Giao mùa là thời kỳ lý tưởng cho sự phát triển của vi khuẩn và virus, gây ra bệnh đường hô hấp, trong đó có bệnh viêm họng cấp. Dù không gây nhiều tác động đến sức khỏe, nhưng nếu điều trị chậm, có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm cầu thận hay thấp tim, đặc biệt là ở trẻ nhỏ.

Họng bao gồm cổ họng và thanh quản, nơi chứa nhiều mạch máu, cơ hầu, hạch amidan và dây thanh âm.

Viêm họng là tình trạng viêm tại tổ chức niêm mạc và dưới niêm mạc ở họng. Viêm họng cấp tính là viêm cấp tính ở niêm mạc vùng mũi - họng - miệng thường kèm theo viêm amidan khẩu cái, viêm xoang, viêm mũi, đôi khi kết hợp với viêm amidan đáy miệng. Do thường kết hợp nhiều, nên còn được gọi là viêm họng - amidan cấp. Có thể xuất hiện đồng thời với các bệnh lây qua đường hô hấp như cảm cúm, sởi.

Bệnh xuất hiện ở cả người lớn và trẻ em, chủ yếu là ở trẻ do họ có sức đề kháng yếu hơn, thường xuất hiện vào mùa thu - đông khi thời tiết biến động. Bệnh thường bắt đầu từ vi khuẩn. Sự kết hợp giữa độc tố của vi khuẩn, sức đề kháng của cơ thể, và vi khuẩn hội tụ trong vòm họng (liên cầu khuẩn, phế cầu) tạo ra tình trạng bùng nhiễm.

Viêm họng lây truyền qua các chất nhầy từ mũi, họng, miệng như nước bọt và giọt bắn qua không khí, cũng như tiếp xúc trực tiếp.

2.1 Nhận biết triệu chứng qua khám lâm sàng

Bệnh nhân viêm họng cấp thường có triệu chứng sốt, nhiệt độ từ 38 - 39 độ C, đôi khi lên đến 40 độ C, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Có cảm giác lạnh, đau đầu, mệt mỏi, kém ăn, đau toàn thân, hạch cổ nổi lên, di động và đau khi sờ chạm.

Đau họng là triệu chứng phổ biến, đặc biệt khi nuốt, bao gồm nuốt chất lỏng. Ho, nói chuyện có thể gây đau nhức tai. Có thể xuất hiện ngạt mũi, nước mũi chảy trong nhầy rồi sau đó đục. Tiếng nói có thể bị ảnh hưởng, từ mất tiếng dần đến việc nói khó khăn hơn.

Kiểm tra họng thường thấy niêm mạc họng đỏ, có xuất tiết. Phần sau họng có tổ chức máu đỏ, mao mạch nổi rõ. Hai amidan cổ cái sưng nề, có thể xuất hiện mủ hoặc lớp bã trắng phủ trên amidan. Niêm mạc mũi sưng, có chất nhầy. Hạch cổ nổi lên, đau khi ấn.

2.2 Tiến hành các xét nghiệm chẩn đoán viêm họng cấp tính

Những triệu chứng đặc trưng của viêm họng cấp thường dễ nhận biết, do đó thường không cần xét nghiệm để chẩn đoán. Tuy nhiên, trong các trường hợp nặng, xét nghiệm trở nên quan trọng để xác định chính xác nguyên nhân và mức độ nặng của bệnh.

• Xét nghiệm máu: Ở giai đoạn đầu, bạch cầu không tăng nhiều, nhưng khi bệnh chuyển sang giai đoạn bùng nhiễm, bạch cầu trung tính có thể tăng cao.
• Phết dịch họng để nuôi cấy vi khuẩn: Xét nghiệm này giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh, từ đó đặt lịch trình điều trị dựa trên khả năng kháng sinh.

Bệnh được chẩn đoán chính xác dựa trên các triệu chứng lâm sàng sau:

• Biểu hiện đột ngột của sốt và đau toàn thân
• Đau họng, đặc biệt khi nuốt
• Niêm mạc họng đỏ và có xuất tiết
• Khám hạch cổ cảm nhận sưng và đau

Cũng cần phải chẩn đoán phân biệt với dị vật đường thở, viêm niêm mạc miệng và những bệnh lý khác như viêm họng do bạch cầu, lao họng, nấm họng, và giang mai họng.

