Chè Shan Tuyết Suối Giàng – Hương vị đặc sản Yên Bái

Suối Giàng, một xã vùng cao thuộc huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, nằm ở độ cao gần 1.400 m, so sánh với Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt với không khí trong lành, mát mẻ quanh năm. Đây không chỉ là địa điểm nghỉ dưỡng mà còn là nơi để thưởng thức hương vị đặc biệt của chè Shan Tuyết từ những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Người dân nơi đây thu hoạch chè Shan Tuyết Suối Giàng. Ảnh: Trần Trung Hiếu

Bước chân ai đã từng ghé thăm xã Suối Giàng, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, đều sẽ ngạc nhiên trước vẻ đẹp của những cây chè Shan Tuyết cổ thụ. Thân cây to lớn, uốn lượn những cành cạnh, buộc người hái phải trèo lên mới có thể thu hoạch được những búp chè quý giá.

Vùng chè Shan Tuyết tại Suối Giàng trải rộng hơn 393ha, với diện tích cây tự nhiên chiếm 293ha, tập trung chủ yếu ở những khu vực như Giàng Cao, Giàng B, Pang Cáng, Tập Lăng I, Tập Lăng II, Suối Lóp… Nơi đây có hơn 4 vạn cây chè, từ 100 đến 300 năm tuổi. Chè Shan Tuyết cổ thụ có thân cây to bằng vài người ôm, màu trắng mốc, tán cây rộng khoảng 20m², lá màu xanh đậm. Chè cổ thụ nổi tiếng đến mức viện sĩ K. M. Djemmukhatze thuộc viện sinh hóa A – Ba – Cu, Viện hàn lâm khoa học Liên Xô, khi nghiên cứu tại Suối Giàng trong những năm 60 của thế kỷ 20, đã không giấu được sự kinh ngạc: “Tôi đã đến qua 120 quốc gia có chè trên thế giới, nhưng chưa bao giờ thấy ở đâu có cây chè lâu năm như ở Suối Giàng, có lẽ đây là nguồn gốc của cây chè? Chè ở đây quả thật độc đáo, trong cốc nước chè xanh có đủ 18 vị độc đáo của chè trên thế giới” (lưu lại trong sổ lưu niệm của xã Suối Giàng).

Được hưởng lợi từ khí hậu núi cao, Suối Giàng thường xuyên được mát mẻ quanh năm, nhiều ngày có mây mù khiến cho búp chè ở đây to lớn, phủ một lớp lông tơ mịn như nhung, trắng như tuyết. Chè Shan Tuyết là loại cây tự nhiên mọc ở vùng núi cao, được nuôi dưỡng bởi sinh khí của đất và trời, nên búp và lá chè ở đây rất to, có màu xanh đậm, trên bề mặt lá phủ một lớp lông tơ mỏng trắng như tuyết. Vì vậy, chè được đặt tên là Shan Tuyết (chè ngậm tuyết trên núi cao).

Để có thể thu hoạch những búp chè non, đôi khi người hái chè phải trèo lên cao, đến cả những cành chè cổ thụ.

Chè Shan Tuyết Suối Giàng luôn nằm trong danh sách hàng đầu về chè. Mọi người thường nói đây là loại chè “năm cực”. “Cực khổ” – khi trồng và thu hoạch; “cực sạch” – do điều kiện khí hậu, môi trường và cả sự chăm sóc của người trồng; “cực hiếm” – do sản lượng thấp (mặc dù diện tích trồng có tăng lên, nhưng mỗi năm chỉ thu hoạch được khoảng 200 tấn chè búp); “cực ngon” – với đầy đủ phẩm chất cao cấp mà mỗi tách trà cần có như hương thơm, vị đậm, và nước xanh. Và bởi vì cả bốn yếu tố “cực” này, chè Shan Tuyết càng trở nên “cực đắt”.

Dòng chè Shan Tuyết tại Suối Giàng – Huyện Văn Chấn

Mỗi năm, chè Shan Tuyết được thu hoạch 3 lần, với vụ cuối thường diễn ra từ tháng 8 đến tháng 9 theo lịch âm. Trong mùa thu hoạch, bạn sẽ bắt gặp hình ảnh đẹp ngất ngây của cô gái Mông trong chiếc váy xòe trèo lên những cây chè cổ thụ hái búp xanh non. Chè Shan Tuyết ngày càng quý giá khi già, và mức tuyết trắng càng nhiều thì độ dược liệu càng mạnh mẽ. Đôi bàn tay tinh tế của người Mông cắt từng búp non mà vẫn giữ lớp tuyết trắng bồng bềnh trên trên cành.

