'Chàng Hoàng Tử Nhỏ' - Một Lần Nữa Chiêm Ngưỡng Thế Giới

Trong tất cả các tác phẩm văn học Pháp trong hơn một thế kỷ qua, “Hoàng Tử Nhỏ” của Antoine de Saint-Exupery chắc chắn là tác phẩm được yêu thích nhất. Điều này thực sự kì lạ, vì ý nghĩa của cuốn sách - bao gồm mục đích, ý định và bài học của nó - vẫn còn rất khó hiểu dù đã hơn 75 năm kể từ khi cuốn sách lần đầu tiên được xuất bản. Thực tế là khi nhìn lại những nhận xét ban đầu về cuốn sách, thật ngạc nhiên khi biết rằng nó không nhận được sự chào đón nồng nhiệt như một câu chuyện ngụ ngôn tuyệt vời, mà thay vào đó, nó khiến độc giả bối rối và khó hiểu. Trong số những nhà phê bình thời đó, chỉ có P.L. Traver - với sự cân nhắc đã khiến cả những người vô thần phải sửng sốt, người đã viết ra một câu chuyện thần thoại tuyệt vời cho nước Anh trong bộ truyện Mary Poppins của bà - là người đã thực sự nắm bắt được các khía cạnh, tầm quan trọng của “Hoàng Tử Nhỏ”.

Thời gian đã làm thay đổi sự đánh giá của độc giả nhưng một tác phẩm kinh điển vẫn là kinh điển. Năm nay là năm đánh dấu sự trỗi dậy khi “Hoàng Tử Nhỏ” thu hút được sự chú ý lớn, bao gồm triển lãm đầy đủ các bức tranh gốc của Saint-Exupery tại Thư viện và Bảo tàng Morgan ở New York. Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa thể hiểu sâu hơn về bí ẩn cốt lõi: 'Hoàng Tử Nhỏ kể về điều gì?'

Mọi người đều biết câu chuyện của “Hoàng Tử Nhỏ”: một phi công rơi xuống một sa mạc, đối mặt với khả năng sống sót rất thấp, gặp gỡ một đứa trẻ kỳ lạ, không phải một người đàn ông trưởng thành nhưng cũng không phải một cậu bé. Câu chuyện dần được tiết lộ, chàng trai trẻ đến từ một hành tinh xa xôi, nơi cậu sống một mình cùng với một bông hồng. Bông hồng đã khiến cậu buồn đến nỗi cậu đã theo đuổi một đàn chim đến những hành tinh khác. Cậu được hướng dẫn bởi một con cáo thông minh và thận trọng, nhưng cũng phải đối mặt với sự dằn vặt của con rắn, biểu tượng của sự độc ác và cái chết.

Để hiểu được quyển sách này là một câu chuyện chiến tranh, người đọc đã phải dành nhiều năm và nhiều lần đọc. Đó không chỉ là một câu chuyện ngụ ngôn về chiến tranh mà còn là một câu chuyện về đạo đức, nơi mà sự cô lập, nỗi sợ hãi và sự không chắc chắn được dịu đi bởi những lời thân thiện và tình yêu. 'Hoàng tử bé' không chỉ là một câu chuyện chiến tranh theo nghĩa bóng mà còn là một thực tế, mọi thứ trong cuốn sách không chỉ liên quan đến sự khởi đầu của cuộc chiến mà còn là về 'sự thất bại kì lạ' của nước Pháp và những trải nghiệm dưới chính quyền Vichy khi bị chiếm đóng. Sự xấu hổ và khó hiểu của Saint-Exupery về sự thất bại đã khiến ông sáng tạo nên một câu chuyện cổ tích với những ý niệm trừu tượng tương phản với những tình yêu cụ thể. Trong đó, ông đã biểu diễn về sự mất mát của chiến tranh cùng với những nhà văn vĩ đại khác, từ J. D. Salinger - tác giả của 'Gửi Esme' - đến người đồng nghiệp của ông, Albert Camus, người đã nhận ra sự cần thiết của việc tham gia vào cuộc chiến không hồi kết giữa niềm hạnh phúc của con người và bệnh tật của sự vô nghĩa, có nghĩa là tách cảm xúc ra khỏi cuộc sống hàng ngày.

Hiện nay, thông qua cuốn tiểu sử 'Saint-Exupery' của Stacy Schiff, chúng ta đã hiểu rõ hơn về hoàn cảnh sáng tác của 'Hoàng tử bé'. Ông trốn khỏi Châu Âu để đến một nơi xa lạ và chỉ sử dụng một thứ tiếng ở Bắc Mỹ. Tham gia vào một cuộc chiến xung đột nội bộ nhỏ nhưng dữ dội, Saint-Exupery đã viết một câu chuyện cổ tích đậm chất Pháp ở Manhattan và Long Island. Bối cảnh sa mạc của câu chuyện lấy từ trải nghiệm của người phi công vào năm 1935 khi bị lạc ở vùng sa mạc Ả rập, cùng với kí ức về sự cô đơn, ảo giác và cái chết gần kề. Câu chuyện tình yêu của Hoàng Tử và Bông Hồng bắt nguồn từ câu chuyện tình của ông và vợ, bà Consuelo, thể hiện qua những cảm xúc như sự đành lòng, độc đoán và hưng phấn. Sa mạc và bông hồng - là nguồn cảm hứng của ông, giữa hai trải nghiệm này, là một cuộc chiến tranh.

