Chi Sa Mộc

Chi Sa Mộc hay Chi Sa Mu (danh pháp khoa học: Cunninghamia) là một chi cây gỗ, thường xanh, thuộc họ Hoàng đàn (Cupressaceae). Các loài này xuất xứ từ Trung Quốc, Đài Loan và miền bắc Việt Nam, với chiều cao có thể lên đến 50–55 m. Tên khoa học của chi này được đặt theo tên của bác sĩ James Cunningham, người Anh, người đã giới thiệu các loài này vào năm 1702.

Các loài cây này thường có hình dạng nón với các cành mọc ngang thành tầng, thường hơi rủ xuống ở đầu cành.

Hai loài này khá tương đồng, và các nghiên cứu di truyền gần đây mạnh mẽ đề xuất việc hợp nhất chúng thành một loài duy nhất. Do C. lanceolata là tên được công bố đầu tiên, nên tên này được ưu tiên khi hợp nhất. Trước đây, chi này thường được phân loại vào họ Bụt mọc (Taxodiaceae), nhưng hiện nay thuộc về họ Cupressaceae. Một số nhà thực vật học vẫn xếp nó vào họ riêng là Cunninghamiaceae, nhưng điều này ít được chấp nhận.

Các loài trong chi Cunninghamia sở hữu lá kim mềm mại, dẻo dai như da, có màu xanh lục hoặc xanh lục lam, mọc theo vòng quanh thân và hơi cong lên. Lá dài từ 2–7 cm và rộng 3–5 mm ở gốc, có hai dải khí khổng màu trắng hoặc xanh lục nhạt ở mặt dưới và đôi khi cả trên mặt lá. Tán lá có thể chuyển thành màu nâu đồng trong điều kiện thời tiết lạnh.

Các nón nhỏ và khó nhận diện thường xuất hiện vào cuối mùa đông, với các nón đực mọc thành chùm khoảng 10-30 nón, còn các nón cái mọc đơn lẻ hoặc theo nhóm 2-3 nón.

Các nón hạt chín sau 7-8 tháng, có chiều dài khoảng 2,5-4,5 cm, hình trứng hoặc cầu, với các vảy xoắn; mỗi vảy chứa 3-5 hạt. Chúng thường phát triển nhanh (với chồi sinh dưỡng trên đỉnh nón) ở cây trồng, nhưng hiếm gặp ở cây hoang dã, và có thể được chọn lọc để nhân giống dễ dàng bằng phương pháp sinh dưỡng trong trồng rừng.

Khi cây trưởng thành, thân cây có xu hướng phát triển các chồi rễ mút xung quanh gốc, đặc biệt là sau khi bị thương ở thân hoặc rễ. Các chồi rễ này có thể phát triển thành cây nhiều thân. Vỏ của thân cây lớn có màu nâu và dễ bị lột, để lộ phần vỏ bên trong có màu nâu đỏ.

Gỗ sa mộc được ưa chuộng ở Trung Quốc vì là loại gỗ mềm mại, có mùi hương dễ chịu và độ bền cao, tương tự như hồng sam Bắc Mỹ (Sequoia sempervirens) và bách Nhật Bản (Cryptomeria japonica). Loại gỗ này thường được sử dụng để làm quan tài và xây dựng các công trình tôn giáo, nơi mà hương thơm của nó được đánh giá cao. Nó cũng được trồng làm cây cảnh trong công viên và khu vườn lớn, thường cao khoảng 15–30 m.

Liên kết ngoài

• Arboretum de Villardebelle: Ảnh các nón
• Arboretum de Villardebelle: Ảnh cây
• Cơ sở dữ liệu thực vật hạt trần-Cunninghamia
• Thực vật Trung Hoa-Cunninghamia