'CHẤT XƠ TUYỆT VỜI'- Chiến lược tăng cường sức khỏe tiêu hóa lâu dài

Lĩnh vực nghiên cứu về chất xơ và tác động của nó đối với hệ tiêu hóa, hệ vi sinh bắt đầu từ những năm 1980, khá trễ trường. Ngoài ra, nghiên cứu lâm sàng về dinh dưỡng và sức khỏe, cũng như những yếu tố sâu bên trong hệ tiêu hóa trong cơ thể con người như hệ vi khuẩn ruột đều rất phức tạp và khó có thể rút ra kết luận một cách rõ ràng nhất. Do đó, đến tận bây giờ, nếu không cập nhật kiến thức, chúng ta vẫn mắc phải hai hiểu lầm lớn về chất xơ như sau:

1. Nghĩ rằng mọi loại chất xơ đều giống nhau. Các nhà khoa học trước đây đã đơn giản hóa chất xơ thành hai loại chính: xơ hòa tan và xơ không hòa tan (xơ vi thể và xơ đại thể). Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả và nhiều nhà khoa học hiện nay, mỗi loại thực vật chứa một phức hợp chất xơ riêng biệt kết hợp với các dưỡng chất bên trong từng loại thực vật, tạo nên một sự đa dạng độc đáo. Điều này giúp cung cấp 'thức ăn' đa dạng cho hệ vi sinh đường ruột và cùng hệ miễn dịch đối phó với các vấn đề sức khỏe và điều chỉnh sinh hóa của cơ thể.
2. Nghĩ rằng chất xơ đại thể chỉ có tác dụng làm sạch hệ tiêu hóa, loại bỏ độc tố và cặn bã. Tuy nhiên, chất xơ còn là môi trường và thức ăn cho hệ vi sinh đường ruột, chúng cung cấp ít nhất 10% năng lượng cho cơ thể và tạo ra nhiều cấu trúc axit béo chuỗi ngắn, hỗ trợ xây dựng các cấu trúc tế bào, hormone, enzyme...

Thứ hai, để làm quen, chúng ta sẽ tìm hiểu các khái niệm sau:

- Probiotic: Đó là các vi khuẩn có ích trong hệ tiêu hóa, được gọi tắt là lợi khuẩn. Hệ vi khuẩn này gồm ít nhất 39 ngàn tỷ 'thành viên', với hơn 36 ngàn loài đã được định danh. Hệ vi khuẩn này còn sản xuất ra khoảng 3 triệu gen, nhiều gấp 150 lần số lượng gen đặc trưng của con người.

- Postbiotic: Đây là các sản phẩm hoặc thành phần có ích được hệ vi khuẩn tạo ra, trong đó axit béo chuỗi ngắn là thành phần quan trọng nhất.

- Prebiotic: Đây là các hợp chất được hệ vi khuẩn sử dụng để phát triển và sản xuất postbiotic, đó chính là CHẤT XƠ.

Đơn giản Prebiotic + Probiotic = Postbiotic.

Ngoài các vi khuẩn, trong hệ vi sinh đường ruột chúng ta còn có nấm, ký sinh trùng, virus, cổ khuẩn, và một số vi khuẩn 'cơ hội' - tồn tại tuỳ thuộc vào điều kiện và một số vi khuẩn gây hại. Đa dạng của hệ vi sinh này là quan trọng, và trong trạng thái bình thường, sự cân bằng này được duy trì nhờ vào một số thành viên 'xấu xấu' giúp lợi khuẩn và hệ miễn dịch giữ trạng thái 'cảnh giác cao độ'.

Thứ ba, nếu nói ra, có thể sẽ có phần 'lạc đề', có nghĩa là nhiều thông tin về dinh dưỡng và sức khỏe thường không chắc chắn, thậm chí là sai lầm do ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố thương mại.

Bạn có thể tìm hiểu về trường hợp ở Mỹ vào năm 2011, khi một dự thảo luật đưa Pizza vào danh mục 'rau củ quả' cho suất ăn học đường.

Thứ tư, tất cả các dưỡng chất có trong thịt, cá, trứng, sữa, và thực phẩm từ động vật khác... đã được các chuyên gia 'quảng cáo' như là tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, nếu ăn ĐA DẠNG THỰC VẬT, các loại rau, củ, quả, hạt, nấm, và các loại thực vật khác đều có thể cung cấp đầy đủ dưỡng chất. Trong khi đó, trong thực phẩm động vật, CHẮC CHẮN KHÔNG CÓ CHẤT XƠ.