Khi chưa xác định được nguyên nhân gây bệnh, tất cả trường hợp viêm họng cấp ở người trên 3 tuổi nên được điều trị như viêm họng do liên cầu khuẩn. Gồm các phương pháp điều trị sau:

Kháng sinh nhóm beta lactam hoặc một số nhóm kháng sinh khác: Amoxicilin, cephalexin, erythromycin, clarythromycin

• Penicillin V uống 50-100 UI/kg cho trẻ, 3 triệu UI cho người lớn, chia thành 3 lần trong ngày, điều trị kéo dài 10 ngày.
• Penicillin chậm loại Benzathin-Penicillin G liều 600.000UI cho trẻ < 30kg, 1,2 triệu UI cho trẻ > 30kg và 2,4 triệu UI cho người lớn.
• Cephalosporin thế hệ 1 hoặc Penicillin A (Amoxicillin) điều trị trong 10 ngày.
• Trong trường hợp dị ứng với Penicillin, có thể thay thế bằng nhóm Macrolide như Rulide, Zithromax, Dynabac, hay Josacine trong 5-7 ngày

Điều trị các triệu chứng bằng thuốc giảm viêm, giảm đau, hạ sốt: Paracetamol, aspirin. Hạn chế sử dụng đối với bệnh nhân bị viêm loét dạ dày - tá tràng.

Điều trị tại chỗ bằng cách bôi họng, súc họng, và khí dung họng

Thực hiện xét nghiệm để xác định nguyên nhân và đặt kế hoạch điều trị

Bổ sung yếu tố vi lượng, vitamin đặc biệt là vitamin C và B1 cùng các sinh tố khác để tăng cường sức đề kháng cơ thể.

Nếu phương pháp điều trị hiệu quả, bệnh sẽ giảm sau 3 - 5 ngày. Trong trường hợp có bội nhiễm liên cầu, thời gian điều trị có thể kéo dài, và nếu kháng sinh không đạt hiệu quả, có thể gặp phải các biến chứng như:

• Biến chứng ngay tại chỗ: Viêm nặng, áp xe quanh amidan; áp xe ở phần sau và bên trong họng; biến chứng viêm mũi xoang cấp; viêm nặng vùng cổ họng.
• Biến chứng gần: Viêm thanh khí - phế quản, viêm phổi, viêm tai giữa cấp, viêm xoang cấp.
• Biến chứng xa: Viêm cầu thận, viêm khớp, viêm màng tim, choáng nhiễm độc liên cầu, nhiễm trùng máu.

Mùa đông đang đến, bảo vệ bản thân và con trẻ khỏi các bệnh đường hô hấp, trong đó có viêm họng cấp, bằng cách sau:

• Tránh tiếp xúc trực tiếp với người đang mắc các bệnh đường hô hấp
• Loại bỏ thói quen hút thuốc lá và uống rượu bia, hạn chế ăn thức ăn chứa muối, chất sống, và thực phẩm lên men
• Nâng cao chất lượng cuộc sống để tăng cường sức đề kháng tự nhiên, duy trì môi trường sống sạch sẽ và không có ô nhiễm
• Thực hiện biện pháp an toàn lao động, bảo vệ khỏi bụi và nhiệt độ, duy trì vệ sinh răng miệng, và điều trị các bệnh lý như viêm mũi xoang, viêm họng, viêm amidan, đặc biệt là ở những người có bệnh mãn tính
• Với trẻ nhỏ, giữ ấm vùng họng khi thời tiết lạnh, tránh cho trẻ ướt mưa, giữ trẻ ở nơi thoáng mát, sạch sẽ, và tiêm phòng cảm cúm để kích thích hệ miễn dịch tự nhiên, bảo vệ khỏi virus và vi khuẩn gây bệnh.

Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour chuyên nghiên cứu và điều trị các bệnh lý tai mũi họng thông thường như: viêm amidan, đau họng, ù tai, viêm mũi không phải do dị ứng, và ung thư vùng cổ họng; cũng như các khối u vùng đầu mặt cổ và các bệnh lý bẩm sinh khác tại khu vực này bằng những phương pháp ngoại khoa phổ biến.