Châu Phi đang chia rẽ thành hai chén?

Một kẽ nứt khổng lồ đang từng bước phân chia Châu Phi, lục địa lớn thứ hai trên thế giới.

Một rạn nứt to lớn đang dần phân tách Châu Phi, lục địa thứ hai lớn nhất trên hành tinh. Theo Hiệp hội Địa chất Luân Đôn, vùng sâu này - gọi là Rạn nứt Đông Phi - là một mạng lưới các thung lũng kéo dài khoảng 3.500 km, từ Biển Đỏ đến Mozambique. Rạn nứt Đông Phi sẽ chia cắt lục địa này và hình thành một đại dương mới hay nó sẽ biến mất?

Liệu Châu Phi có bị phân chia toàn bộ?

Vậy liệu Châu Phi có bị chia cắt hoàn toàn không, và nếu có thì khi nào điều này có thể xảy ra?

Để giải đáp câu hỏi này, hãy xem xét các quá trình kiến tạo địa chất của khu vực, những phần của bề mặt Trái Đất có thể va chạm vào nhau, tạo ra các dãy núi hoặc kéo xa nhau, tạo ra các thung lũng lớn.

Dọc theo rạn nứt to lớn này ở phía đông Châu Phi, các mảng đá Somalia đang di chuyển về phía đông từ mảng đá lớn hơn và cổ kính hơn, mảng đá Nubia, theo dữ liệu từ Đài Quan sát Trái Đất của NASA. (Mảng đá Somalia còn được gọi là mảng đá Somali và mảng đá Nubian đôi khi còn được biết đến như mảng đá Châu Phi.)

Các mảng đá Somali và Nubia cũng đang rời xa mảng đá Ả Rập ở phía bắc. Hiệp hội Địa chất Luân Đôn chú ý rằng, những mảng đá kiến tạo này gặp nhau ở khu vực Afar của Ethiopia, tạo ra một hệ thống các đường nứt hình chữ Y.

Rạn nứt từ cách đây 35 triệu năm

Rạn nứt Đông Phi bắt đầu hình thành cách đây khoảng 35 triệu năm giữa Ả Rập và Sừng Châu Phi ở phía đông của lục địa này, theo Cynthia Ebinger, giáo sư chủ nhiệm khoa địa chất tại Đại học Tulane ở New Orleans và là cố vấn khoa học cho Cục Châu Phi thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ. Rạn nứt này kéo dài về phía nam theo thời gian, đến phía bắc Kenya vào cách đây 25 triệu năm.

Vết nứt này bao gồm hai nhóm vết nứt rộng song song trong lớp vỏ Trái Đất. Hiệp hội Địa chất Luân Đôn lưu ý rằng, vết nứt phía đông đi qua Ethiopia và Kenya, trong khi vết nứt phía tây chạy theo hình vòng cung từ Uganda đến Malawi. Nhánh phía đông khô cằn, trong khi nhánh phía tây nằm trên biên giới của rừng nhiệt đới Congo, theo Đài Quan sát Trái Đất của NASA.

Ebinger cho biết, sự tồn tại của các vết nứt phía đông và phía tây cũng như việc phát hiện ra các khu vực động đất và núi lửa ngoài khơi cho thấy rằng vết nứt của Châu Phi đang mở rộng dần, tổng cộng lên tới hơn 6,35 mm mỗi năm.

Theo Ken Macdonald, một nhà khoa học danh dự về Trái Đất tại Đại học California, Santa Barbara, Mỹ: “Quá trình rạn nứt hiện tại diễn ra rất chậm, tương tự như tốc độ mọc móng chân của một người”.

Làm thế nào để Châu Phi sẽ bị chia cắt?

Theo Hiệp hội Địa chất Luân Đôn, Rạn nứt Đông Phi có thể hình thành do sự phát ra nhiệt yếu hơn, phía trên của lớp vỏ Trái Đất - giữa Kenya và Ethiopia. Sức nóng này làm cho lớp vỏ phía trên mở rộng và nâng lên, dẫn đến sự kéo dài và nứt vỡ của đá lục địa giòn. Điều này gây ra hoạt động núi lửa đáng kể, bao gồm cả sự hình thành của Núi Kilimanjaro, ngọn núi cao nhất ở Châu Phi, theo Đài quan sát Trái Đất của NASA.

Nếu Châu Phi thực sự bị chia cắt, có nhiều quan điểm khác nhau về cách điều đó có thể xảy ra. Một kịch bản là mảng kiến tạo Somali lớn tách khỏi phần còn lại của lục địa châu Phi, tạo ra một vùng biển giữa hai khu vực.

Ebinger nhấn mạnh rằng, vùng đất mới này sẽ bao gồm Somalia, Eritrea, Djibouti và phần phía đông của Ethiopia, Kenya, Tanzania và Mozambique.

Một tình huống khác có thể xảy ra là phía đông của Tanzania và Mozambique sẽ chia cắt, như Ebinger đã ghi nhận.

Theo Ebinger, nếu châu Phi bị đứt gãy, rạn nứt ở Ethiopia và Kenya có thể tách ra để tạo ra mảng Somali trong vòng từ 1 đến 5 triệu năm tới.

Tuy nhiên, có thể châu Phi sẽ không chia đôi. Ebinger cho biết, các lực địa chất thúc đẩy sự rạn nứt có thể diễn ra quá chậm để tách rời các mảng kiến tạo Somalia và Nubian.

Theo Hiệp hội Địa chất Luân Đôn, nhánh phía đông của Vết nứt Đông Phi không thành công. Tuy nhiên, nhánh miền Tây vẫn hoạt động.

GS Macdonald phát biểu: “Chúng ta không biết liệu rạn nứt này có tiếp tục với tốc độ hiện tại để cuối cùng mở ra một lưu vực đại dương như Biển Đỏ, và sau đó là một biến thể lớn hơn, giống như một phiên bản nhỏ của Đại Tây Dương hay không. Hoặc nó có thể tăng tốc và đến đó nhanh hơn? Hay nó có thể ngừng hoạt động?”

Theo Live Science