Châu Phi qua tác phẩm dịch của Hà Thế Giang

 Nhân dịp này, vào sáng ngày 19/2, Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam - đơn vị ấn hành tác phẩm - đã tổ chức buổi giao lưu trò chuyện trực tuyến với chủ đề “Châu Phi vạn vật: Sự lộng lẫy của ngôn từ”.

Bản dịch với ngôn từ tinh tế

Isak Dinesen là bút danh của nhà văn Karen Christenze Blixen. Cuốn Châu Phi nghìn trùng ngay từ khi in lần đầu vào năm 1937 bằng tiếng Anh đã gây tiếng vang ở Mỹ, châu Âu. Giá trị của cuốn sách lan tỏa đến quê nhà và sau đó tác giả đã dịch ra tiếng Đan Mạch. Hiện nay, tác phẩm đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên toàn cầu.

Châu Phi nghìn trùng là kết quả của những trải nghiệm cá nhân của một phụ nữ Đan Mạch đã sống và làm việc tại một đồn điền cà phê ở châu Phi. Cuốn hồi ký này được viết ra sau khi tác giả đã rời châu Phi suốt 7 năm.

Viết về một mảnh đất xa xôi nhưng với lối viết gần gũi, câu chuyện khiến độc giả cảm nhận được vẻ đẹp hoang dã, phong phú của thiên nhiên; con người chân thành, nguyên sơ của châu Phi.

Tại một buổi giao lưu gần đây, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên chia sẻ về tác phẩm này, nhấn mạnh rằng nhà văn không đi sâu vào hiện thực để viết, nhưng lại mang đến cho độc giả một câu chuyện sâu sắc, đáng đọc và đầy giá trị.

Theo ông, Giải thưởng Văn học dịch của Hội Nhà văn Việt Nam luôn cần xét đến hai yếu tố: Nội dung tư tưởng và sự thanh thoát trong cách chuyển ngữ.

“Trong bản dịch Châu Phi nghìn trùng của dịch giả Hà Thế Giang, người chuyển ngữ đã cẩn thận, chú ý kỹ về văn phong, không ‘ăn xổi ở thì’ để dịch theo ý cơ bản. Đối với tôi, đây là một bản dịch rất đẹp”, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên nhận xét.

Nhà văn Kiều Bích Hậu (thành viên Hội đồng Dịch thuật, Hội Nhà văn Việt Nam) cho biết, bản dịch này khiến bà “ngạc nhiên vì cách sử dụng từ ngữ đáng khen” và bà mong muốn có cơ hội du lịch châu Phi sau khi đọc tác phẩm.

Để truyền tải được tinh thần của tác phẩm gốc, dịch giả Hà Thế Giang đã tốn 3 năm tra cứu qua các nguồn tài liệu mở. Trong quá trình dịch, ông đã phải dừng lại một lần. Các yếu tố về điển tích, văn hóa đã làm cho cuốn sách trở nên khó dịch hơn. Tuy nhiên, sau đó, ông quay lại dịch tiếp bởi ông tin tưởng vào sự giàu có của tiếng Việt.

“Ở nhiều câu, tôi không hoàn toàn hiểu ý tác giả muốn nói gì. Để dịch được một câu, đôi khi tôi phải đọc lại một đoạn dài trước đó. Văn phong của câu gốc gần như không có cấu trúc tương đương trong tiếng Việt, vì vậy hầu hết tôi phải sắp xếp lại, nhưng vẫn giữ được nội dung gốc của tác giả”, dịch giả Hà Thế Giang chia sẻ.

Giá trị xúc động lòng người

Cũng trong buổi giao lưu trực tuyến này, dịch giả Hà Thế Giang cho biết ông rất cảm kích khi độc giả ngày nay vẫn muốn tìm hiểu cuốn sách viết về vùng đất xa xôi của một tác giả đã qua đời từ hơn nửa thế kỷ.

Trong suốt thời gian sống ở châu Phi, nhà văn Isak Dinesen không chỉ chăm sóc một trang trại quy mô lớn mà còn giữ mối quan hệ thân thiết với cộng đồng nơi đây. Bà không ngại chữa bệnh cho người dân địa phương, mở lớp học buổi tối cho trẻ em, lắng nghe và phân xử những vấn đề xảy ra trên mảnh đất này.

“Tác phẩm là nguồn động lực cho nhà văn, giúp xây dựng tình yêu thiên nhiên, con người, để chúng ta nhận thức được rằng dù có đi xa đến đâu, mỗi nhà văn cũng có thể hiểu và lồng ghép hồn mình vào những tác phẩm tuyệt vời”, nhà văn Kiều Bích Hậu chia sẻ.

Nhà nghiên cứu, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tịnh Thy cho rằng tác phẩm này mở ra nhiều tiềm năng đề tài có thể khai thác, như chủ nghĩa hậu thực dân, văn hóa trong văn học, phê bình sinh thái (văn học với môi trường)...

Tiến sĩ Nguyễn Thị Tịnh Thy chia sẻ tác phẩm hấp dẫn bà bởi lối viết nữ tính. Người viết trải qua nhiều thất bại, mất mát, nhưng lại dành những gì đẹp đẽ nhất để viết về châu Phi. Đau đớn, đắn đo của đời tư được giấu kín, thay vào đó là những lo toan cho vùng đất này. Trong tác phẩm, bản năng yêu thương và chở che của người phụ nữ được thể hiện rất rõ.

Theo bà Khúc Thị Hoa Phượng - Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam - Châu Phi nghìn trùng khiến bà cảm động vì vẻ đẹp từ bản gốc đến bản dịch. Điều đó khiến một tác phẩm ra đời cách đây gần một thế kỷ nhưng vẫn giữ nguyên giá trị.

“Câu chuyện của nhà văn Isak Dinesen khiến tôi suy ngẫm về cách sống hài hòa với thiên nhiên. Tác phẩm cũng gợi cho tôi suy nghĩ dù có đi xa đến đâu thì cũng sẽ trở về. Ngôn ngữ đẹp, chất lượng dịch tốt đã khiến Châu Phi nghìn trùng tạo nên sức mạnh lay động lòng người”, bà Hoa Phượng chia sẻ.

Người đứng đầu Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam cũng nhận định hiện nay có những trào lưu cha mẹ sẵn sàng chi trả mọi chi phí để con cái du học. Tuy nhiên, con vẫn chưa thấu hiểu hết về nền văn hóa của quốc gia đó. Trong cuốn sách này, người phụ nữ đã sống trong một nền văn hóa khác biệt và thực sự hiểu biết, yêu thương vùng đất ấy.

Ngoài ra, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên nhận xét rằng bản dịch Châu Phi nghìn trùng của dịch giả Hà Thế Giang là một lời khuyên cho người trẻ giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

“Thành công của bản dịch này cũng góp phần vào việc phát triển tiếng Việt của dịch giả. Qua đó, ta thấy ngôn ngữ mẹ đẻ có đủ khả năng để diễn đạt, móc nối các ý tứ. Như thế nào, nếu không có Gabriel García Márquez với Trăm năm cô đơnở Colombia, người ta chỉ biết rằng đó là quốc gia nổi tiếng với bóng đá. Tương tự, khi có Châu Phi nghìn trùng, ta biết đến châu Phi nhiều hơn với thiên nhiên hùng vĩ và những chân tình của con người”, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên chia sẻ.

Theo Zing News