Trong lý thuyết Blue Zone (vùng xanh - không phải là phần mềm truy vết Covid đâu...), theo Dan Buettner, 5 khu vực có tuổi thọ và sức khỏe cao nhất trên thế giới là Okinawa, Sardinia, Nicoya, Icaria, Loma Linda. Khẩu phần ăn của những người dân ở đây hơn 90% là thực vật, thay đổi theo mùa và có khu vực mà họ ăn trung bình 600 loài thực vật khác nhau trong 1 năm. So với ít xíu rau củ quả hoặc vài bát canh của chúng ta, bạn có thể hiểu được sự khan hiếm chất xơ trong chế độ ăn của xã hội hiện đại...

Trong sách Nhân Tố Enzyme, bác sĩ Hiromi Shinya cũng nhấn mạnh về cấu trúc răng và đường ruột của con người, và rút ra kết luận rằng chỉ nên dành khoảng 10-15% khẩu phần ăn cho thịt, còn lại nên là thực vật, bởi ăn thực vật, đặc biệt là thực vật toàn phần, cung cấp chất xơ cho hệ vi sinh đường ruột của chúng ta.

Trong cơ thể chúng ta, hơn 99% ADN đến từ vi khuẩn, chỉ có chưa đầy 1% là 'gen con người' quy định các yếu tố như giới tính, màu da, các cấu trúc mô, cơ quan và... Phần còn lại do hệ vi khuẩn, sống chủ yếu trong đường ruột, 'nắm giữ'. Và phần này gần như 'không ai giống ai'. Sự khác biệt chủ yếu là do hơn 39.000 tỷ vi sinh vật trong cơ thể chúng ta, phần lớn ở đường ruột, và chúng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tổng thể của chúng ta.

Một cách dễ hiểu hơn: Nếu coi cơ thể chúng ta như một quốc gia, các cấu trúc mô-cơ quan là hạ tầng, đường xá, công trình; còn các tế bào, vi khuẩn, vi sinh vật sống trong cơ thể chúng ta là cư dân. Để quốc gia đó phát triển, cư dân phải khỏe mạnh.

Ngoài ra, còn có các tế bào của hệ miễn dịch, tương tự như Công An để xử lý những 'kẻ xấu' bên trong và Quân Đội để đối phó với bên ngoài.

Trong cơ thể chúng ta, hệ vi sinh vật là nhóm người chiếm ưu thế. Vì vậy, quyết định ăn uống của chúng ta phải nhằm mục đích lợi cho phần lớn cư dân trong cơ thể. Khi hệ vi sinh này đa dạng, hài hòa, no đủ và khỏe mạnh... chúng sẽ sản xuất ra nhiều dưỡng chất, hormone, enzyme... đủ các chất có lợi cho cơ thể như đã nói ở trên...

Giữa hệ vi sinh đường ruột và hệ miễn dịch, có thể so sánh như mối quan hệ 'quân dân', 2 bên được ngăn cách nhau bởi một lớp màng ruột rất mỏng, bằng với độ dày của 1 tế bào. Mặc dù ngăn cách, nhưng lại hỗ trợ và liên kết với nhau, cùng phối hợp duy trì 'an ninh' và sự phát triển khỏe mạnh, hài hòa cho cơ thể.

Trong quyển sách 'Bí mật dinh dưỡng cho sức khỏe toàn diện' của Colin Campbell, có câu: “3 yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đối với sức khỏe của chúng ta là:

- Bữa sáng

- Bữa trưa

- Bữa tối”

Với nghiên cứu 'The China Study', ông là một trong những người đầu tiên, dẫn đầu phong trào ăn uống theo thực vật toàn phần (Whole Food Plant Based - WFPB) giúp cải thiện sức khỏe và nâng cao khả năng tự chữa lành của cơ thể... Rõ ràng, nền tảng của phương pháp ăn uống WFPB này chính là chất xơ.

Trong xã hội hiện đại, chúng ta thường chuộng tốc độ, bị quảng cáo áp đặt, và thường 'quy giản' các thành phần, dưỡng chất, năng lượng của thực phẩm thành các con số như Calo, Vitamin, Protein, chất béo v.v.... Nhưng việc ăn uống không chỉ đơn giản là nạp nhiên liệu/năng lượng như đổ xăng hoặc sạc pin cho máy móc mà là cách chúng ta giao tiếp với tự nhiên. Thức ăn, chất xơ, lối sống, môi trường đều quan trọng...

Chúng ta chỉ là một phần rất nhỏ trong tự nhiên tổng thể và không thể thoát khỏi các quy luật tự nhiên, nhưng chúng ta có ý thức, có sự lựa chọn, trong đó bao gồm việc chọn lựa thức ăn, lối sống... cùng với tinh thần học hỏi và sửa đổi... để hài hòa, phù hợp với sự đa dạng và phong phú của tự nhiên...