Chế Độ Ăn Dùng của Việt Nam Qua Nhìn Nhận của Người Nước Ngoài

Trong hành trình đạp xe khám phá Miền Bắc Việt Nam, Kevin Rushby phát hiện người dân địa phương không chỉ săn và thưởng thức thịt động vật mà còn làm điều này ngay cả tại các vườn quốc gia. Maddie, con gái ông, lại là người kén ăn…

Người ta nói rằng một bữa tối ngon là sự kết hợp tinh tế của cuộc sống trên trái đất. Bắt đầu bằng món súp “nguyên sinh”, “tiến hóa” với cá, thịt gà, thịt chim, trước khi đến đoạn “cao trào” mà tôi đoán đó phải là món pudding hoặc caramel – “đỉnh cao” sự tinh tế của loài người.

Vậy nên tôi tự hỏi đây là gì khi nhìn chằm chằm vào những món ăn trước mặt. Một bát tiết canh, rõ ràng là tiết lợn, cạnh đó là cặp chân gà – tôi nhìn kỹ hơn – nằm bên trên chiếc đầu còn nguyên mỏ. Ở giữa là đĩa cua đồng và cạnh đó là các đĩa thịt, xa lát và giá. Ông chủ nhà cười và mời tôi thưởng thức chén rượu gạo đặc biệt.

– Rượu gạo đấy. Loại đặc biệt – Cường, phiên dịch của tôi nói.

Một cái chuông cảnh báo vang lên trong đầu tôi. Tôi nhướn mày. Cường cân nhắc trước khi nói.

– Một phần của con dê đã được ngâm trong loại rượu này.

– Phần nào?

Cường quay đầu nhìn Maddy, con gái tôi (9 tuổi), đảm bảo rằng con bé không nghe thấy, rồi thì thầm: “Ngẩu pín“.

Tôi có thể nhìn thấy Maddy cười xếch đến tai. “Anh muốn tôi uống thứ rượu ngẩu pín dê đó ư?“. Cường cười cười. “Anh sẽ không từ chối được đâu. Rượu đã được rót ra rồi“.

Tôi cầm chén. “Anh cảm ơn chủ nhà đã mời, nhưng anh làm ơn nói với ông ấy là tôi đã ăn rồi“. Đó là sự thật và có vẻ là lý do chính đáng. Giờ là lúc chúc mừng với rượu ngẩu pín dê. Tất cả chúng tôi hô to: “Một, hai, ba… zô“!

Thực ra, loại rượu cũng không quá tồi, hương vị giống như bất kỳ loại rượu gạo nào khác. Chủ nhà có vẻ rất hài lòng và hạnh phúc với rượu ngẩu pín dê của mình. Làm thế nào ông ấy có thể uống được thứ đó?

“Rất tốt cho sức khỏe” – ông chủ nhà tạo điệu bộ ám chỉ “sức mạnh đàn ông”. Người phụ nữ cười nhưng tôi nghi ngờ cô ấy không phải là vợ ông, vì khi tôi lấy máy ảnh ra, cô ấy cười ngượng nghịu và rời khỏi đó.

Chắc chắn bạn phải thán phục khả năng của người Việt khi biến những phần không hấp dẫn của động vật thành những món đặc sản hấp dẫn. Những chiếc đĩa được sắp xếp ngăn nắp, không có chút lãng phí. Sau nửa giờ, chúng tôi lại lên đường trên chiếc xe đạp của mình: tôi, con trai Niall 16 tuổi, Maddy và Cường.

Hành trình xuyên qua miền Bắc Việt Nam bằng xe đạp, lưu trú tại homestay hoặc khu rừng quốc gia, từ thung lũng Mai Châu, cách Hà Nội 100km về phía tây nam, gần biên giới Lào, hướng đông nam đến bờ biển và sau đó đến Ninh Bình. Nếu bạn tưởng tượng Việt Nam giống như con tôm khổng lồ đứng thẳng, hành trình của chúng tôi là ở phần dưới đầu tôm. Mỗi ngày chúng tôi đi khoảng 30km để giữ sức cho cô con gái 9 tuổi và luôn có một chiếc xe hỗ trợ cho người tụt hậu. Chúng tôi hy vọng chuyến đi sẽ là trải nghiệm tuyệt vời về Việt Nam, từ việc ăn ở cùng cư dân bản địa đến khám phá rừng nguyên sinh không bị tác động bởi sự phát triển nhanh chóng của thành phố. Nhưng rượu ngẩu pín dê lại mang đến cho chúng tôi một trải nghiệm hoàn toàn bất ngờ.

