Buzz
| Chùa Bích Động | |
|---|---|
Wikimedia | © OpenStreetMap | |
| Vị trí | |
| Quốc gia | Việt Nam |
| Địa chỉ | xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình |
| Thông tin | |
| Tôn giáo | Phật giáo |
| Tông phái | Tào Động |
| Khởi lập | 1428 |
| Cổng thông tin Phật giáo | |
Chùa Bích Động là một ngôi chùa cổ nằm ẩn mình trên dãy núi đá vôi Trường Yên, thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Đây là một di tích lịch sử và văn hóa quan trọng trong Quần thể danh thắng Tràng An Tam Cốc - Bích Động, đã được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt và di sản thế giới bởi UNESCO. Nguyên bản của chùa có tên là 'Bạch Ngọc Thạch Sơn Đồng', nghĩa là ngôi chùa bằng đá trắng đẹp như ngọc nằm giữa vùng núi non hẻo lánh. Năm 1774, chúa Trịnh Sâm đã đổi tên thành Chùa Bích Động.
Chùa Bích Động là một dạng chùa nằm trong hang động rất phổ biến ở Ninh Bình, bên cạnh các ngôi chùa nổi bật khác như chùa Bái Đính, chùa Địch Lộng, chùa Cánh Diều, chùa Kỳ Lân, chùa Hoa Sơn, chùa Hang,... Động Xanh (Bích Động) được biết đến như 'Nam Thiên đệ nhị động', có nghĩa là động đẹp thứ hai ở miền Nam.
Đặc điểm hình thành và ý nghĩa tên gọi
Chùa Bích Động được xây dựng từ năm 1428, vào đầu triều đại Hậu Lê, ban đầu chỉ là một ngôi chùa nhỏ nằm trên đỉnh núi. Năm 1705, hai vị hòa thượng Trí Kiên và Trí Thể từ huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định đã kết nghĩa anh em và quyết định cùng nhau mở rộng đạo Phật. Họ thấy núi Bích Động có cảnh sắc tuyệt vời và chùa đã có sẵn, nên quyết định ở lại, tu bổ ngôi chùa cũ và quyên góp xây dựng ba ngôi chùa mới: Hạ, Trung và Thượng. Đến năm 1707, hai hòa thượng đã đúc một quả chuông lớn, hiện vẫn còn treo ở Động Tối. Bài Minh Bia khắc trên chuông được coi là bài minh bia của chùa, viết bằng chữ Hán, trong đó có đoạn:
- Tư sơn lũy tích
- Phúc ngộ thiên duyên
- Khai sơn tạc thạch
- Uẩn khí lưu truyền
Dịch nghĩa:
- Đã từng đặt chân lên núi
- Nhận phúc và duyên từ trời
- Khắc sâu vào đá núi
- Tinh khí lan tỏa mãi mãi
Vào năm Giáp Ngọ 1774, chúa Trịnh Sâm đã ghé thăm chùa và chiêm ngưỡng toàn cảnh núi non, động, sông, đồng ruộng và cây cối xanh tươi. Với vẻ đẹp hòa quyện giữa thiên nhiên và công trình, chùa được đặt tên là Bích Động. Chùa Bích Động, như những ngôi chùa cổ khác, được xây dựng bằng gỗ lim và mái lợp ngói ta, không có mấu, với các đầu đao cong vút như lưỡi dao hoặc đuôi chim phượng, tạo nên hình dáng mái uốn lượn như sóng nước, trông giống như một chiếc thuyền rồng hay đôi cánh chim phượng đang vươn lên.
- Núi bốn bề quanh nước bốn mùa
- Thuyền nhỏ nhẹ nhàng chèo xuôi
- Sóng vỗ xô quanh động
- Mây mù phủ kín cảnh chùa
Chùa Bích Động được xây dựng theo hình chữ 'Tam' trong chữ Hán, gồm ba toà chùa riêng biệt, nằm dọc theo sườn núi từ thấp đến cao: Hạ, Trung và Thượng. Đặc điểm độc đáo của chùa là sự hòa quyện giữa núi non, động và chùa, tạo nên một cảnh sắc thiên nhiên kỳ vĩ. Toàn bộ khuôn viên chùa như một bức tranh núi rừng hùng vĩ với ba ngôi chùa cổ kính, mái ngói rêu phong và đủ tám cảnh đẹp mà người xưa gọi là Bích sơn bát cảnh. Ba ngôi chùa được xây dựng trên sườn núi cao và dưới chân núi có động Xuyên Thủy.
