Buzz
Quên hẳn về việc xem ngày, chronograph là tính năng chính trên mọi chiếc đồng hồ cơ hiện đại. Đây không chỉ là một công cụ bấm giờ đơn thuần, mà còn là biểu tượng của phong cách và sự tinh tế. Từ việc đo thời gian chạy 200 mét đến việc ghi lại thời gian vòng đua của chiếc xe hơi, hoặc thậm chí là đơn giản như hâm nóng quả trứng lòng theo đúng độ. Nếu nhắc đến nhiệm vụ Apollo 13 năm 1970, chronograph có thể là yếu tố quyết định giữa cuộc sống và cái chết, khi phi hành gia cần phải đo thời gian kích hoạt động cơ để an toàn trở về Trái Đất.
Nếu nhìn lại quá khứ, chiếc đồng hồ bấm giờ đầu tiên của Nicolas Rieussec vào năm 1822 chẳng giống với bất kỳ mô hình nào ngày nay. Với hai đĩa xoay, một chỉ đo phút và một chỉ đo giây, hệ thống đếm giờ được kích hoạt bằng nút nhấn. Hiện tại, thương hiệu Montblanc sở hữu tên tuổi của ông Rieussec, và một số chiếc đồng hồ bấm giờ tiếp tục kế thừa thiết kế độc đáo từ chiếc hộp gỗ của nghệ nhân người Pháp.
Phát minh của Rieussec không chỉ là việc sáng tạo ra chiếc đồng hồ đầu tiên mang tên “Chronograph”, mà còn là một kiệt tác kết hợp giữa thời gian và nghệ thuật. Từ hai cụm từ Hy Lạp Chronos (thời gian) và Graphein (viết), ông đã tạo ra một cỗ máy thời gian độc đáo. Đến nay, nó vẫn là biểu tượng của sự sáng tạo và đẳng cấp trong ngành đồng hồ.
Không chỉ là một chiếc đồng hồ bấm giờ đầu tiên, mà vào năm 2013, thế giới được chứng kiến sự xuất hiện bất ngờ của Compteur de Tierces (Bộ đếm Thứ Ba) - một kiệt tác của Louis Moinet năm 1816. Với mục đích ban đầu là theo dõi thời gian trong thiên văn, chiếc đồng hồ này không chỉ ghi dấu lịch sử mà còn khiến mọi người ngỡ ngàng với vẻ đẹp thanh thoát, không gian và hiện đại.
Compteur de Tierces, giờ thuộc sở hữu của Jean-Marie Schaller, CEO của Louis Moinet, không chỉ là chiếc đồng hồ chronograph đầu tiên mà còn là người hùng của hai kỷ lục. Nó không chỉ là biểu tượng của thời gian, mà còn là biểu tượng của sự đổi mới và sự vượt bậc. Học bài từ đây: Sự tiên phong luôn đánh bại thời gian, và chiến thắng chỉ thuộc về những người dám nghĩ lớn.
Tròn một thế kỷ trôi qua từ khi chronograph ra đời, vào năm 1913, Longines khám phá ra tiêu chuẩn mới cho chiếc đồng hồ bấm giờ đeo tay. Sản phẩm này trang bị bộ máy 13.33Z, với 2 ô số phụ tinh tế ở góc 3 và 9 giờ. Bộ máy chỉ có một nút để kích hoạt chế độ bấm giờ, được tích hợp ngay tại núm chỉnh giờ. Tuy nhiên, ngay sau đó, Breitling đã đưa ra một tiêu chuẩn mới với hai nút bấm, một để bắt đầu đếm giờ và nút thứ hai để đưa kim giây về vị trí ban đầu.
Để hiểu rõ cơ chế hoạt động của bộ máy cơ bên trong chiếc đồng hồ khi nhấn nút đếm giờ, có lẽ ít người có kinh nghiệm sâu rộng như Peter Roberts để giải thích. Ông là một trong những học viên đầu tiên tốt nghiệp từ trường WOSTEP (Watches Of Switzerland Training and Education Program) ở Thụy Sỹ. Sau thời gian làm việc cho Rolex, ông trở về quê nhà để giảng dạy nghệ thuật chế tác đồng hồ tại Trường Đại học Kỹ thuật Hackney, London. Học trò của ông bao gồm những tên tuổi như Greubel Forsey và Peter Speake-Marin.