Mai Châu nằm trong khu vực ít phát triển ở Việt Nam. Các bà và các cô đang thu hoạch lúa trên cánh đồng xung quanh. Thung lũng dường như dành toàn bộ cho việc trồng lúa. Hai bên là rừng cây đang nhanh chóng phát triển. Khói bếp từ những căn nhà sàn của người dân bản địa trôi lên. Niall và Maddy quấn lấy Cường để hỏi về ẩm thực Việt Nam. Tôi nghĩ rằng họ đang kinh ngạc trước những món ăn mới. Maddy gần như không động đũa bất kỳ món nào kể từ khi chúng tôi đặt chân đến Hà Nội hai ngày trước đó. Tôi đã thề không can thiệp để con tự khám phá những cơ hội mới. Mọi người đều có giới hạn của mình và đối với tôi, đó là món tiết canh.

“Các bạn ăn gì?” – Maddy hỏi Cường. “Tôi nghĩ vậy” – Cường trả lời sau khi suy nghĩ một chút.

“Bạn ăn thịt chó không?“. “Có“. “Tại sao?” “Vì nó có nhiều protein hơn so với những loại thịt khác“.

Niall bất chợt thấy một chú chó lông màu cát trên đường. “Bữa trưa đấy hả?“. “Không, chúng tôi chỉ ăn chó đặc biệt. Còn đây là loại chó trong nhà“.

“Chú có ăn thịt mèo không” – Maddy hỏi. “Có“. “Chú nấu mèo như thế nào” – Maddy tò mò hỏi. “Mèo có thể chế biến thành 7 món” – Cường liệt kê trước sự ngạc nhiên của bọn trẻ – Luộc, nướng,… đôi khi còn có món cháo mèo.

Chúng tôi cẩn trọng bước qua cây cầu treo cũ kỹ và đi qua một ngôi làng. Mỗi nhà ở đây đều đa dạng về sản xuất. Có nhà đào ao để thả cá và nuôi vịt. Có nhà trồng đỗ và cải bắp xanh. Có nhà trồng cây ăn quả như nhãn, hồng, vải. Quanh nhà là hàng loạt sản phẩm nông nghiệp như lúa, lạc, khoai môn, cùng những dụng cụ thô sơ như nơm, úp, lưới đánh cá. Mọi thứ đều sạch sẽ, ngăn nắp và không có rác hay chai lọ nhựa. Tôi kiểm tra Maddy, con bé đang tụt ở phía sau và tự hát: “Bạn sẽ không bao giờ thấy điều này ở Norwich đâu, thịt mèo nấu cháo“.

Chúng tôi đi thêm một đoạn nữa và gặp một chợ nhỏ ven đường, nơi những con lợn bị nhốt trong rọ tre đang được mua bán tấp nập. Cường mua chuối, quýt và thanh long – những món Maddy từ chối. Tôi không nói gì. Tôi không ép con bé ăn. Tôi tự thưởng thức những quả hồng vàng óng từ chợ và nghĩ về bữa trưa Maddy gọi một đĩa spaghetti “không người lái” ở một nhà hàng hải sản nổi tiếng. Người phục vụ, với sự ngạc nhiên nhưng vẫn ân cần hỏi: “Còn thêm gì không cháu“? Maddy hồn nhiên đáp: “Vâng, thế thôi ạ. Nhưng cháu muốn thêm sốt pho mát cheddar“.

Sau đó, chúng tôi đạp xe thêm vài chục km. Chúng tôi để xe tại một túp lều và đi lên đỉnh đồi đến Pung – một thôn nhỏ có những ngôi nhà sàn gỗ nhỏ. Chúng tôi tiếp tục lên những bậc cầu thang nhỏ để vào nhà của người Thái trắng. Cách sống của họ chẳng khác gì tổ tiên họ ở Thái Lan vài thế kỷ trước. Sàn nhà bằng những đốt tre mượt mà và sáng bóng do đôi chân trần đi lên hàng năm.

Chủ nhà mời chúng tôi thưởng trà xanh và rượu gạo. Maddy từ chối cả hai. Niall thử rượu. Bữa trưa được mang đến trong một chiếc khay lớn: mỳ nấu với cá chép câu trong hồ, đậu phụ, vài lát măng và những loại lá, rễ lạ mà tôi chưa bao giờ thấy. Maddy giả vờ ăn một ít mỳ khi người chủ nhà để ý. Tôi tự hỏi bao lâu nữa con bé mới quen với ẩm thực ở đây và tôi nữa. Con quỷ bên trong tôi vẫn la hét: “Hãy thử cái mới đi“.

Sau bữa ăn, chúng tôi dạo chơi đến một con đập nhỏ và dòng sông mảnh, băng qua rừng để trở về nơi để xe đạp. Tôi ngạc nhiên khi không thấy con thú hoang nào trên đường. “Mọi người đang săn bắn chúng”, Cường nói. Nơi đây, trước đó không lâu, là khu rừng mưa nhiệt đới nguyên sinh đầy đủ với hổ, vượn, hươu và hàng trăm loài chim. Việt Nam nổi tiếng với sinh quyển đa dạng, nhưng thực tế ít sự sống tại đây. Không chỉ ở những nơi có dân cư.

