Chủ nghĩa xã hội lý tưởng là thuật ngữ dùng để chỉ những quan điểm xã hội tiên phong. Dù theo nghĩa rộng, bất kỳ ai sống trong một giai đoạn lịch sử nào cũng có thể thuộc về chủ nghĩa xã hội lý tưởng, nhưng thuật ngữ này thường ám chỉ những người theo chủ nghĩa xã hội lý tưởng trong hai mươi lăm năm đầu của thế kỷ 19. Kể từ giữa thế kỷ 19, các dạng khác của chủ nghĩa xã hội đã vượt trội về mặt trí thức và sự ủng hộ so với phiên bản lý tưởng. Những người theo chủ nghĩa xã hội lý tưởng đã đóng góp quan trọng vào việc hình thành các phong trào hiện đại cho cộng đồng định trước và các tổ chức hợp tác.
Chủ nghĩa xã hội lý tưởng xuất hiện từ khi con người bắt đầu có nhận thức. Nó được thể hiện qua các câu chuyện cổ tích, sử thi và thể hiện khát vọng công bằng, tự do cũng như mong muốn chinh phục tự nhiên. Nó cũng đã góp phần vào việc hình thành các tôn giáo. Tuy nhiên, theo Engels, chủ nghĩa này vẫn chưa hoàn thiện vì lý thuyết chưa chín muồi, tương ứng với tình trạng chưa hoàn thiện của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và các mối quan hệ giai cấp.
Theo quan điểm của các nhà Marxist, chủ nghĩa xã hội lý tưởng phê phán sâu sắc chủ nghĩa tư bản và bảo vệ quyền lợi của giai cấp công nhân. Tuy nhiên, nó chưa nhận thức rõ bản chất của chủ nghĩa tư bản, không vạch ra con đường giải phóng cho nhân dân lao động và phủ nhận đấu tranh giai cấp.
Các nhà tư tưởng
- Thomas More
- Saint-Simon
- Robert Owen
- Charles Fourier và các hội đoàn
- Etienne Cabet, Icaria và Phong trào Icarian
- Jean-Baptiste Godin
- Wilhelm Weitling
- Cộng đồng xã hội chủ nghĩa định trước
- Phong trào chủ nghĩa xã hội toàn cầu
- Chủ nghĩa xã hội khoa học
