Buzz
Trong thiên nhiên, có ít nhất 176 loài chim tận dụng vật liệu hữu cơ này để làm tổ.
Các cây gỗ thuộc chi Keo phát triển ở Trung Mỹ và Châu Phi tạo ra một hàng rào tự nhiên tuyệt vời, chống lại các loài kiến hung dữ sẵn sàng tấn công bất kỳ sinh vật nào đến gần. Thế nhưng, nhiều loài chim bản địa vẫn lựa chọn những cây này để làm tổ ấm của mình. Tại sao lại như vậy?
Trong một nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Animal Behaviour số tháng 10, các nhà khoa học đã đưa ra lý do: khi xây tổ, chim sử dụng một loại sợi nấm có khả năng xua đuổi kiến và thay đổi hành vi của chúng, khiến cho những sinh vật nhỏ bé này không dám đến gần tổ và gây hại cho chim non.
Tolmomyias sulphurescens là một trong những loài chim sử dụng sợi nấm để xây tổ, bảo vệ chim non khỏi kiến - Ảnh: Salvador Poot Villanueva/iNaturalist Mexico.
“Điều tôi thấy thật kỳ lạ là những con kiến không gây hại cho chim non”, nhà sinh vật học Rhayza Cortés-Romay từ Universidad Mayor de San Andrés cho biết. “Vì vậy, tôi đã nhập vai thành một con chim để trả lời câu hỏi: Tại sao tổ chim lại có khả năng này?”.
Trong tự nhiên, tồn tại một mối quan hệ cộng sinh giữa kiến và cây Vachellia collinsii. Kiến khai thác nhựa từ cây và làm tổ trong các gai, đồng thời tuần tra quanh cây để phát hiện và tiêu diệt các loài xâm lấn, bất kể động vật hay thực vật. Thế nhưng, kiến không tấn công chim non trong tổ, điều này khiến các nhà động vật học không khỏi thắc mắc.
Tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nhiều loài chim sử dụng các bộ phận của nấm, chẳng hạn như rhizomorph, để xây tổ. Những cấu trúc này được hình thành từ hàng triệu sợi nấm đan xen, được nấm dùng để tìm kiếm dinh dưỡng trong môi trường tự nhiên.
Trong rừng nhiệt đới, rhizomorph phát triển trong tán cây cao, tạo nên một mạng lưới phức tạp nhằm thu hút dinh dưỡng. Những nghiên cứu trước đây cho rằng chim sử dụng rhizomorph do khả năng chịu lực, kháng nước và kháng vi sinh vật. Nghiên cứu mới được công bố đã mở ra một khả năng khác.
Tại Vườn Quốc gia Palo Verde ở Costa Rica, hai loài chim thường làm tổ trên cây Vachellia collinsii, và hầu hết nguyên liệu xây tổ của chúng là rhizomorph của nấm Marasmius (nấm lông ngựa). Có vẻ như vật liệu này đã giúp tổ chim miễn dịch với kiến.
Tổ chim được làm từ các sợi rhizomorph - Ảnh: Sabrina Amador Vargas.
Để thử nghiệm, nhà nghiên cứu Rhayza Cortés-Romay và nhà sinh thái học hành vi Sabrina Amador Vargas từ Viện Nghiên cứu Nhiệt đới Smithsonian tại Balboa đã chọn ra 30 cây keo có kiến cộng sinh Pseudomyrmex spinicola đang sống trên đó.
Họ đã đặt lên cây hai loại sợi để cho chim lựa chọn làm tổ: một là nấm lông ngựa và hai là những sợi thực vật không phải nấm nhưng có độ dày tương tự, thường được chim sử dụng. Các nhà nghiên cứu đã quay phim kiến để ghi lại phản ứng của chúng với các loại sợi khác nhau.
Quan sát cho thấy những con kiến chạm vào nấm thường tự làm sạch nhiều hơn, di chuyển nhanh hơn so với những con chỉ chạm vào sợi thực vật thông thường; hành động này cho thấy kiến phản ứng mạnh mẽ khi tiếp xúc với sợi nấm, đồng thời tỏ ra cảnh giác. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận những hành vi cực đoan của kiến sau khi tiếp xúc với nấm, như cắn đồng loại, quay tròn tại chỗ và đi lang thang không mục đích.
“Đây là lần đầu tiên chúng tôi chứng kiến những hành vi như vậy, và thật sự rất bất ngờ,” nhà nghiên cứu Cortés-Romay cho biết. “Những con kiến này vốn rất dữ dằn. Thật sự là một phát hiện đáng kể khi thấy có thứ gì đó có thể ảnh hưởng đến chúng như vậy.”
Theo Fran Bonier, nhà sinh thái học hành vi tại Đại học Queen, kết quả nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng rõ ràng cho thấy những loại nấm này có thể gây hại cho kiến. Tuy nhiên, chim cũng sử dụng rhizomorph để làm tổ trên những cây không có kiến, cho thấy sợi nấm này có thể mang lại những lợi ích khác.
Trong thiên nhiên, ít nhất 176 loài chim sử dụng rhizomorph để xây tổ. Với tần suất cao như vậy, không có gì ngạc nhiên khi các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng rhizomorph có thể có khả năng “trông nhà” xuất sắc.
“Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về hoạt tính của các chất được giải phóng, và liệu chúng có đặc thù cho loài kiến và nấm này hay không, hoặc có những tình huống tương tự diễn ra trong các hệ sinh thái khác trên thế giới hay không,” Todd Elliott, một nhà sinh học tại Đại học New England ở Armidale, Úc, đã nhận xét về kết quả nghiên cứu.
Theo ScienceNews
