo lắng khi bị chú ý, dẫn đến việc tránh xa xã hội. Bí mật này có thể là sợ ăn uống ở nơi công cộng, sợ nói trước đám đông, sợ gặp người khác giới, thậm chí sợ nôn ra ngoài ở nơi đông người... Đây là những dấu hiệu quan trọng giúp chẩn đoán bệnh.

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10F:

Để chẩn đoán đúng, cần đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:

a/ Các biểu hiện tâm lý, hành vi hoặc thần kinh thực vật phải là biểu hiện chủ yếu của lo âu và không phải do hoang tưởng hoặc ý thức ám ảnh.

b/ Lo âu phải chủ yếu xuất hiện ở các tình huống xã hội đặc biệt (ví dụ: sợ nói trước đám đông, sợ gặp người khác giới).

c/ Việc tránh xa tình huống lo âu phải là biểu hiện rõ ràng.

2.2 Rối loạn Hoảng Sợ (hoặc rối loạn Hoảng Loạn)

Rối loạn Hoảng Sợ là những cơn lo âu nặng nề, không phụ thuộc vào bất kỳ tình huống hay hoàn cảnh nào cụ thể và không thể dự đoán. Triệu chứng bắt đầu nhanh chóng như đau ngực, đau tim, cảm giác hồi hộp, hoa mắt, thở nhanh. Ngoại trừ những cơn lo âu, bệnh nhân thường cảm thấy bình thường và ít khi có các dấu hiệu lo âu.

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10F:

Chẩn đoán dựa trên các cơn lo lắng mạnh mẽ xuất hiện trong khoảng một tháng:

• Trong tình huống không có nguy cơ thực sự.
• Không phụ thuộc vào tình huống cụ thể và không thể dự đoán trước.
• Ở những thời kỳ giữa các cơn lo âu, bệnh nhân ít khi có các triệu chứng lo âu.

2.3 Nỗi Ám Ảnh - Mối Liên Kết Cảm Xúc

Nỗi ám ảnh chuyên biệt là những cảm xúc ám ảnh chỉ xuất hiện trong những tình huống cụ thể như sợ động vật, sợ độ cao, sợ sấm, sợ bóng tối, sợ bay,... Được hình thành dựa trên nỗi sợ mạnh mẽ, ổn định và rõ ràng. Khi kích thích xảy ra, nỗi ám ảnh kích thích cơn lo âu, hoảng sợ.

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10F:

Để xác định nỗi ám ảnh chuyên biệt, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Các biểu hiện tâm lý hay thần kinh thực vật phải là dấu hiệu chủ yếu của lo âu và không phải là kết quả của hoang tưởng hay ý thức ám ảnh.
• Lo âu chỉ xuất hiện khi có sự hiện diện của đối tượng hay tình huống đặc biệt gây ám ảnh.
• Việc tránh xa tình huống gây ám ảnh phải rõ ràng.

2.4 Nỗi Ám Ảnh - Sức Mạnh Hấp Dẫn

Nỗi ám ảnh-cưỡng bức là một dạng rối loạn khiến bệnh nhân bị ám ảnh bởi ý tưởng, suy nghĩ, cảm xúc, hành động lặp đi lặp lại mặc dù họ không muốn. Bệnh nhân nhận thức rằng nỗi ám ảnh-cưỡng bức là quá mức, không hợp lý và không giải thích được nguyên nhân. Ví dụ: sau khi đã rửa tay, bệnh nhân bị xao lạc và buộc phải rửa tay liên tục dù tay đã sạch.

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10F:

Chẩn đoán nỗi ám ảnh-cưỡng bức dựa trên những đặc điểm sau:

• Bệnh nhân nhận thức ý nghĩa và xung đột của ý nghĩ hay hành động của mình.
• Ít nhất một ý nghĩ hay động tác mà bệnh nhân không kiểm soát được, dù có thể có những ý nghĩ hay động tác khác mà bệnh nhân không kiểm soát.
• Ý nghĩ về việc thực hiện động tác phải không thú vị (không chỉ là căng thẳng nhẹ hay lo âu).
• Những ý nghĩ, hình ảnh hay xung động phải lặp lại và không thú vị.

Điều trị kết hợp cả hai phương pháp thuốc và tâm lý.

Điều trị Bằng Thuốc:

Các loại thuốc điều trị rối loạn lo âu bao gồm:

• Nhóm benzodiazepine:

Benzodiazepine tác động lên thụ thể GABA ở hệ thần kinh trung ương, tạo ra tác dụng chống lo âu, chống co giật, làm ngủ và giãn cơ. Các thuốc benzodiazepin phổ biến như Diazepam, Bromezepam, Alprazolam, Nitrazepam, Clonazepam,...

• Thuốc chống trầm cảm ba vòng và đa vòng có tác dụng làm dịu:

Doxepin, Amitriptyline, Prothiaden, Anafranil, Ludiomil, Mianserin,...

• Thuốc chống tăng hấp thụ serotonin chọn lọc:

Fluvoxamine, Fluoxetine, Paroxetine, Sertraline

Điều trị Bằng Tâm Lý

Liệu pháp tâm lý thường mang lại kết quả tích cực. Tốt nhất là kết hợp cả hai phương pháp để có hiệu quả tốt nhất. Liệu pháp tâm lý giúp duy trì cảm xúc, giảm nhẹ triệu chứng. Các phương pháp giảm căng thẳng và tâm lý cá nhân là hiệu quả nhất, giúp đánh giá và điều chỉnh hành vi trong cuộc sống hàng ngày, giúp bệnh nhân chấp nhận bệnh lý của mình.