Buzz
Xu hướng tích lũy của cải và tìm kiếm uy thế có thể đã từng có ích cho tổ tiên chúng ta. Những nhóm người có nhiều tài sản hơn, như gia súc, công cụ và vũ khí, chắc chắn sẽ có nhiều khả năng sống sót hơn so với những người không coi trọng hoặc không tích lũy những thứ đó. Việc có một thủ lĩnh uy tín, người sở hữu nhiều của cải nhất, cũng giúp ích cho tập thể theo hai cách: lãnh đạo một cách có tổ chức và thể hiện ưu thế vượt trội trước kẻ thù hoặc những kẻ có ý định cướp đoạt tài sản của tập thể. Nhưng đối với phần lớn chúng ta ngày nay, đã qua rồi cái thời tích lũy của cải để sinh tồn, trừ khi chúng ta định nghĩa lại sinh tồn theo kiểu “Tôi sẽ chết nếu không có đôi giày Manolo đó.
Khi còn là một nhà trị liệu trẻ và thiếu kinh nghiệm, tôi từng tham gia nhóm tư vấn cho một cặp vợ chồng rất giàu có đang trải qua thời kỳ ly hôn. Người vợ ngồi hàng giờ trong văn phòng tôi than vãn về những mất mát khi lối sống trước đây không còn nữa. Cô khóc nhiều nhất về chuyện ga trải giường. Đã bao năm cô được ngủ trên những tấm ga làm từ vải cotton Ai Cập, được người giúp việc cẩn thận là ủi và xịt thơm. Là một thực tập sinh 28 tuổi đang gặp khó khăn về tài chính, tôi không thể hiểu nỗi buồn của cô ấy về ga trải giường. Giờ đây, tôi mới hiểu rằng những tấm ga giường đó đại diện cho nhiều thứ cô ấy đã mất: hôn nhân, mái nhà, gia đình, bạn bè và địa vị. Sau vài thập kỷ, tôi đã hiểu được nỗi thất vọng của cô khi không còn sở hữu những tấm ga giường đắt tiền nữa. “Những thứ xa xỉ của ngày hôm qua đã trở thành thiết yếu của ngày hôm nay”.
Ai cũng có những thứ mà họ quý trọng, những thứ mà khi mất đi sẽ khiến họ cảm thấy thiếu thốn. Sự quý trọng vật chất không phải là vấn đề, nhưng khi nó vượt qua giá trị con người, điều đó đáng lo ngại. Khi người thân của tôi sắp mất, họ chỉ quan tâm đến những vật dụng bị mất mà không để ý đến tình cảm của họ. Chủ nghĩa vật chất không chỉ thuộc về tầng lớp giàu có, nó có thể tồn tại ở mọi tầng lớp xã hội.
Người giàu thường dễ dàng chi tiêu cho sở thích cá nhân, điều này khiến cho lòng tham vật chất của họ trở nên rõ ràng hơn. Một ví dụ là một ông bố gần nhà tôi đã chi tiêu một số tiền lớn để cứu con gái nghiện ma túy. Khi tiền bạc trở nên quan trọng hơn tình cảm, sự vô lương của chủ nghĩa vật chất trở nên rõ ràng.
Chủ nghĩa vật chất không chỉ đơn thuần là một phong cách sống xa xỉ, nó còn gây ra những vấn đề tâm lý và đau khổ. Những người theo đuổi vật chất có thể không phải là những người có lòng từ bi, nhưng hậu quả của sự vật chất hoá có thể làm họ rơi vào cảnh khốn khổ.
Trong những nghiên cứu về tâm lý của giới trẻ, có một nghiên cứu của Đại học California ở Los Angeles (UCLA) và Hội đồng Giáo dục Hoa Kì đáng chú ý. Họ đã khảo sát hàng trăm nghìn sinh viên trong hơn 40 năm qua. Kết quả cho thấy, ngày nay sinh viên đặt ưu tiên vào việc kiếm tiền khi vào đại học, điều này đã thay đổi so với quá khứ khi họ quan tâm nhiều đến việc trở thành người có tri thức hay hình thành triết lí sống.
Armand Hammer, một nhà tư bản công nghiệp, từng nói: “Tiền là tình yêu duy nhất của tôi.” Một số người cho rằng tiền có thể thay thế tình yêu, sự kết nối và sự hỗ trợ. Khi tiền trở nên quan trọng, nó có thể làm mất đi sự quan tâm đến công việc, tình bạn, hôn nhân, và nhiều mục tiêu khác trong cuộc sống.