Trong chuyến đi thứ ba, sau khi thưởng ngoạn cảnh núi non tuyệt vời, chúng tôi đến Công viên quốc gia Cúc Phương, khu bảo tồn thiên nhiên lâu đời nhất Việt Nam, rộng 50 nghìn ha. Theo trang web chính thức, đây là nhà của 97 loài động vật có vú và hơn 300 loài chim. Tuy nhiên, sau 10km bộ và 20km đạp xe, chúng tôi chỉ thấy một con côn trùng que và nghe tiếng súng. Cúc Phương giống như một khu vườn, không phải là công viên quốc gia.

Tại một trung tâm nhỏ trong Cúc Phương, nơi chuẩn bị thả về rừng những con vật được giải thoát khỏi săn bắn, chúng tôi thấy chuồng chồng chuồng, giam giữ những con vật cuối cùng thuộc các loài động vật đặc hữu của Việt Nam, chủ yếu là khỉ langur – loại khỉ đuôi dài ăn lá cây.

Việt Nam là quê hương của hổ và voi, nhưng thực tế là họ đang bị triệt hạ và tin đồn mê tín về tác dụng của thịt các loài vật quý hiếm khiến nhiều loài đối diện với nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có 5 trong 11 loài khỉ langur. Việc săn bắt động vật hoang dã để đáp ứng nhu cầu của giới giàu có đang làm ngành dịch vụ phát triển. Ở rừng Cúc Phương, khi đang nghỉ tại một quán ăn nhỏ, chúng tôi nghe từ một đoàn phim Đức rằng công viên Vân Long còn giữ được cuộc sống hoang dã. Cường xác nhận và chúng tôi lại lên đường.

Trên đường, chúng tôi ghé vào một quán ăn. Cường hỏi: “Các bạn muốn thử ăn thịt dê không? Đây là món đặc sản đây“. Đĩa ăn được mang ra, gồm rau, cá, đậu, trứng và thịt. Maddy chỉ ăn cơm trắng. Đồ tráng miệng có dứa, dưa hấu, ổi và thanh long, nhưng Maddy vẫn từ chối. Ở một nước ẩm thực đa dạng, Maddy là điểm ngoại lệ khi không thích thử đủ mọi thứ.

Tại Vân Long, chúng tôi chuyển sang thuyền tre để khám phá mặt nước. Ngay lập tức, chúng tôi thấy diệc bạch và bói cá. Chúng tôi chèo thuyền vào một hang động, dừng lại để ngắm một hang cáo hiếm hoi. Chúng tôi tiếp tục tìm kiếm khả năng nhìn thấy khỉ langur. Vân Long hiện còn hơn 50 con khỉ langur, loài khỉ duy nhất còn tồn tại trên trái đất. Thế nhưng, thời gian trôi qua và chúng tôi ngồi im lặng, không có chúng nó. Tôi hỏi người dẫn đường về lý do khỉ langur bị săn bắn nhiều đến vậy. “Mọi người sử dụng chúng để làm thuốc“, người dẫn đường trả lời.

– Có những người đến đây để săn khỉ sao?

– Đúng vậy. Nhưng chúng tôi kiểm soát khu vực này. Họ không thể xâm nhập mà không bị chúng tôi phát hiện.

Maddy thì thầm: “Có bí quyết nấu khỉ langur không?“.

Tôi nhăn mặt:”Con muốn thử khỉ à?“.

– “Không đâu“.

– “Vậy con có thèm ăn thanh long không?“.

– “Chắc chắn. Con sẽ thưởng thức thanh long khi chúng ta bắt gặp khỉ phải không?“.

Ồ, cơ hội này thật hiếm có.

Đột nhiên, người chèo thuyền kêu lên. Kìa, trên đỉnh tảng đá cao, dưới ánh nắng chiều tà, một gia đình khỉ langur. Tôi ước mình có thể đếm được, có lẽ nửa số lượng khỉ langur trên thế giới đang hiện diện trước mắt tôi. Trong vài phút, chúng tôi được chiêm ngưỡng họ nhảy múa, tận hưởng khoảnh khắc đặc biệt đó cùng với những người địa phương – những người cũng chia sẻ niềm vui với chúng tôi – thật là tuyệt vời. Tôi nghĩ thầm, chuyến phiêu lưu qua Việt Nam của mình đã có một kết thúc đáng nhớ.

Trên đường về, khi chia tay với đàn khỉ, chúng tôi ngắm nhìn hàng ngàn con diệc bạch đang bay quanh tổ của chúng. Tối đó, Maddy thưởng thức một miếng to thanh long và thú nhận rằng cô bé thích vị của loại trái cây này. Đó là lúc duy nhất Maddy nhượng bộ trước thú vị của ẩm thực.

***

Nguồn: Hướng Dẫn Du Lịch Mytour.com – Khám Phá Công Việc Thú Vị