Chùa Bích Động - Di tích cổ kính trên dãy Trường Yên

Bạn có biết địa chỉ chính xác của chùa Bích Động không?

Địa chỉ: thôn Đam Khê, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình

Là một ngôi chùa cổ được xây dựng trên triền dãy núi đá vôi Trường Yên, chùa Bích Động nằm trong Vùng địa danh danh thắng Tràng An, cũng là một trong những điểm du lịch tại Ninh Bình nổi tiếng. Với không gian mang hơi hướng cổ kính và kiến trúc truyền thống, chùa là nơi linh thiêng mà du khách thường tìm đến để chiêm ngưỡng và cúng Phật trong suốt hành trình khám phá Ninh Bình.

Vị trí của chùa Bích Động rất lý tưởng, với bốn phía là những ngọn núi cao

Bạn có thể đến thăm chùa Bích Động bằng các phương tiện nào?

Chùa Bích Động nằm trong khu vực di tích Tam Cốc Bích Động, vì vậy nếu muốn đến chùa, bạn có thể ghé thăm luôn Tam Cốc. Hiện tại, có một tuyến đường thủy duy nhất để đến Tam Cốc. Để tiện lợi, bạn có thể bắt đầu từ khu vực đình Các ở thôn Văn Lâm. Sau đó, từ Tam Cốc, bạn có thể tiếp tục đến chùa bằng xe đạp, xe máy, taxi hoặc đi bộ để ngắm cảnh hai bên đường.

Khám phá lịch sử của chùa Bích Động qua các thời kỳ

Theo truyền thuyết, chùa Bích Động được xây dựng vào thời vua Lê Dụ Tông, khoảng năm 1705. Có hai hòa thượng pháp danh là Trí Kiên và Trí Thể, một người từ Vọng Doanh, một người từ Nam Định. Hai người này gặp nhau và trở thành anh em, cùng đi khắp nơi truyền bá Phật pháp và xây dựng chùa.

Khi đến Ninh Bình và nhìn thấy núi Bích Động có vị trí đẹp, họ quyết định dừng lại và sửa sang ba ngôi chùa mới, bao gồm chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng, để tu hành.

Vào năm 1707, hai nhà sư đã đúc một chiếc chuông lớn, vẫn treo ở động Tối đến ngày nay. Hai năm sau đó, họ làm bài minh bia chùa Bích Động bằng chữ Hán. Vì nằm ở nơi núi non trùng điệp, chùa trước đây được gọi là ‘Bạch Ngọc Thạc Sơn Đồng’. Đến năm 1774, chúa Trịnh Sâm đến vãn cảnh và quyết định đổi tên chùa thành chùa Bích Động, có nghĩa là ‘động xanh’, và tên này vẫn được sử dụng cho đến ngày nay.

Cổng chùa vẫn giữ nguyên kiến trúc cổ xưa. Ảnh: genevievefields

Khung cảnh yên bình, thanh tịnh tại chùa Bích Động ghi lại trong lòng mỗi người một ấn tượng khó phai. Ảnh: genevievefields

Trên khắp khuôn viên chùa, có những bia đá đã được bao phủ bởi lớp bụi mờ của thời gian. Ảnh: genevievefields

Những tượng sư tử đá vẫn kiên cường bảo vệ sự bình yên của chùa ngày đêm. Ảnh: genevievefields

Tầm nhìn hoàn hảo từ chùa Bích Động. Ảnh: genevievefields

Các gian hàng bày bán trái cây và vật dụng giản đơn trong khuôn viên chùa. Ảnh: genevievefields

Kiến trúc độc đáo của chùa Bích Động

Quả không sai khi nói rằng chùa Bích Động là một trong những ngôi chùa có lối kiến trúc sâu sắc của Việt Nam. Chùa là một quần thể bao gồm ba ngôi chùa được xây dựng với lưng tựa vào triền núi đá vôi, cùng với hệ thống ba hang động, gồm hai hang động khô, Bích Động và Động Tối ở nơi cao trên núi và một hang động nước, Xuyên Thủy Động, nằm dưới lòng đất.

Điểm đặc biệt của chùa là sự tồn tại của cấu trúc chữ Tam theo kiểu chữ Hán. Khác biệt với những ngôi chùa có khu vực thiêu hương liên kết, ba tòa nhà của chùa được xây dựng hoàn toàn riêng biệt. Cả ba ngôi chùa Hạ, Trung và Thượng đều nằm dọc theo sườn núi từ cao xuống thấp, tạo ra một cảnh tượng ấn tượng và đặc biệt, làm cho mọi người đến đây đều cảm thấy kinh ngạc.

Chùa Bích Động có kiến trúc đặc biệt với ba ngôi chùa nằm trên sườn núi từ thấp lên cao

Những điểm đặc biệt bạn không thể bỏ qua khi tham quan chùa Bích Động

5.1 Đường vào chùa Bích Động

Chùa Bích Động được xem như một viên ngọc quý nằm yên bình giữa vùng núi non hùng vĩ. Sự hòa quyện của thiên nhiên đã tạo ra một vẻ đẹp cổ kính, hoài cổ cho chùa. Khi bước trên con đường đá dẫn vào chùa, bạn có thể ngắm nhìn những hàng cây lớn mạnh bên đường, cùng với những đóa hoa dại nở rộ phía dưới. Điều này làm cho chùa Bích Động trở nên thanh tịnh, cổ kính và huyền bí giữa lòng núi rừng xanh biếc.