Vườn lăng nằm gần lối vào khu vực chùa 
Con rồng ở trước chùa Hạ Thiết kế kiến trúc của chùa
Chùa Hạ
Chùa Hạ gồm năm gian được xây dựng trên nền cao dưới chân núi. Trong chùa thờ Phật với kiến trúc theo kiểu chữ Đinh. Các vì kèo, xà ngang, xà dọc đều được làm từ gỗ lim. Mái chùa có hai tầng uốn cong, với tổng cộng tám mái. Các cột đá tại chùa Hạ đều là những khối đá nguyên khối, cao trên 4 mét, là một công trình đặc biệt.
Chùa Hạ - phần của chùa Bích Động Tại chùa Hạ, bức Đại tự bằng chữ Hán chính giữa ghi 'Thanh thản cổ mộ', biểu thị tâm nguyện thanh tịnh của chùa từ xưa đến nay. Phía trên là tòa Tam Thế, với ba bức tượng đại diện cho ba đời Phật. Tiếp theo là bộ tượng Tây Phương Tam Thánh, gồm Phật Di Đà ngồi giữa, Quan Âm Bồ Tát bên phải và Đại Thế Chí Bồ Tát bên trái.
Tượng đứng hàng thứ ba là Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn. Hàng thứ tư có tượng Thích Ca sơ sinh. Bên phải là tám vị tướng mặc võ phục gọi là Bát Đại Kim Cương, bên trái là các đại diện của tứ trực công tào, chuyên giám sát nhân quả và khuyến khích thiện hành. Cuối cùng, ba vị ngồi bên trái là Chí Kiên, Chí Thể và Chí Tâm, ba vị đại sư đã góp công xây dựng chùa Bích Động. Hai tượng bên ngoài là Nam Tào và Bắc Đẩu, quản lý sổ sinh tử. Tấm bia lớn bên phải ghi tên những người đã đóng góp xây dựng chùa.
Hoa ngọc trâm tại chùa Hạ 
Hoa ngọc trâm nằm bên phải chùa Hạ 
Chữ Hán trên mộ (Tháp Hành Từ) 
Chữ Hán trên mộ (Tháp Viên Tịnh) 
Mộ nằm bên phải chùa Hạ 
Chữ Phạn trên mộ ở bên trái chùa Hạ 
Chữ Hán khắc trên mộ (Tháp Diệu Tịnh) 
Biểu đồ chữ Phạn phía sau mộ bên phải chùa Hạ 
Hoa văn chữ Hán trước chùa Hạ 
Hoa trạng nguyên nằm bên phải chùa Hạ 
Cái Khánh đặt bên trái chùa Hạ 
Hoa văn chữ Hán trước chùa Hạ 
Chùa Trung
Hoa văn trên mái ngói của chùa Hạ Từ chùa Hạ, đi lên 120 bậc theo con đường hình chữ S đến giữa dãy núi Ngũ Nhạc, bạn sẽ đến chùa Trung. Ngay trước mặt là hai chữ Bích Động khắc vào vách núi. Đây là một ngôi chùa rất độc đáo, hiếm nơi có được, một nửa nằm trong hang động và một nửa ở ngoài trời. Chùa có ba gian thờ Phật. Sau khi lễ Phật tại Thượng điện, bước thêm 21 bậc đá là tới Động tối. Đây là động chính, không khí trang nghiêm và yên tĩnh, nơi thiên nhiên đã kỳ công tạo hình các tượng thần tiên, rồng, rùa, voi, hổ và nhiều hình dáng khác một cách tỉ mỉ và tinh tế.
Hình chiếu phía sau chùa Hạ 
Hoa văn trên mái của chùa Hạ Chùa đã trải qua ba giai đoạn với các tên gọi khác nhau: giai đoạn đầu (1428) được gọi là chùa Động; đến năm 1740, dưới triều vua Lê Hiển Tông, chùa được mở rộng và đổi tên thành Bạch Ngọc Thạch Sơn Đồng. Đến thế kỷ 19, dưới triều vua Tự Đức, chùa được gọi là chùa Bích Động. Trên mái chùa có mười chữ Hán vàng ghi: Già Lam Thần Đại Hùng Bảo Điện Nam Thiên Tổ, ám chỉ rằng tất cả các vị sư tổ ở trời Nam đều từ chùa Bích Động mà ra. Tại chùa Trung, Phật Thích Ca Mâu Ni được thờ với cửu long phù giá. Hai tượng ngồi ở ngoài là Vân Thù Bồ Tát bên phải và Phổ Hiền Bồ Tát bên trái, trong chính cung là tượng thờ A-nan-đà tôn giả, còn gọi là Đức Thánh Hiền. Chùa Trung còn có con đường dẫn lên Động Tối, nơi có một chiếc chuông đồng cổ kính với các chạm trổ tinh xảo. Nhìn ra ngoài là cầu Giải Oan, nơi nhiều du khách thường 'thỉnh' ba tiếng chuông để 'giải oan' cho tâm hồn, tìm sự thanh thản nơi cửa Phật.