Để khẳng định đẳng cấp của mình, Peter Roberts, từ khi còn học chuyên ngành chế tác đồng hồ, đã tạo ra chiếc đồng hồ đeo tay đầu tiên trên thế giới với 5 kim đồng trục: Giờ, phút, giây, GMT và ngày. Điều đáng chú ý, đây không chỉ là một sản phẩm thương mại, mà chỉ là một dự án tốt nghiệp năm cuối tại học viện chế tác đồng hồ:
Vào một buổi chiều ấy, ông Roberts ngẫu nhiên bắt gặp một bản vẽ mặt số đồng hồ độc đáo trong một cuốn sách, mô tả những tính năng phức tạp được hiển thị bởi một hệ thống kim đồng trục. Giáo sư khẳng định rằng chiếc đồng hồ này chỉ là một ý tưởng lý thuyết chưa từng được hiện thực hóa. Nhưng với sự kỳ diệu của bộ máy Valjoux 72, bộ não của chiếc Rolex Daytona trong suốt 30 năm, Roberts đã biến ý tưởng lý thuyết đó thành hiện thực. Chiếc đồng hồ này mang tên là Grand Complication 5 Concentrique.“Cơ chế bấm giờ hiện đại trong một chiếc đồng hồ đeo tay là một sự đột phá cơ khí hoàn toàn độc lập so với cơ chế hiển thị giờ phút. Cơ chế bấm giờ có thể hoạt động hoàn toàn độc lập và bên trong nó là một cấu trúc độc đáo, ghi chép chi tiết từng giây, phút và giờ. Nói chung, nó giống như một bộ nhớ ROM trong một chiếc máy tính.”
Để giảm giá thành của những chiếc đồng hồ thông minh với tính năng đồng hồ bấm giờ, các kỹ sư và nghệ nhân đã nghiên cứu và tìm ra những giải pháp sáng tạo khác. Họ sáng tạo ra những bộ máy dựa trên cấu trúc của đòn bẩy, được làm từ những tấm kim loại mảnh, dễ chế tạo ở quy mô công nghiệp hơn nhiều so với cơ cấu trục cột. Hệ thống này dựa trên cấu trúc cơ học của “một chuỗi đòn bẩy có cạnh được chế tác để tạo ra những góc độ khác nhau”, tất cả tương tác với quỹ đạo di chuyển của thanh trượt. Hệ thống đòn bẩy giá rẻ này về cơ bản cũng có tác dụng giống như cơ chế trục cột, chuyển động năng lượng từ nguồn cung cấp chính vào bánh răng đồng hồ bấm giờ để kim giây bắt đầu chuyển động. Và như mục tiêu ban đầu, những chiếc đồng hồ bấm giờ với thanh trượt để đếm giờ luôn có mức giá “phải chăng”, như chiếc Speedmaster chẳng hạn:
“Hệ thống trượt thanh vận hành cũng không khác biệt nhiều, chỉ đơn giản hơn so với Mytour và ít phức tạp hơn column wheel, khi xem xét về mức độ chế tác.”
Theo Roberts: “Đôi khi, khi bạn nhấn nút đếm giờ, bạn sẽ cảm nhận kim giây nhẹ rung trước khi bắt đầu chạy, nhưng đôi khi bạn không thấy điều đó xảy ra. Thực sự, việc kim giây có rung hay không không phải là vấn đề quan trọng, vì nếu có, nó chỉ xảy ra trong khoảng thời gian rất ngắn, khoảng 1/5 giây, là đơn vị nhịp đếm mà hầu hết các bộ chronograph hiện đại sử dụng. Vì vậy, việc kim giây có rung hay không cũng không ảnh hưởng gì đến độ chính xác khi đếm thời gian.”