Búp chè Shan có màu trắng xám, được bọc bởi một lớp phấn trắng như tuyết, được hái và xử lý bởi kỹ thuật và tay nghề khéo léo của người Mông. Hái búp chè non thỉnh thoảng đòi hỏi phải trèo lên những cành cây chè cổ thụ cao vút. Với độ cao 1.400m so với mặt nước biển, mùa đông không có nắng và buổi sáng mùa hè, búp chè cũng ngậm sương mù, làm tay hái cảm thấy lạnh buốt. Sau khi hái chè tươi, chọn lựa những búp chè không bị sâu, không quá già, và đưa vào chảo để xử lý. Việc xử lý chè đòi hỏi việc sử dụng củi phơi khô cháy đượm để nước chè trở nên xanh. Trong quá trình xử lý, người làm chè luôn phải giữ tay trần vào chảo nóng để kiểm tra nhiệt độ. Khi xử lý, việc di chuyển chè phải diễn ra một cách đều đặn, và sau đó, chè được đưa ra vò bằng tay một cách khéo léo để không làm mất hương vị của chè và không làm rơi mất những tuyết trắng còn bám trên búp chè. Đây là một quá trình cẩn thận, kỹ lưỡng mà người xử lý chè phải đặt hết tâm huyết vào. Sau khi xử lý, những búp chè được bảo quản bằng hạt đỗ xanh, phủ tuyết trắng, mang theo hương thơm độc đáo và cao quý của núi rừng.

Những búp chè Shan Tuyết non mơn mởn

Trong mùa chế biến chè ở Suối Giàng, không khí tràn ngập hương thơm, mùi của lá chè và búp chè đã chín mềm dưới sức nóng từ chảo gang và lửa gỗ rừng. Hương thơm đặc trưng của nhựa chè lan tỏa, quyến rũ đến mức nhấn mạnh hương mùa vụ của chè, khiến người ta cảm nhận vị chan chát, ngầy ngậy ở đáy họng. Thực sự là một loại chè mê hoặc, tinh tế, uống xong để lại dư âm hương rừng núi ấy nơi đầu lưỡi.

Để pha một ấm chè ngon, người pha lấy 1 lượng búp đã xao vừa đủ để pha 1 ấm chè. Sau đó, dùng nước sôi rót vào từ từ, sử dụng ấm pha mới nung để giữ hương thơm đúng vị. Quy trình quan trọng nhất là tráng chè để cánh chè ngấm và loại bỏ bụi. Rót nước sôi đầy ấm để bọt trào ra ngoài, đậy nắp lại, chờ 5 – 10 phút. Chè búp to, nước phải sôi từ 90-100°C, nguồn nước pha trà từ giếng khơi hoặc nước mưa. Ở Suối Giàng, nước từ nguồn núi chảy về, tạo nên hương vị và màu sắc tươi tắn hơn. Rót chè mỗi chén một ít để tránh chén nước quá loãng hoặc quá đặc. Phương pháp này giữ cho mỗi chén đều đặn về hương vị.

Uống chè Shan Tuyết mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe

Chè Shan Tuyết cổ thụ không chỉ mang lại tác dụng chống ôxy hóa, mà còn giúp tăng cường sự tỉnh táo, sảng khoái cho cơ thể. Nước chè dày đặc như mật ong rừng, sau khi uống, vị ngọt và đượm giữ mãi trong miệng, làm tan dần hương vị của núi rừng. Một trải nghiệm thưởng thức hương vị độc đáo và cao quý của chè Suối Giàng.

Nhiều hộ gia đình người Mông tại đây không sử dụng tiếng phổ thông, nhưng họ khá mến khách. Chủ nhân của những vườn chè sẵn lòng chia sẻ ấm chè ngon do chính họ sao, không chỉ hướng dẫn cách sao chè thơm ngon mà còn cho du khách tham gia vào quy trình đó. Từ khi búp chè còn trên cây đến khi hương trà lan tỏa trong buổi chiều sương mù. Du khách không chỉ đến để thưởng thức đồ uống, mà còn để trải nghiệm không khí, văn hóa, lối sống và một môi trường sinh thái tinh khiết và không bị làm tạp.

Khi đến Suối Giàng thuộc huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, du khách sẽ đắm chìm trong bốn mùa trong mây, thưởng thức hương vị ngọt ngào của chè Shan Tuyết cổ thụ, mật ong tinh khiết, cùng với âm nhạc của khèn, sáo, đàn môi, và giọng hát truyền thống của người Mông vang lên gọi mời.

Đăng bởi: Ảnh Phạm

Từ khoá: Đặc sản chè Shan Tuyết Suối Giàng – Yên Bái