Trong bài viết này, mình giới thiệu mô hình 'hệ sinh thái kỹ năng', giúp bạn xác định bộ kỹ năng cần thiết cho bất kỳ công việc nào.
Trước khi quyết định chọn kỹ năng hay kiến thức nào để học, mình nghĩ cần phải xác định vị trí năng lực hiện tại của bản thân, bao gồm cả điểm mạnh và điểm yếu.
Chẳng hạn, hãy thử thu thập các dấu hiệu thể hiện năng lực như:
- Dấu hiệu bên ngoài: chức danh và cấp bậc, kết quả các bài kiểm tra năng lực, các thành tựu, giải thưởng đã đạt được, phản hồi từ đồng nghiệp, cấp trên, khách hàng. Ngoài ra, còn có những chỉ số đo lường về hiệu quả của công việc, như thời gian hoàn thành, chất lượng kết quả.
- Dấu hiệu bên trong: các dấu hiệu ở nhóm này khó nhận biết hơn. Để đánh giá, bạn có thể dựa vào các ghi chú của bản thân về những lần mắc lỗi, thất bại trong dự án, công việc được giao, những lần cảm giác thấy mình thua kém, thất vọng, hoặc thoả mãn, tự hào trong một khía cạnh nào đó.
Ở bước xác định năng lực này, mình nhận thấy có một hiểu lầm thường gặp. Đó là chúng ta xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân chỉ thông qua so sánh với người khác. Với mình, thì không chỉ dừng lại như vậy. Mình sẽ lấy ví dụ như sau.
Mình có hai đứa em trai. Một đứa cao khoảng 1m6, so với bạn này, thế mạnh của mình là chiều cao. Còn người em kia cao 1m92, nếu so với bạn thì chiều cao lại trở thành điểm yếu của mình.
Qua ví dụ này, bạn có thể thấy, việc so sánh với người khác sẽ giúp chúng ta nhận biết được điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, nhưng cần phải thực hiện một cách đúng đắn, nếu không sẽ tạo ra áp lực - thường xuyên gặp nhất là áp lực so sánh với bạn bè cùng trang lứa.
Đối với mình, cách so sánh đúng đắn hơn là so sánh giữa các kỹ năng khác nhau của bản thân. Ví dụ, giữa các kỹ năng như hát, viết, thiết kế, đá bóng, thì thiết kế và viết là điểm mạnh của mình.
Hơn nữa, thái độ đối với điểm mạnh và điểm yếu cũng rất quan trọng, vì nó có thể biến điểm mạnh thành điểm yếu và ngược lại.
Ví dụ, khi còn học, điểm mạnh của mình là luôn có nhiều ý tưởng cho các dự án trong trường. Nhưng nếu mình tự mãn và không tiếp tục rèn luyện, thì sẽ dễ dàng bị đứng lại.
Ngược lại, khi nhận ra điểm yếu của mình là vẽ không bằng những bạn khác, và nếu mình cố gắng hết mình để khắc phục điểm yếu này, có thể mình sẽ vượt qua và biến nó thành điểm mạnh.
Bây giờ, khi bắt đầu xác định rõ vị trí của năng lực, điểm mạnh và điểm yếu, là lúc ta cần đặt ra chiến lược phát triển phù hợp.
Xây dựng hệ thống kỹ năng sinh thái
Đây là chiến lược của tôi, được thừa kế từ nhiều kiến thức về phát triển bản thân tôi đã tìm hiểu, thử nghiệm và điều chỉnh lại theo tình hình của bản thân. Bạn cũng hãy tham khảo và điều chỉnh theo nhu cầu của mình nhé.
Tôi gọi mô hình này là hệ thống kỹ năng sinh thái, với 3 loại kỹ năng:
- Kỹ năng cốt lõi: là những kỹ năng tạo ra giá trị trực tiếp cho bản thân và tổ chức.
- Kỹ năng hỗ trợ: là các kỹ năng cần thiết cho mục tiêu trong công việc, giúp tăng thêm giá trị cho kỹ năng chính.
- Kỹ năng liên kết: giúp kết nối và tổng hợp các kỹ năng cốt lõi và kỹ năng hỗ trợ, hiểu rõ và tương tác tốt hơn với các thành viên khác trong nhóm, cũng như hiểu sâu hơn về cách kết hợp các phần khác nhau của một dự án.
Khi đã xác định được như vậy, chúng ta sẽ có cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm kỹ năng.
Với kỹ năng cốt lõi, đây là những kỹ năng tạo ra chất lượng và đặc trưng cá nhân ở mỗi người, không thể thay thế. Vì vậy, để phát triển bền vững, bạn cần phải nắm vững kiến thức và liên tục thực hành để củng cố.
Nếu bạn chưa biết kỹ năng cốt lõi của mình là gì, hãy trải nghiệm nhiều loại kỹ năng nhất có thể. Sau đó, xác định loại kỹ năng bạn thích và có đủ năng lực để tạo ra giá trị trực tiếp trong công việc.
Khi đã xác định được kỹ năng, bạn cần tập trung và cam kết với nó, tránh bị phân tâm. Bởi để trở thành chuyên gia và tạo ra nhiều giá trị trong bất kỳ lĩnh vực nào, đều cần sự đầu tư thời gian, năng lượng và tâm trí lớn. Kết quả của giai đoạn này là bạn cần có kiến thức và kinh nghiệm thực hành kỹ năng, giúp mở rộng cơ hội nghề nghiệp và thu được nhiều lợi ích kinh tế hơn.
Khi nhóm kỹ năng cốt lõi ổn định, thường sẽ có những dấu hiệu rõ ràng như thăng chức, tăng lương, được công nhận từ đồng nghiệp và cấp trên. Đồng thời, bạn cũng sẽ cảm thấy tự tin hơn khi làm việc thuộc về nhóm kỹ năng này.
Với kỹ năng hỗ trợ, ở giai đoạn đầu của sự nghiệp, khi ở trong một nhóm hoặc tổ chức, bạn có thể nhờ các thành viên khác hỗ trợ cho đến khi bạn có thể tự học và sở hữu các kỹ năng này. Tuy nhiên, bạn cũng không nên quá phụ thuộc, mà nên ưu tiên thực hành và bổ sung những kỹ năng còn thiếu.
Đối với kỹ năng liên kết, trừ khi bạn có khả năng và điều kiện học tập tốt để thành thạo nhiều thứ, nếu không, bạn chỉ cần hiểu biết cơ bản về chúng. Bởi đó có thể là những kỹ năng cốt lõi của người khác, mà bạn có thể thuê hoặc hợp tác với những người có kỹ năng này. Hiểu biết cơ bản giúp bạn hiểu rõ tính chất công việc và dễ dàng hợp tác với đồng đội này hơn.
Buzz