Những con đường rộng lớn với những hàng cây xanh mướt dẫn lối vào chùa Bích Động. Ảnh: genevievefields

5.2 Chùa Hạ

Để đến chùa Hạ, bạn sẽ đi qua một con đường bên chân núi, có lát gạch dẫn vào cổng Tam Quan. Đây là con đường duy nhất dẫn bạn đến chùa đầu tiên trong quần thể ba chùa của chùa Bích Động.

Chùa Hạ được xây dựng theo lối kiến trúc chữ Đinh cơ bản của chùa Việt, trên một nền đá cao dưới chân núi. Mái chùa được chia làm hai tầng uốn cong với hệ thống 8 mái. Mặt tiền của chùa chia thành 5 gian, trong đó phần thượng điện chiếm hai gian, được chống bằng những cột gỗ đẽo từ đá liền khối, cao hơn 4m. Các kèo, xà ngang và xà dọc của chùa đều làm từ gỗ lim để tạo sự chắc chắn.

Trong khu vực chính điện, bạn sẽ thấy ở trên cao của gian giữa Tiền Đường treo một bức đại tự viết bằng chữ Hán: ‘Mạo cổ thần thanh’. Đây là câu cốt để nói về dáng dấp linh thiêng của ngôi chùa này. Phía trong thượng điện là khu vực thờ phượng đức Phật và các bức tượng Phật cùng các đồ thờ như đèn, đỉnh hương, v.v.

Câu đối sau chùa Hạ vẫn giữ nguyên được đường chạm khắc tỉ mẩn

Bức tượng con rồng ở chùa Hạ

5.3 Chùa Trung

Sau khi thăm chùa Hạ, quay ra sân và đi về hướng Bắc, bạn sẽ thấy một lối đi với 80 bậc đá men quanh sườn núi. Đây là con đường duy nhất dẫn đến chùa Trung. Chùa nằm trên vách đá có hình dáng giống một con rồng miệng há to, tạo nên một cảnh quan độc đáo và thú vị.

Chùa Trung thiết kế với phần cửa và mái chùa mở ra không gian rộng lớn, còn các công trình khác được ẩn trong hang động sâu bên trong núi. Chùa có ba gian, trên mái có khắc hai chữ Hán tự ‘Bích Động’ theo ý của chúa Trịnh Sâm trong quá khứ. Phía bên trái của chùa là nơi đặt gian thờ Thánh Mẫu.

Góc nhìn đẹp của chùa Hạ và chùa Trung

5.4 Chùa Thượng

Là ngôi chùa được xây dựng ở vị trí cao nhất trong ba ngôi chùa của Bích Động, chùa Thượng nằm gần đỉnh núi. Con đường dẫn lên chùa chạy dọc theo sườn núi và có hơn 40 bậc đá. Chùa cao hơn sân gạch khoảng 60 mét, được xây theo hướng Đông Nam và là nơi thờ Phật Bà Quan Âm.

Chùa Thượng được xây dựng thành hai gian nhà dọc với các cột, vỉ, và kèo được làm từ gỗ lim, cùng với mái đao cong vút như hình dáng của một chú chim phụng đang kiêu hãnh vươn mình. Hai bên chùa là hai miếu thờ hướng về Bắc và Nam, là nơi thờ phượng Sơn Thần và Thổ Địa.

Từ khu vực hai miếu thờ, bạn có thể dễ dàng nhìn thấy 5 ngọn núi đứng tựa như cánh sen chầu về phía núi Bích Động. 5 ngọn núi đá này được gọi là Ngũ Nhạc Sơn, bao gồm núi Tầm Sặng, Gia Định, Con Lợn, Đầu Cầu và Hang Dựa.

Đặc biệt hơn, từ vị trí cao nhất ở chùa Thượng, bạn có thể nhìn thấy núi Chồng Sách và núi Voi nằm giữa cảnh đồng Ngũ Môn. Chùa Thượng cũng là nơi sinh sống của hoa quý sơn kim cúc – một loài hoa nhỏ, màu vàng và tốt cho mắt.

Chùa Thượng được xây dựng trên một dải đất cao hơn khoảng 60 mét so với mặt đất.

Phòng thờ chính ở chùa Thượng

5.5 Hang Động Tối

Từ chùa Trung, bạn đi thêm khoảng 21 bậc thang sẽ đến Động Tối. Hiện nay, trong hang vẫn treo một chiếc chuông đồng lớn được hai hòa thượng Trí Kiên, Trí Thể đúc vào năm 1707. Đi tiếp, bạn sẽ thấy những bức tranh lớn với hình ảnh chạm nổi xuất hiện dưới ánh sáng của đèn điện, có tiên ông, tiên nữ, tiểu thạch, rồng, rùa, voi, hổ, vàng bạc, v.v.

Ở phần lối vào Động Tối, bạn sẽ thấy bức tượng Đức Phật Di Đà, Văn Thù Bồ Tát ở trên trái và Quan Âm Thị Kính ở trên phải. Ngoài ra, gần cửa động bên trái, có một hang nhỏ thờ phượng Quan Thế Âm với hai khối nhũ đá dưới nền hang phát ra âm thanh đặc biệt khi đập vào nhau.

Chiếc chuông đồng được hai hòa thượng Trí Kiên, Trí Thể đúc vào năm 1707 vẫn treo ở cửa Động Tối