Trong động có ba pho tượng đá đứng vững và uy nghi. Trung tâm là tượng Phật Di Đà, bên phải là Vân Thù Bồ Tát, bên trái là Quan Âm Bồ Tát, và tượng Lão Thọ bằng đá được thờ trong một am nhỏ.
Hoa văn chữ Hán trước chùa Hạ 
Chùa Trung - một phần của chùa Bích Động Chùa Thượng
Chùa Thượng nằm ở đỉnh cao nhất Để đến được chùa Thượng, du khách phải vượt qua khoảng 40 bậc đá dọc theo sườn núi. Chùa Thượng, còn gọi là chùa Đông, thờ Quan Âm Bồ Tát và tọa lạc gần đỉnh núi Bích Động. Từ đây, có thể nhìn thấy 5 ngọn núi đứng biệt lập xung quanh núi Bích Động, tựa như 5 cánh hoa Sen, được gọi là Ngũ Nhạc Sơn, bao gồm các núi Tầm Sặng, Gia Định, Con Lợn, Đầu Cầu và Hang Dựa.
Chùa Bích Động là một công trình độc đáo tại Việt Nam với vị trí và thế núi không nơi nào có được. Chùa Thượng có hai miếu nhỏ bên cạnh: bên phải thờ Thổ Địa, bên trái thờ Đức Sơn Thần. Gần chùa có một bể nước gọi là 'bể nước Cam Lộ' của Quan Âm Bồ Tát. Trước mặt là cánh đồng Ngũ Môn. Từ chùa Thượng, du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh vẻ đẹp của chùa Bích Động, không chỉ về phong cảnh hữu tình mà còn về giá trị văn hóa-kiến trúc và di tích lịch sử của tỉnh Ninh Bình.
Hang động
Động tối
Từ chùa Trung, chỉ cần đi lên khoảng 6 mét là bạn sẽ đến Động Tối. Đây là động chính, nổi bật với vẻ uy nghi và tĩnh mịch, dài và hơi nghiêng về phía đông. Nếu chùa Trung như tầng một của một ngôi nhà cao 6 mét thì Động Tối chính là tầng hai, cao khoảng 8 mét. Con đường dẫn lên Động Tối gần như thẳng đứng, đi dưới cầu Giải Oan, vì cửa động hình dáng giống như cầu vồng. Trên cửa động, có treo một chiếc chuông đồng lớn được đúc bởi hai vị sư Trí Kiên và Trí Thể vào năm 1707. Động Tối là một không gian rộng lớn, với ánh sáng từ các điện, tạo nên cảm giác như một thế giới cổ tích hóa đá. Gần cửa động, du khách sẽ thấy tượng Đức Phật Di Đà và Văn Thù Bồ Tát, bên trái là Quan Âm Bồ Tát. Gần cửa động, bên trái là một hang nhỏ thờ Quan Thế Âm Bồ Tát.
Dưới nền của hang nhỏ này, có nhũ đá hình dạng giống con rùa và đặc biệt là hai khối đá kỳ lạ, khi gõ vào phát ra âm thanh giống như mõ, một hòn phát ra tiếng trầm, một hòn phát ra tiếng thanh. Động Tối cũng là một ngôi chùa thờ Phật, là sản phẩm thiên tạo.
Xuyên Thủy động
Xuyên Thủy động là một hang động tối tăm và ngập nước, kéo dài theo chiều dài của Bích Động và xuyên qua gầm núi chùa. Xuyên Thủy động như một ống hình bán nguyệt bằng đá dài khoảng 350 mét, uốn lượn từ phía Đông sang phía Tây. Bề rộng trung bình của động là 6 mét, chỗ rộng nhất lên đến 15 mét. Trần và vách của động thường bằng phẳng, tạo thành mái vòm cung hình bán nguyệt với nhiều hình dạng khác nhau.
Lối vào Xuyên Thủy động nằm ở phía sau núi, đối diện với đường vào Bích Động. Tại điểm kết thúc của hành trình xuyên thủy động, du khách có thể leo núi để đến động và chùa Bích Động.
Ghi chú
- Lã Đăng Bật - Tam Cốc, Bích Động - Nhà xuất bản Văn Hóa Dân Tộc.
Du lịch Ninh Bình
Các điểm du lịch tại Quần thể danh thắng Tràng An