Trong tâm trí sâu thẳm, ông cảm nhận sự mất mát của nước Pháp không chỉ trong chiến tranh mà còn trong 'ý nghĩa'. Sa mạc của sự thất bại kì lạ còn khó hiểu hơn cả sa mạc Libya. Trận chiến của Saint-Ex là danh dự: ông đã bay cùng đội máy trinh sát GR II/33 của không lực Pháp. Sau thất bại, ông trốn chạy khỏi Châu Âu giống như nhiều người Pháp khác, qua Bồ Đào Nha và dừng chân tại New York vào cuối năm 1940. Nhưng điều khiến sự mất mát trở nên đau đớn là sự sụp đổ của nền văn minh Pháp, dưới sự giám sát của những vị thần.

Trong cuộc tìm kiếm nguyên nhân của sự sụp đổ, những tâm hồn trung thành nhất - trong đó có Marc Bloch và Camus - cho rằng lỗi lầm nằm ở sự trừu tượng của người Pháp. Truyền thống này tiếp tục vận động, đặt câu hỏi thực tế về những ví dụ cụ thể, trong khi những mô hình lý thuyết làm những người thiết kế thất vọng. Một cách đáp trả là tìm ra hệ thống trừu tượng mới, nhưng cách tốt hơn là tham gia vào cuộc chiến không hồi kết chống lại sự trừu tượng để tìm lại ý nghĩa của cuộc sống. Bloch nói rằng:

Trong công việc đầu tiên của tôi, tôi, một nhà sử học, nhưng cũng là một nhà theo chủ nghĩa nhân văn, cần tránh việc sử dụng các thuật ngữ phức tạp. Thầy giáo lịch sử cần tiếp tục tìm kiếm các giá trị thực sự đằng sau những khái niệm trừu tượng và trống rỗng. Họ nên tập trung vào con người hơn là các công cụ.

Đây là một bài học đạo đức lạ lùng được rút ra từ trải nghiệm của một cuộc chiến tranh đáng sợ. Nó không chỉ liên quan đến kiến thức, không phải là sự hiển linh của một người không có kinh nghiệm chiến đấu. Trên mặt chiến lược, quân sự đơn giản, sự thúc đẩy để sử dụng các khái niệm trừu tượng cũng là sự thúc đẩy để tôn trọng những phương pháp cứng nhắc và hệ thống, thay vì linh hoạt và sáng tạo. Chiến lược phòng thủ Maginot là một khái niệm trừu tượng đã thay thế cho chiến lược linh hoạt và những cảm tính thông thường.

Từ một trải nghiệm về một cuộc chiến tranh vô nhân đạo và quá sức, Saint Exupery muốn giải cứu con người chứ không phải số liệu thống kê. Số liệu thống kê có thể là niềm đam mê của bất kỳ ai, từ nhà du hành vũ trụ cho đến doanh nhân. Cách tốt nhất để thưởng thức 'Hoàng tử bé' là xem nó như một câu chuyện ngụ ngôn mở rộng về thể loại và sự ngu ngốc của trừu tượng, kèm theo sức mạnh và sự chua chát từ việc Saint Exupery kịch tính hóa cuộc chiến với sự trừu tượng không như là triết học mà như là một câu chuyện về sự sống và cái chết.

Như cuộc hành trình của Saint Exupery, cuộc hành trình của Hoàng Tử là một cuộc hành trình xa cách, xa rời sự hấp dẫn của một bông hoa đặc biệt. Hoàng Tử học được rằng để có trách nhiệm với bông hồng của mình, anh phải coi nó như chính bản thân mình, kể cả sự yếu đuối và tính cách kiêu căng - và tất cả những điều bình thường ấy mà không làm giảm đi tình yêu của anh. Sự vui mừng và bền bỉ của trải nghiệm cụ thể có thể được thấy trong hình ảnh mở đầu về một con trăn Nam Mỹ nuốt chửng một con voi, điều mà người lớn chỉ có thể nhìn thấy như là một hiện tượng chung.

Các nhân vật mà Hoàng Tử gặp trong cuộc hành trình đến Trái Đất đều trở thành các công cụ, theo Bloch. Người doanh nhân, nhà thiên văn, thậm chí cả người thắp đèn đều trở thành nghề nghiệp của họ và trở nên mù loà trước những vì sao. Một lần nữa, 'Hoàng tử bé' tái hiện những dịch chuyển cần thiết mà chúng ta thấy trong tác phẩm của Camus, nhưng dưới dạng một câu chuyện ngụ ngôn thay vì một tiểu thuyết thực tế. Thế giới đầy mưu toan làm chúng ta trở nên mù loà trước hoạt động của nó; và nhiệm vụ thực sự của chúng ta là nhìn thấy thế giới một lần nữa.

Bản dịch của Mytour (Trạm Đọc)

Tham khảo: The New Yorker