Dù hiếm người nào coi tiền là “tình yêu đầu tiên, cuối cùng và duy nhất”, nghiên cứu của UCLA chỉ ra rằng ngày nay có ngày càng nhiều người trẻ coi việc kiếm tiền là ưu tiên hàng đầu, vượt qua cả nhu cầu phát triển con người, đạo đức và trí tuệ. Chủ nghĩa vật chất không chỉ là nguyên nhân mà còn là triệu chứng của sự suy giảm phát triển bản thân. Nó không chỉ là việc theo đuổi những giá trị hời hợt mà còn là sự lựa chọn dễ dàng hơn việc xây dựng mối quan hệ phức tạp. Chủ nghĩa vật chất làm cho cuộc sống con người rời xa mục đích sống và lòng nhân ái, khiến cho giới trẻ trở nên ích kỉ và thờ ơ trước nhu cầu của người khác.
Hầu hết các nhà tâm lý học đều đồng tình về các nhu cầu cơ bản của con người, bao gồm cả nhu cầu sinh học như thức ăn, chỗ ở và quần áo. Họ cũng tin rằng con người có những nhu cầu “cao cấp hơn” như được thể hiện bản thân, có mối quan hệ thân mật, đóng góp cho cộng đồng và cảm thấy mình có thể làm được các nhiệm vụ khó khăn.
Tiền có thể góp phần vào việc thỏa mãn những nhu cầu “cao cấp” này, nhưng không nhất thiết. Chúng ta đều biết có người hạnh phúc dù không giàu có, và ngược lại, có người khổ sở dù có mọi thứ. Tiền có thể giúp phát triển những nhu cầu “cao cấp” bằng cách cung cấp cơ hội học hỏi và trải nghiệm, nhưng việc mua sắm đắt tiền không phải lúc nào cũng đem lại hạnh phúc. Chúng ta chỉ tạo điều kiện cho sự thèm khát vật chất khi dạy dỗ trẻ em rằng tiền là quan trọng hơn tình cảm và giá trị cuộc sống.
Tệ hại nhất khi chủ nghĩa vật chất biến những mối quan hệ quý giá của chúng ta thành hàng hóa. Một bảng quảng cáo của Citicorp đã viết: “Tài sản quan trọng nhất của bạn là người đang hỏi bạn ‘Khi nào mẹ mới mua cho con thứ này’.” Dễ nhận thấy những ví dụ sống về chủ nghĩa vật chất, nhưng khi chúng trở nên phổ biến trong văn hóa, chúng trở nên khó nhận biết hơn. Cha mẹ cần cảnh giác với việc cả họ và con cái họ có thể bị ảnh hưởng bởi các thông điệp quảng cáo ám chỉ rằng hàng hóa và con người có giá trị tương đương.
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mức độ sùng bái vật chất của cha mẹ ảnh hưởng đến con cái. Khi cha mẹ coi trọng tiền bạc hơn là sự kết nối và đồng cảm, con cái có khả năng sẽ có cùng quan điểm. Cha mẹ quan tâm đến cộng đồng sẽ có con cái cũng quan tâm tới cộng đồng. Chủ nghĩa vật chất và giá trị cộng đồng hoạt động ngược chiều nhau. Chủ nghĩa vật chất tập trung vào cá nhân, sự chiếm hữu và cạnh tranh, trong khi giá trị cộng đồng đề cao tinh thần đồng thuận và trách nhiệm xã hội. Hướng sự chú ý vào vật chất không chỉ gây hại cho xã hội mà còn đe dọa đến tương lai của trẻ em. Những đứa trẻ mê vật chất thường có kết quả học tập thấp hơn và tỉ lệ trầm cảm cao hơn so với những đứa trẻ khác.
Việc truyền đạt các giá trị là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của việc làm cha mẹ. Thay vì nói về việc mua sắm, hãy chia sẻ với con về sự hứng thú của bạn với các hoạt động có thể mang lại sự hài lòng và gắn kết - như công việc, tham gia nhóm đọc sách, hoạt động tình nguyện hoặc một lớp học cộng đồng bạn muốn tham gia. Hãy nói về việc bạn đưa ra các quyết định đạo đức, bất kể ở nhà hay ngoài xã hội. Hãy giúp con hiểu sự khác biệt giữa cạnh tranh lành mạnh và không lành mạnh. Khi một nhóm nhỏ đang trở nên tiêu cực, người lớn trong cộng đồng lớn hơn phải đảm nhận trách nhiệm để đưa họ trở lại đúng đường. Nếu nhóm thanh thiếu niên đang khuyến khích hành vi tội phạm, cha mẹ cần quan tâm đến sự an toàn; nếu họ tập trung vào vật chất và lối sống ích kỷ, cha mẹ cần nhấn mạnh lòng rộng lượng và tình thương.
- Theo cuốn sách “Cái giá của đặc quyền”