Hệ thống thứ hai là trục nối theo chiều dọc, khái niệm cụ thể là Rocking Bar hoặc Oscillating Pinion. Cấu trúc này sử dụng một trục dài theo chiều dọc “hoạt động khá tự do.' Roberts giải thích, “nó có thể di chuyển theo hai chiều, lên hoặc xuống theo trục, tùy thuộc vào việc bạn bắt đầu hoặc kết thúc đếm giờ. Một đầu của trục nối được vận hành liên tục bởi bánh răng thứ 4 của máy đồng hồ, đầu còn lại chỉ được kích hoạt khi bạn bắt đầu nhấn nút giờ. Khi nhấn nút, trục nối di chuyển một quãng ngắn để đầu còn lại kết nối với bánh răng của máy chronograph, kim giây bắt đầu đếm giờ.”
“Một ví dụ điển hình về hệ thống trục nối chiều dọc là máy Valjoux 7750. Những người đam mê đồng hồ thường không mấy thích cách thiết kế này vì bộ chạy đồng hồ phụ thuộc vào một trục di chuyển tự do, họ thường mô tả nó như một điều dễ gây dao động. Tuy nhiên, sự thực là hệ thống này hoạt động một cách hoàn hảo, hiệu quả và có chi phí sản xuất thấp, so với việc sử dụng hệ thống bánh răng, mà cần nhiều linh kiện hơn để thực hiện nhiệm vụ tương tự.”
Phương án cuối cùng là bánh răng chiều dọc, còn được biết đến với tên gọi khác là ly hợp dọc, không khác gì hộp số côn trên ô tô của chúng ta. Cấu trúc này gồm 2 đĩa, trong đó một đĩa liên tục theo dõi thời gian của đồng hồ và truyền năng lượng, trong khi đĩa thứ hai giữ nguyên tình trạng tĩnh khi tính năng chronograph không cần sử dụng. Khi bạn nhấn nút đếm giờ, đĩa thứ hai sẽ được đẩy lên vị trí của đĩa thứ nhất, tận dụng sự ma sát giữa chúng để truyền năng lượng cho hệ thống đếm giờ. Phương án này thường được người dùng yêu thích vì sự mượt mà trong quá trình sử dụng. Tuy nhiên, điểm yếu của nó là do tích hợp theo chiều dọc, dẫn đến việc tăng độ dày của bộ máy và đồng hồ.”
Đó là cấu trúc để kích hoạt chức năng chronograph, nhưng để dừng bấm giờ, tất cả đều sử dụng cơ chế chung cơ bản. Khi bạn nhấn nút đếm giờ lần thứ hai, tất cả các kết nối giữa phần máy đếm giờ và lò xo trữ cót sẽ được tách ra, phanh sẽ ngay lập tức chặn bánh răng, làm cho kim giây dừng lại ở thời điểm bạn nhấn nút. Nhấn tiếp nút reset (thường ở góc 4 giờ trên những chiếc đồng hồ), búa reset sẽ được giải phóng, đẩy toàn bộ hệ thống bánh răng, kim giây, giờ và phút về vị trí ban đầu.”
Từ cấu trúc cơ bản đó, xuất hiện những mô hình chronograph tiên tiến như flyback (ấn nút để đặt lại kim giây về 0 mà vẫn tiếp tục đếm giờ mà không dừng lại) hoặc rattrapante (hai kim giây đếm giờ độc lập) đã được phát triển, tự nhiên với độ phức tạp cơ học cao hơn nhiều.
Với hai cơ chế khởi động và ba cơ chế kết nối chronograph vào máy cót chính được liệt kê ở trên, đồng hồ bấm giờ dần trở thành tính năng phổ biến, khi giá cả sản xuất giảm đi, hoặc thậm chí cho phép các hãng tích hợp thêm những tính năng cao cấp vào cùng một chiếc đồng hồ, như lịch vạn niên ví dụ. Cũng có những lúc, các nhà sản xuất như Dubois Depraz thậm chí phát hiện cách tạo ra những module chronograph độc lập để tích hợp vào các máy đồng hồ chính đã có trên thị trường.
Tuy nhiên, ở góc độ khác, chronograph - một trong những tính năng phụ phức tạp nhất trong thế giới đồng hồ - chỉ mang giá trị về mặt thẩm mỹ, vì làm thế nào có thể đánh bại đồng hồ điện thoại với khả năng đếm đến phần trăm giây chẳng hạn?
TheoNgười theo đuổi xu hướng trên trang Hypebeast
